kürk mantolu madonna


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink
1 2 »

    1. Türk yazıçısı Sabahattin Alinin şedevr əsəri.. Həyatı boyunca çox az yazan Sabahattin Ali elə təkcə bu əsərlə də yaddaşda qalıb. Raif bəyin məhv olmuş həyatı və madonnanın sevgisi. Raif bəy və maria püder.. bu əsəri ilk dəfə bir gecəyə oxudum, o qədər təsirlənmmişdim ki, səhəri gün ikinci dəfə oxumuşdum. çox çox gözəl və ürəkdən yazılmış bir əsərdir. sanki yazıçı özü bu hadisələri yaşayıb. türk ədəbiyyatı 20ci əsrdən formalaşıb. yəni zəngin romançılıq ənənələri yoxdur və türklərdə bir tolstoy və dostoyevski olmayıb,di gəl ki,20-ci əsrdə yaznlar elə yazıblar ki,sanki bunların dədə-babası tolstoy,dostoyevski,balzak olub. yəni yazmaq işinə çox ciddi girişiblər. son olaraq onu deyim ki,Sabahattin alini sərhədi keçərkən öldürüblər və milliyətçilərin öldürdüyünü deyirlər (və ya fanatik dindarların) . bir dostum demişdi ki,sabahattin ali öldükdən sonra onun cibindən bir kağız tapıblar. kağızda yazılıb ki,maria puder ölmədi... indi bu cümlə sizə maraqlı gələcək və gedib oxuyacaqsız,həqiqətən də maria puder ölübmü,ölməyiibmi...
    2. kitabdan sevib ayırdığım .. :

    - ..kitabı okurken geçen 2 saatin ömrümün bir çok senelerinden daha dolu, daha ehemiyyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis (ümitsizlik) içinde kalırdım..

    -seni seviyorum, deli gibi değil gayet aklı başında olarak seviyorum...

    -bu gecenin hatıraları onlara hayallerimle bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetlidirler...
    3. dəfələrcə oxunula biləcək bir kitab. içində həyata dair , sevgiyə dair möhtəşəm təhlillər olan bir şahəsər. sabahattin alinin nə qədər böyük bir yazar olduğunu göstərən əsər.
    4. "türk ədəbiyyatı 20.ci əsrdən formalaşıb" kimi səhv yargı cümləsini hansı əsaslara dayandırılaraq yazıldığını anlamış deyiləm?! bütün xoş məramımla yazarın bu cümləni yazarkən diqqətsiz davrandığını düşünmək istəyirəm...çünkü, bu iddianı ortaya atmaq üçün ən azından tanzimat dönemi ədəbiyatından, edebiyat-ı cedide, yəni servet-i fünün ədəbiyatından xəbərsiz olmaq gərəkir, hələ divan ədəbiyyatını demirəm...roman janrının türk ədəbiyyatına girməsi Tanzimat dönemində edilən intensiv tərcümələr yoluyla başlayır ki, bu dönemin de başlanğıcı 1860-cı illərə təsadüf edir... israil əsilli kültür nəzəriyyəçisi itemar Even-Zohar'ın çoxlusistem (polysystem) nəzəriyyəsinə görə ədəbiyyat sistemi durağan vəya qeyri-məhsuldar halda olduğu zaman, tərcümələr yoluyla ədəbi sistemə tanış olmayan janrlar sistemə daxil olur...bu da yuxarıda bəhs edilən fenomeni açıqlamaqda tamamilə yerinə düşür...

    dediyim kimi, yuxarıdakı cümləni yazmaq koskoca Halid Ziya Uşaklıgilləri, Ahmet Mithat Efendiləri, Hüseyin Rahmi Gürpınarları, Namık Kemalları və adını sadalamadığım yazarları yox saymaq deməkdir...üstəlik bu yazarların bir qisminin həyat və yaradıcılığı müstəqillikdən sonra müasir azərbaycan ədəbiyyatı dərsliklərinə salınmalarına rəğmən...
    5. bir neçə gün əvvəl bitirdiyim əsər. bəzi hissələri təkrar getdiyi üçün sıxıcı gələ bilir. əsas önəm kəsb edən hadisələrin təsvirinə az yer verilib. Amma mövzu yaxşıdır. bu gün əksəriyyət sevgili axtarır, yanında biri olsa bəs edər, olmasa depressiya. axtardıqları, ehtiyac duyduqları o insan belə deyil, o insanı sevmirlər də. Sadəcə həmin insanı sevməyi sevirlər. əsərdəki raif-mariya xəttindəki kimi, ehtiyac duyduqları sırf bir-birləri olan, nə cür olur olsun fərq etməz-dost, sevgili, hər hansı bir şəkildə varlığını istəyən insanların haqqı var yoxluğunda hüzn yaşamağa..
    7. kitaba başlayanda ön yargım var idi.Digər overrated kitablardan fərqsiz sanırdım.3 saata bitirdim amma 3 ay təsirində qalmaq olar.
    --spoiler--

    Niçin bunu anlamaktanbu kadar kaçıyor ve insan dedikleri maahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rastgeldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz?

    --spoiler--
    8. türk ədəbiyyatının şedevridir.təsirindən asanlıqla çıxmaq olmur.
    9. sabahattin alinin kuyucaklı yusuf ve içimizdeki şeytanla beraber üç romanından biri..eslinde kürk mantolu madonna roman üçün olduqca kiçik, hekaye üçün ise olduqca uzun qalır, bu sebeble onun üçün esasen novella (kiçik hecmli roman) deyirler..

    bir eşq romanıdır, lakin esasen ağladan cinsden deyil bir qeder de düşündüren cinsden. en azından menim üçün bele olmuşdu..duyğu yüklüdür, beli, lakin eşqin anlamını, deyerini ehtiva eden düşünceler de az deyil eser içinde..

    eseriiki qisme ayıra bilerik: ilk ve giriş qismi sayacağımız ve menim üçün daha deyerli olan bölümde insanlararası münasibetlerden behs edir. ikinci qisimde ise bir insanın hezin hekayesi, eşqin timsalında ele alınır. ne sebeble ilk qisim menim üçün daha mühimdir, çünki o sehifelerde insanlarda görmediyimiz ve ya görsek de anlam vere bilmediyimiz xüsusiyyetlerden behs edir..bunu sadece eserin qehremanı raif efendi timsanlında düşünmeyin. eseri neql edenin özünün kiçik hekayesi de maraqlı idi: işsiz ve maddi anlamda mehrum qalınan günlerde etrafdakıların bize nece münasibet gösterdiyi, destek çıxdığımı yoxsa, iqtisadi ve ya sosial statusundan istifade ederek bizi ezdiyimi kimi nüanslar. ve bir insanın varlığı..varlığı hiss edilmeyeck bir insanın varlığı..ve etrafımızın bu insanlarla dolu olduğu gerçeyi..


    --spoiler--

    eserin ikinci qismi ise tam bir eşq hekayesidir: duyğulandırdı elbette, belke bir miqdar göz yaşı da tökdürdü, feqet daha çox suallar buraxdı arxasında..türk edebiyyatına mexsus minlerce roman içinde kürk mantolu madonna ne sebeble en zirvede qalmağı bacarıb? türk insanın eşqe verdiyi deyerle mi? ve o eşqe ki orada iki neferden biri deli kimi deyil, gayet ağlı başında sevdiyini söylemişti: beli kürk mantolu madonna idi bu ve raif efendiye tam da bele demişdi: seni seviyorum..deli gibi değil, gayet aklı başında olarak seviyorum..bu madonna heyatı boyu aşiq olacağı birinin qarşısına çıxmasını gözlemiş, bütün o cazibesi ile kişilerin istediyini elde etmeye alışmış dominantlığına qarşı gelmiş ve onu qadın olaraq deyil bir insan olaraq sevecek, qadınlıq namine heç bir şey gözlemeden sevecek birini istemiştir heyatında: lakin bu doğurdan da raifdirmi? maria puder uzun müşahidelerin, cereyan eden hadiselerin ve belke de qelbin sesinin tesiri ile gözlediyi insanın raif olduğuna qerar verir. maria puderle altı üstü eyni yaşda bir qadın olaraq men ise deyirem ki yox, maria bu raif deyildi.. raif senin tebietine göre çox durğun, fazla utanqac, senin deli dolu hallarına göre olduqca çekingen bir xarakterde idi.o senden xarakterinin eksik qalan yönlerinin tapa bilmişdi, feqet sen onda axtardığın keyfiyyetleri tapa bildinmi? biz qadınlar teessüf ki çox vaxt bele zenn edirik, ve ya daha doğrusu özümüzü bir miqdar bele zenn etmeye/hiss etmeye mecbur edirik..merhemet hissimiz göz göre göre ağlımızı yatışdırır, sakinleşdirir, hislerimizi yönlendirmeye başlayır..


    --spoiler--

    raif efendiye gelince düşünce ve duyğuları olduqca zengin lakin içindekileri herekete keçirmekde passif qalmış bir şexsiyyetdir. eser boyunca bir çoxumuzun ona üreyi yandı, bu çox tebii ve insan olmanın getirdiyi bir empatiya hissidir. lakin mesuliyyetsizlik heddine çatan bu hereketsizliyin getirdiyi facielerin tek mesulu ele o insan özüdür..elexsüs bu bir exlaq meslelesi ise..eserin sonunda boğazım düyünlenmiş halda gözlerimle cümleleri qovalarken o an:

    --spoiler--

    heyatını mübaliğesiz yoluna feda ettiyin maria puderden sene qalan tek xatire-qızının üçün heç ne etmemeyin..onun ardından getmemeyin, o qatarın arxasından qaçmamağın, onu axtarıb tapmamağın, yanına almamağın, maria puderle olan bağını-gerçek bağını heyatın merhemetsiz qollarına buraxmaxın..bir ata olmanın getirdiyi exlaqi öhdelikleri bir yana qoysaq bele aşiq olduğun, heyatının son on ilinde bir an bele unutmadığın bir qadının seninle arasındakı bağı ve belke gözlerini heyata yumarken sene emanet etdiyi bir canı yad insanarın arasına buraxmağın..

    --spoiler--

    ve şerhimi maria puderin sözleri ile bitirmek isterdim: - ahh, raif..
    doğurdan da bir personaj olaraq sene ne derinden qezeblenmek, ne de tamamen haqq vermek mümkün olur..
    10. oxuyarkən, kitabın sonluğunun daha da təəcüblü gözləyirdim. gözləntilərimi o qədər yüksəkdə tutmuşdum ki, kitabı bitirdikdə elə bu ? dedim. çünki, müəllif o qədər gözəl hər kəsi analiz etmişdiki, hər xarakterin ətrafımda olduğuna inana bilirdim. belə primitiv bir sonluq məni üzmüşdü. daha çox kitab bitdikdə sonra şok yaşamaq isdəyirdim.

    içərik olaraq kitab hər şeyi çox uzatdığına görə bəlkə sıxıla bilərsiniz. bəzi yerlər hədinnən artıq şişirdilib. kitab pis kitabdı demirəm. ancaq bir növ mənə muasir türk seriallarını xatırlatmışdı. dediyim kimi, sonluğu olduqca klişe gəldi. kitab vaxt itkisi deyil ürəknən oxuya bilərsiniz.
1 2 »


sən də yaz!