nitşenin tanrı öldü frazası



facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. haqqında her zaman şiddetli müzakireler aparılan fraza.çox zaman her iki terefin(qatı anti-teistler ve teistler) yalnış anladığı,her iki teref inçox zaman bunu yahudi-ereb allahına bağladığı fraza,amma mesele tamamile ferqlidir.nitsşe ilk defe bu frazanı "şen elm" kitabında işledir.gündüz vaxtı elinde fenerle allahı axtaran deli,ona istehza eden insanlara,insanlar tanrını öldürdü deyir.o deyir ki,insanlar müqeddesleri mehv ederek,pis emellere alude olaraq uçuruma yuvarlanırlar.burada nitsşe metaforadan istifade edir.bu fraza sonra nitsşenin diger bir bir kitabında yeni "qorxusuz bizler"de de işledilir.burada allah sözü platonun ideyalar alemine işaredir.allah ölüb frazası metafizikanın öz heyatverici qüvvesini itirmesine metaforla işaredir .nitsşenin felsefesi anti-platonist felsefe olduğundan "tanrı" kelimesi platonun metafizikasını yeni ideyalar alemini exz etdirir.yeni burada yahudi-ereb allahı nezerde tutulmur.neçe illerdir dindarların "nitsşe allah öldü dedi amma axırda özü öldü" kimi postmodern yumorları tamamile savadsızlıqdan ireli gelen bir şeydir.
    3. bu frazaya tək tərəfli, tək fikirli yaxınlaşmaq axmaqlıq və riskdir. nietzsche mövzusunda paradokslarımı möhkəmləndirirəm. frazanın post modernist ironiyanın qurbanı halına çevirilməsinin səbəbi də insanların tanrı açığı olduğuna ən incə sübut sayılmalıdır. fikir olaraq tanırın ölümü məncə über - üst insan misalında daha açıqlayıcıdır: insan, heyvan və üst insan arasında gərginliyini qoruyan ipdir. bu ipin üstündə gəzmək təhlükəli və yenə də təhlükəlidir. insan artıq üst insanı fərq etməyə başladığı gündən, özündən böyük fikirlərin qatilinə çevirilməlidir. tanrı fikir olaraq burada ölür. amma nietzsche'yen olmağa çalışsam da, bunun daha fərqli açıqlamaları mövcuddur.
    4. Qeyd olunduğu kimi, ifadəni tam anlamaq üçün onu tam oxumaq lazımdır: "tanrı öldü, onu siz öldürdünüz". Nitşe hansı mənada nəzərdə tutub bilmirəm, amma məsələn azərbaycanda özünə müsəlman deyib 300 gün içib zina edən, amma ramazan və məhərrəmlikdə bunları eləməyən adamın beynindəki allah ölmüşdür, bəli. Bu insanlar allahı inanmaq və itaət etmək üçün yox, bağışlanmaq və tövbə üçün istifadə etmək düşüncəsindədirlər. Belələrinin allahı sevməsi sualdır, onların sevdiyi alıah yoxdur, yalvardıqları nəsə hansısa varlıq var və o din çərçivəsində ölmüş bir tanrıdır. Mövcud bir yaradan, tanrı, allah ilk növbədə onu sevən insanlarladır
    5. əsl islam bu deyil ifadəsi nietzsche dediyi kimi allah bizim beynimizdə öldüyü üçün yaranmışdır. insanlar allahı beyinlərində öldürüb, fırladıb başqa bir şeyə çevirərək fərqli istiqamətdə yol aldıqları üçün artıq allahın yolunu itirmişlər. bilirəm indi deyirsiz ki, bu dəli o boyda nietzsche-nin sözünü fırlatdı dinə bağladı. -* nietzsche-nin fikirləri çox böyükdür və kimliyindən asılı olmayaraq hər kəs tərəfindən oxunmağa, öyrənilməyə layiqdir. sadəcə olaraq yuxarıdakı entryləri oxuyanda belə bir əlaqə keçdi beynimdən. və məncə nietzsche hər nə məqsədlə deyibsə də bunu, bu fikir islamda düzgün yolu itirənləri çox gözəl təsvir edir.
    6. sözlüyün ən qatı nietzschean yazarı olan mən üçün * hər şəxsin özünə görə məna verməkdə azad olduğu fraza. çünki nietzsche hər nə qədər anti platonçu bir fəlsəfəyə sahib olsa da - (bax: platon çox bezdiricidir) - iudo-xristian tanrısına da inanmamışdır. nietzsche`nin zərdüşt belə deyirdi əsərində dediyi kimi "siz yalnız məni itirəndən sonra tapacaqsınız" frazasından yola çıxaraq ilk cümləmi dəstəkləyirəm. hər nə qədər nietzsche`dən qaçsaq öz yolumuzu tapacağıq, "tanrımız" öləcək amma sonra görəcəyik ki, nitsşedən ayrılmaq, nitsşedən fərqli düşünmək bizi əsl azad fərd edir. bütün bəşəriyyətdən fərqlənən insandan da fərqli olmaq! nitsşe də elə bunu istəyirdi, "məni itirəndən sonra tapacaqsınız". yəni öz tanrımızı öldürmək, öz individualizmizi, fərdiyyətimizi tapmaq elə nietzschean olmaqdır. übermensch məncə tanrıları olmayan insandır. bu tanrılar da bilirsiz nə mənada tanrılardı.
    7. Fəlsəfi fikir tarixinin ən böyük simalarından biri və deyərdim birincisi olan dahi alman filosofu nietzschenin ən mübahisəli fikirlərindən biri də Tanrı öldü frazasıdır. Bu fraza filosofun ən məşhur əsəri olan "Zərdüşt belə buyurdu"da görünrüyə gəlir. Demək olar ki, fəlsəfi təfəkkürdə inqilabi ideya olmaq baxımından yeni fəlsəfi baxış açısı, mühit formalaşdırır. Çoxsaylı mütəffəkkirlər tərəfindən bu frazaya dair müxtəlif yanaşmalar irəli sürülmüşdür. Bu frazanı subyektiv nöqteyi nəzərdən açmağa çalışacağam. Əvvəla Nietzsche nin nihilist olması bəllidir. Dəyərlərdən, əxlaqi normalardan imtina mütəffəkkirin baxışlarının mərkəzində durur. Belə ki, bu əxlaq ,normalar dini aspektdən yanaşıldıqda ,məhz Tanrı tərəfindən bizlərə verilib. Məgər bu dəyərlər əbədidirmi? Onları söküb atmaqla, kökündən baltalamaqla sonuna çıxmaq mümkündürmü? Xeyr. Bunun bir yolu var. O da bu dəyərlərin təqdimatçısı olan Tanrını öldürmək. Burda söhbət cismani varlığın, yaxud şüurda ideal bir qüvvənin məhvindən getmir. Söhbət günahkar qismində görüntüyə gələn Tanrının ölümündən gedir. Bəli, Tanrı öləcək, yenisi doğulacaq. O Tanrı ki, übermensch onun yerində olacaq. artıq Tanrı öldü, onu biz öldürdük. Ümid edirik ki onun yerinə daha layiqlisi keçəcək. O köhnə dəyərləri, qayda və normaları özüylə apardı. Elə bir doğulsun ki, o artıq yeni dəyərlər gətirsin və özü heç bir şey qarşısında əyilməsin. Necə ki, Martin Haidegger qeyd edir: "köhnə tanrılar bizi çoxdan tərk edip, yenilərisə hələ də gecikməkdədir".


sən də yaz!