carl friedrich gauss


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. 1777-ci ildə almaniyada doğulan riyaziyyatçı, astronom, fizikdir. elmi nailiyyətləri saymaqla bitməz. modern xətti regressiya hesablamaları gauss-un əməyinin nəticəsidir. hələ 18 yaşı olarkən ortaya atdığı ən kiçik kvadratlar metodu isə riyazi statistikanın əsasını təşkil edir. normal paylanma funksiyası qaussun adınadır. çox sayda funksiyanın, integral hesablamalırının banisidir. özünün statistik hesablamalarından sonra ceres astroidini aşkar eləmişdir. evklid həndəsəsindən kənara çıxan ilk riyaziyyatçı olmuşdur. qeyri-evklid həndəsəsinin əsaslarını yaratmışdır. albert einstein sonradan özünün ümumi nisbilik nəzəriyyəsində bu həndəsədən istifadə etmişdir. fizika-da potensial nəzəriyyəsi üzərində işləmişdir. bundan başqa dünyanın magnit sahəsi üzrə araşdırmalar aparmışdır. adam ilk geoid araşdırmasının aparılmasını təklif edib. nə olduğunu bilmirəm amma onu bilirəm ki, onun təklifindən 150 il sonra belə bir araşdırma aparmaq mümkün olub. 30 yaşında universitet professoru və bir rəsədxananın direktorluğuna başlıyıb.
    məncə gauss-un nailiyyətlərini görəndə `hasssiktir` deyən təkcə mən deyiləm. adam əjdahadı, burnunu hər yerə salıb. dövrünü bir xeyli qabaqlayıb. 21 yaşında ikən tamamladığı bir kitabı, riyaziyyatın ən təməl kitablarından sayılır. bəzi nəşr olunmamış nailiyyətləri isə ölümündən sonra əl yazmaları qurdalandıqda ortaya çıxıb. bizim bir doktor deyirdi ki, riyaziyyatda nə anlaşılmazlıq yaranırsa, onu keçmək üçün sehirli bir kəlimə var: gauss. doğurdan da elədi. adamın adını görməkdən bezmişəm mk. möcüzə imiş adam. vaxtım olduqca nailiyyətlərini başa düşdüyüm qədəri ilə izah etməyə çalışacam.
    1855-ci ildə vəfat edib. ölümündən bir il sonra kral üzərində gauss-un şəkli və latınca `riyaziyyatçıların kralına` ifadəsi olan dəmir pullar basdırıb.
    2. yazdığı çox qəribə bir məktub ilə evlilik təklifi etmiş dahi riyaziyyatçı -*

    -alıntı-

    Benim gerçek dostum,
    Bugüne kadar uygun bir ortam bulup size dökemediğim
    kalbimi yazarak dökmemi mazur görün lütfen.
    Sizin o kendini herkese belli etmeyen meleksi erdemleriniz
    ve bu erdemlerin gerçek bir aynası olan
    soylu yüzünüz için bir kalbim olduğunu söylememe
    izin verin. Siz, ey sevgili alçakgönüllü ruh, kibirden
    o denli uzaksınız ki değerinizin ayrımında bile değilsiniz,
    ilahların sizi nasıl cömertçe ve titizlikle donattığını
    bilmiyorsunuz. Ama kalbim sizin değerini biliyor
    ve buna zor dayanıyor. O, çok uzun zamandır
    size ait. Onu reddetmezsiniz değil mi? Siz de kalbinizi
    bana sunar mısınız? Sevgili insan, size sunduğum
    bu eli tutacak mısınız ve bunu seve seve yapar
    mısınız? Benim mutluluğum bu sorunun yanıtına
    bağlı. Çünkü size şimdilik zenginlik veya şaşaa vaat
    edemem. Fakat sevgili insan, sizin güzel ruhunuz
    hakkında yanılmış olamam – siz de zenginlik ve ihtişama
    eminim ki benim kadar kayıtsınız. Yine
    de, gelecekten beklentilerimi hesaba katmazsak bile,
    tek başıma gereksindiğimden fazlasına ve iki genç
    insanın kaygısız ve hoş bir hayat sürmesine yetecek
    kadarına sahibim. Sıcacık bir sevgiyle dolu ve içten
    bir kalp size sunabileceğimin en iyisidir.
    Bu kalbin sizi tamamıyla tatmin edip etmeyeceğini,
    aynı içten duygularla karşılık verip veremeyeceğinizi,
    benimle el ele kanaatkâr bir hayat yolculuğuna çıkıp çıkamayacağınızı sorun kendinize
    sevgili dostum, ve kararınızı çabuk verin.
    Kalbimdeki tutkuyu bu sanatsız ama dobra
    sözlerle size sundum değerli insan. Bunu bambaşka
    türlü de yapabilirdim.
    Cazibenizin resmini çizebilirdim– ki bu tamamen
    gerçekleri yansıtsa da siz bunu iltifat olarak
    kabul ederdiniz; tutuşan renklerle
    size olan aşkımın resmini çizebilirdim – ve elbette
    bunun için sadece kalbimi dinlemek yeterli
    olacaktı – siz arzularımı kabul veya reddettikten
    sonra beni bekleyen mutluluğu veya üzüntüyü tarif
    edebilirdim. Ama bunu yapmak istemedim. Bu
    yüzden benim bu bencil olmayan aşkımın saflığından
    kuşku duymayın. Kararınızı etkilemek istemiyorum.
    Hayatınızın bu en önemli meselesinde, dışardan
    düşüncelerin sizi etkilemesine izin vermeyin.
    Benim mutluluğum için kendinizi feda etmemelisiniz.
    Kararınıza yön verecek olan sizin kendi mutluluğunuz
    olmalı. Evet dünyanın en değerli varlığı,
    sizi o kadar çok seviyorum ki, ancak benim olmanız
    beni mutlu edebilir, eğer siz de isterseniz elbet.
    En sevgili, kalbimin ta içini size açtım; kararınızı
    heyecan ve korkuyla bekliyorum.
    Tüm kalbimle,

    Gauss`



    -alıntı-
    3. dünya üzərində yaşamış ən dahi şəxs. nə nyuton, nə eynşteyn nə də başqaları onun zəkasına yaxınlaşa bilməz. təkcə yayımlamadığı * məqalələri belə riyaziyyatda 30-40 illik sıçrayış yarada biləcək potensiala sahib olub. beyni araşdırma üçün saxlanılıb ancaq nəticə nə olub bilmirəm.
    4. bu zamana qederki en genc yasinda kesfe sahib dahi. gauss 7-8 yaslarinda muelliminin 1-den 100-e qeder olan ededlerin cemini tapin sualina qarsiliq cemi yarim deqiqe sonra dustur kesf etmisdi : n*(n+1)/2

    o vaxtlar bele bir dusturdan eser elamet yox idi.


sən də yaz!