stream of consciousness


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. Stream of consciousness (şüur axışı), romanda obrazların daxili aləmlərini bütün xaotikliyi ilə hər hansı bir vasitə olmadan oxucuya ötürmək üçün, konnotasiyalara bağlı olaraq ortaya çıxan və bir-birini izləyən əlaqəsiz cümlələr şəklində tətbiq olunan bədii-üslubi texnikadır...bu texnikadan istifadənin 20-ci əsr modernist romanda (bkz:#129621 )mühim bir yer tutmasına baxmayaraq, onun romanda ilk kim tərəfindən tətbiq olunması barədə uzun illər ədəbiyyatşünaslar ortaq məxrəcə gələ bilməmişlər...dorothy richardson, henry james, və fransız yazıçısı edouard dujardin, hətta dostoyevskinin özü əsərlərində bu texnikanın ilkin və bir qədər primitiv örnəklərindən istifadə etsələr də, bunlar daha çox iç monoloq başlığı altında incələnmişdir...bu barədə iç monoloq başlığı altında daha geniş məlumat verilməsi düşünülmüşdür...
    Obrazın bilinməyən tərəflərini və bizə məlum olmayan həyatını vasitəsiz olaraq ötürmək üçün yazıçıların texnika, üslub arayışında olduğunu qeyd etmişdim...belə bir axtarışın məhsulu olan şüur axışının ilk mənbəyi psixologiya olmaqla yanaşı, bədii cəhətdən romana məxsus bir neçə texnikadan biridir...yuxarıda qeyd etdiyim kimi, şüur axışı və iç monoloq uzun illər bir-biri ilə qarışdırılmışdır...şüur axışı ilə iç monoloq arasındakı əsas fərq qısaca belə ifadə oluna bilər: şüur axışı iç monoloqun dağınıq, nizamsız formasıdır...iç monoloq texnikası bütün o təbiiliyi və vasitəsiz olmasına baxmayaraq, insan şüurunun nizamsızlığını tam mənasıyla ötürə bilmədiyi üçün bunu əskiklik olaraq görən yazıçıların girdyi texnika arayışları şüur axışının yaranmasına səbəb olmuşdur... şüur axışı texnikasından istifadə edən yazıçılar ictimai təsvirə əsaslanan (ictimai-mərkəzli) romandan imtina edərək, insan-mərkəzli romanı ön plana çıxaran paradigma dəyişməsini həyata keçirmişlər...bununla da obrazın beynində keçən duyğu və düşüncələr həm belletristik məzmunun, həm də oxuyucunun mərkəzi mövqeyinə çevrilmişdir...
    Richardson, coys, woolf kimi 20-ci əsrin məşhur ingilis yazıçıları bu texnikadan istifadəni sadəcə bədii texnika olaraq deyil, oturaq və dəyişməz estetik dəyərlərdən bir qopuşun təmsili olaraq da istifadə etmişdir...xüsusilə də, uliss əsəri ədəbiyyat çevrələrində şüur axışı texnikasının ən səciyyəvi örnəyi kimi qəbul edilir....çünki, bu texnika bu romanda təkcə təhkiyə sisteminin hərhansı bir ünsürü olmaqdan ziyadə, lukaşın roman nəzəriyyəsi əsərində dediyi kimi, “bilavasitə təhkiyənin quruluşunu və obrazların təqdimatını müəyyənləşdirən yaradıcı prinsip” olaraq istifadə olunmuşdur...


sən də yaz!