17 yazar 24 başlıq və 35 entry
yenilə | gündəm | top

1 2
yazarların başına gələn maraqlı hadisələr 5 the last of us 3 mizantrop 2 cinayət məcəlləsi mother of mine black hawk down gagma napiri no man's land hotel rwanda təkcə mənmi edirəm deyə düşünülən şeylər 3 masturbasiya 3 4 dekabr 2015 neft daşlarında qəza 2 siyasi aktivist müptezeller 2 yazarların paylaşmaq istədikləri musiqilər 2 sözlükçülərin ən sevdiyi cizgi film personajları 2 homoseksuallığın xəstəlik olmadığı gerçəyi yazarların hal hazırda dinlədikləri musiqilər 2 booky.io favoritus.com sezen aksu 2 azərbaycan iqtisadiyyatı 2 social media manager 3 sosial partlayış 2 streptococcus mutans antediluvian manqurt sergio ramos ilham əliyev 5 yaraşıqlı olmaq 2 torrent westworld 2 tunqus meteoriti left 4 dead zövcə nihilizm şist emrah serbes şaurma yify extreme ways yazarların sinə ölçüləri 3 dekabr 2016 barcelona real madrid oyunu 4 sadəlövh 2 güzəran anyone 3 denis villeneuve krisnayayoxarcunayahe godspeed you black emperor god on trial 2 the imitation game 2 barış qrupu füzuli kantatası reconstruction englar alheimsins the breakfast club letters to father jacob james boy yazgı bang bang you're dead lilya 4-ever dogma 95 rosso come il cielo ekskursante 2:37 the broken circle breakdown einar wegener buda as sharm foru rikht la finestra di fronte mount and blade: with fire and sword ruhi əzablar alfred schnittke fanny edelman aurore hallelujah sözaltı sözlük qaza və elektrik enerjisinə limit əli novruzov schooldays rapunzel sindromu böyümək qaynaqçı

rusiya türkiyə siyasi mübahisələri


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. tanım: rus türk tarixindən bu günə qədər olan siyasi problemlər və yorumlar
    Tarix elmləri doktoru, MDBMi-nun professoru Andrey Zubov Rusiya-Türkiyə münasibətləri haqqında.
    “Dünən axşam mənim evimin yaxınlığında, Türkiyə səfirliyi önündə, türk hərbi hava qüvvələri tərəfindən Rusiya təyyarəsinin vurulmasına etiraz edən insanlar yığışmışdı. Orada “Türkiyəyə gedən vətənpərvər deyil”, “Türkiyə iŞiD-lə ortaqdır”, “Bir rus təyyarəsi əvəzinə on türk təyyarəsini vuraq!” və s. kimi çağırışlar səslənirdi. Və yenə də kütlənin içində Georgiyev lentləri yellənirdi… Bütün bunlar vurulan təyyarə və havada öldürülən pilotlar haqqında xəbərə olan ilk emosional reaksiya kimi başa düşüləndir (Tanrıya şükür olsun ki, indi biz, onlardan birinin sağ olduğunu bilirik). Lakin “başa düşülən” heç də həmişə “doğru olan” davranış demək deyildir. Əgər emosiyaları ağılla yoxlasaq, mənim fikrimcə, Konstitusiyanın 31-ci maddəsinə görə öz alınmaz hüququnu həyata keçirən etirazçılar Türkiyə səfirliyi yanına deyil, “Boyarskiy Dvor” mehmanxanasına yaxın Köhnə meydanda yığışmalı idilər. Bu mehmanxananı bolşeviklər özləri üçün Mərkəzi Komitənin binasına çevirmişdilər, indi isə Rusiya Federasiyası prezidentləri buranı Administrasiya binası ediblər.
    Köhnə meydanda o səbəbdən yığışmalı idilər ki, bizim əsgərlərimiz türklərin və ya suriyalıların günahı üzündən deyil, Kremlin nəfsi və istəkləri üzündən həlak olurlar. O Kreml ki, Rusiyanı nəticələri haqqında düşünülməyən, kobud qüvvənin zəfərinə və cənab Putinin düşündüyü kimi, həmişə qabaqlayıcı zərbənin verdiyi şok effektinə olan ümidlə və böyük ambisiyalarla dolu növbəti beynəlxalq avantüraya sürükləmişdir.
    Əslində, nə baş vermişdir? Rusiyanın terrorizmə qarşı mübarizə apardığını və bunun üçün öz qoşunlarını Suriyaya göndərdiyini söyləyən cənab Putin həqiqətdə Bəşər Əsəd hökumətinin qorunması uğrunda və bu insanın və onun rejiminin bütün düşmənlərinə qarşı mübarizəyə başlamışdır. Məsələ bundadır ki, Suriya əhalisinin ən azı 80 faizi və bu ölkəyə qonşu olan bütün sünni ölkələr Əsəd hakimiyyətinə qarşıdır. Odur ki, cənab Putinin bu düşüncəsiz hərəkəti Suriya əhalisinin əksər hissəsi, Ərəb Ölkələri Liqası və Türkiyə ilə düşmən münasibətlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Əsədin müttəfiqləri – iran, Livanın “Hizbulla” hərəkatı və müəyyən dərəcədə, iraqın şiə çoxluğudur. Rusiya da bu kampaniyaya daxil olmuşdur.
    Osmanlı imperiyasının keçmiş mərkəzi kimi Türkiyə onun ənənəvi təsir sferasında – indi müstəqil dövlətlərə çevrilmiş keçmiş əyalətlərində nələrin baş verdiyinə biganə qala bilmir. Bu dövlətlər arasında Suriya xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: Türkiyə ilə həmsərhəddir və əhalisinin xeyli hissəsi eyni məzhəbdəndir, müəyyən mənada isə eyni soydandır (Rusiya üçün Ukrayna Donbassının olduğu kimi). Bir anlıq təsəvvür edək ki, suveren prezident olan Pyotr Poroşenko Donetsk separatizminin öhdəsindən gəlmək üçün prezident Ərdoğandan yardım istəyib, haradasa Çerkass yaxınlığında türk hərbi-hava bazası yaratmağa icazə verib və türk hücum təyyarələri Donetsk və Luqanskı bombalamağa başlayıblar. Prezident Putin buna necə reaksiya verərdi və bunun nəticələri necə olardı?
    Türklər çox təmkinli davranıblar. Demək olar ki, iki ay onlar Rusiyadan diqqəti iŞiD üzərində cəmləndirməyi və xüsusilə, türkmanların, yəni Suriya türklərinin yaşadığı və ənənəvi olaraq Türkiyənin dəstəklədiyi şimali Latakiyadakı mülayim sünni müxalifəti bombalamamağı xahiş ediblər. Lakin Əsəd Türkiyəyə və Bəşər rejimi əleyhinə mübarizə aparan Suriya türkmanlarına nifrət edir və Rusiya hərbiçilərinə şimali Latakiyadakı hədəfləri nişan verir. Təəssüf ki, cənab Putin Ərdoğana deyil, Əsədə qulaq asır. Ərdoğan və Putin arasında son danışıqlar cəmi bir neçə gün əvvəl 20-liyin Antaliyada təşkil edilmiş görüşü zamanı keçirilmişdir. Bu danışıqlarda da yenə diqqəti iŞiD-ə yönəltmək xahiş olunmuşdu, amma göründüyü kimi, boşuna… Rus təyyarələri Latakiyanın türkman kəndlərini bombalamağa davam edirdilər. Bu da nəticəsi. Türklər təyyarəni vurdular, rus bombalarından əzizlərini itirmiş qəzəbli yerli sakinlər də təyyarəçini öldürdülər. Bunun günahkarı kimdir? Kim münaqişəyə təhrik edirsə, o! Suriyadakı münaqişəni isə ənənəvi olaraq bu həmsərhəd bölgədə həmişə öz mövcudluğunu göstərən Türkiyə deyil, Suriyaya bütün maraqlı ölkələrlə razılaşma olmadan girən və burada çox riskli bir oyun aparan Rusiya qızışdırır. Türklər öz həmvətənlərinin və Suriyadakı din qardaşlarının rus silahlarından həlak olmasını istəmirlər, onlar Suriyadan Türkiyəyə gələn qaçqınların sayının artmasını istəmirlər (hazırda bu ölkədə iki milyondan çox suriyalı qaçqın var). Rusiya isə Türkiyənin xahişlərini nəzərə almaq niyyətində deyil – bu da sonu. Avantüranın əvəzi isə bizim hərbiçilərin həyatıdır (RF-nin bu əməliyyata sərf etdiyi külli miqdarda vəsaiti hələ demirəm).
    indi nə etmək olar? Ən əsası, nə türklərdən, nə də Suriya türkmanlarından intiqam almamaq, onları başa düşməyə çalışmaq. Əgər indi Rusiya qisas yolunu tutsa, özünü tamamilə antiterror koalisiyadan təcrid etmiş olar və terrorçu Əsədin ortağına çevrilər, hansı ki, iŞiD-in etdiyindən xeyli dərəcədə çox insanı azadlıqdan məhrum etmiş və öldürmüşdür. indi NATO-nun vasitəçiliyindən imtina etmək yox, onu qəbul etmək, Türkiyə ilə sərhəd zolağının təhlükəsizliyi haqqında razılığa gəlmək, mülayim müxalifətə zərbə endirməyi saxlamaq, terror əleyhinə ittifaqın bütün üzvləri ilə əlaqələndirilmiş fəaliyyət sistemində iŞiD-lə mübarizəyə diqqəti yönəltmək lazımdır. Eyni zamanda, alyansın digər üzvləri ilə birlikdə Suriyada müharibədən sonrakı tənzimləmə və sülh planını hazırlanmaq gərəkdir.
    Əlbəttə, baş verən hadisə hələ müharibə deyil, lakin bu, müharibəyə doğru atılmış iri addımdır. Bir tarixçi kimi, mən bilirəm ki, 1914-cü ilin yayında Sarayevoda Ferdinandın qətlindən sonra Rusiyanı necə həyəcan dalğası bürümüşdü. Və mən bilirəm ki, bu həyəcan və emosiyalar çarı 2 il yarımdan sonra Rusiyanın süqutu ilə nəticələnən müharibəyə sövq etmişdi. Onda da Peterburqda Almaniya səfirliyini, bütün Rusiyada isə alman mağaza və fabriklərini dağıdırdılar. Lakin bunun sonu heç də yaxşı olmadı.
    Sakitləşmək, özünü ələ almaq, əgər bacarırsınızsa, dua etmək, və olduqca mülayim və düşünülmüş qərarlar qəbul etmək lazımdır. Əks təqdirdə, tezliklə artıq gec olacaq. Uçuruma aparan yol ayaq altından qaçan bir-neçə kiçik daşdan başlanır”.
    Tərcümə etdi: Zülfiyyə Əmrahlı
    mənbə : facebook statusu
    2. Yevgeni Kiselyov

    Avropanın xəstə adamı

    Bilmirəm, Kremldə tarix kitabları oxuyurlar ya yox, hər halda oxusalar pis olmazdı. Tarixi paralellər əlbət də həmişə qüsurlu olur, lakin bu günlərdə, yeni rus-türk qarşıdurmasının qızışdığı bir zamanda – çox şükür ki, bu dəfə əsas etibarı ilə soyuq müharibədir – dönüb keçmişə baxmaq, günümüzlə paralellər aparmaq vacibdir.


    Təkcə oçaklovlar dövrünün qələbələrini, Krımın fəthini, general Rumyansevin türklərin üstünə kaqul çuqunu ilə getməsini, sonra da Puşkinin şeirlərində Suvorov qələbələrinin vəsf olunmasını deyil, həm də başqa epizodları, hərbidə və siyasətdə yol verilmiş uğursuzluqları yada salmalı.

    Məsələn, 1853-cü ildə Krım müharibəsi necə başladı? I Nikolay “şərq məsələsini” həll etmək qərarına gəlmişdi, düşünürdü ki, Osmanlının zəifləmiş durumu Balkanları və Dunay mülklərini onun əlindən qapmaq üçün fürsət açıb. Nikolayın planları daha uzağa gedirdi: istanbula, Fələstinin müqəddəs torpaqlarına göz tikmişdi.

    Onu cuşa gətiriən xiridar lazmdı və budur, konservativ publisisit, senzor, şair, diplomat Fyodor Tyutçevə iltifat göstərir, geniş meydan verir. Tyutçevin ədib kimi böyüklüyü rus ədəbiyyatı bilicilərinin şübhə ilə yanaşdığı məsələdir, diplomatik xidmətləri isə açıq-aşkar şişirdilib.

    Ancaq başqa bir cəhətdə Tyutçevin danılmaz məharəti vardı: “birinci şəxsin” sonadək anlamadığı, dürüst biçimə gəlməyən fikirlərini, müdhiş arzularını göylərə qaldırmaq, vəsf etmək, buna görə iltifata qərq olmaq, hədiyyələr gölündə üzmək, bu günün “diz üstündən qalxınış” ideoloqları üçün məktəb yaratmaq.

    Tyutçev nəfəskəsici perspektivlərdən çələng hörürdü: “böyük pravoslav imperiyası”, “Konstantinopolun xilası”, “şərq və qərbin iki kilsəsinin birləşdirilməsi”, “Konstantinopolda pravoslav imperator”, “italiya və Romanın fatehi və himayədarı”, “imperatorRomasında pravoslav Papa”.

    Başqa bir Fyodor (Dostoyevski) ömrü boyu yazdığı üç şerdən birini görün nəyə həsr edib. “1854-cü il Avropa hadisələrinə”, sadiq təbəəyə xas bir şəkildə, rus çarını səsləyirdi ki, Çarqradın darvazalarına möhür vurmaq anı yetişib![Çarqrad dedikdə istanbul nəzərdə tutulur]

    Biz milyonlar çarın bir sözünə bənd, indi söz sənindir, ey böyük ağa! Trubalar gurlayır, ikibaşlı qartal yerindən oynayır Əzəmət Çarqrada doğru kükrəyir!

    Nikolay öz növbəsində, bunadək kazakların qəfil hücumlarla qazandığı uğurlardan ilhamlanaraq yazırdı ki, gözlənilməz hücumlarla nəinki Bosforu, Çarqradın özünü də almaq olar. Bu cür fantaziyaları öz dövrümüzdə də gördük. Müasirimiz olan dağ qoşunları komandanı Qroznını paraşüt-desant alayının bir həmləsilə alacağını vəd etmişdi! Aldımı?

    O zaman başlanğıcda hər şey yaxşı gedirdi. Rus qoşunları Moldova və Valaxiyaya daxil oldular, admiral Naximov türklərin Sinop buxtasındakı donanmasını məğlub etdi, Moskva və Peterburqda qadınların “ura” sədaları yüksəldi, havaya topa-topa ləçəklər atıldı.

    Ura-patriotik yüksəlişin ardınca hadisələrin acınacaqlı dönüşü gəlir. I Nikolayın heç gözləmədiyi halda ingilislər Türkiyənin dənizkənarı mülklərinin bölüşdürülməsi haqda təklifi həddən ziyadə sinizm sayaraq rədd etdilər. imperator təklif edtmişdi ki, ingiltərə Misiri götürsün, Rusiya isə Valaxiya, Serbiya və Bolaqriyanı.

    ingiltərə və Fransa çox keçmədən Rusiyaya qarşı çıxıb Türkiyənin tərəfini tutdular. Dünya tarixində ilk hadisəydi ki, Avropanın xristian dövlətləri müsəlman dövlətinin tərəfini tutaraq digər xristian dövlətilə müharibə edirdilər. ingilis və fransızlar Rusiyanın Balkanlarda və Yaxın Şərqdə güclənməsini heç vəchlə istəmirdilər, ancaq rus siyasətçi və diplomatları bunu zamanında anlamadılar.

    Üstəlik, I Nikolay ingilis və fransızların öz sahillərindən minlərcə kilometr uzaqlığa uğurlu hərbi ekspansiya təşkil edə biləcəyinə inanmamışdı. Rusiyanın hərbi-texniki imkanlarda Qərbdən nə dərəcə geri qalmasını, bunun nələr vəd etdiyini tam dərk etməmişdi. ingilis və fransızların buxar gəmiləri, lüləsi yivli tüfəngləri vardı, hansı ki, rusların hamar lüləli tüfənglərindən xeyli uzağı vururdu. Nə rus ordusunun onilliklərlə sürən Qafqaz müharibələində qazandığı təcrübə, nə də rus əsgər və zabitlərinin igidliyi bu geriliyi kompensasiya edə bilməzdi.

    Dövrünün Avropasında gücünə görə üçüncü dövlət olan Avstriya-Macarıstanı çar Nikolay özünə sadiq müttəfiq sayırdı. Budapeşt üsyanının yatırılmasına Nikolayın etmiş olduğu kömək kara gəlmədi. Avstriya-Macarıstan müharibəyə qoşulmasa da,siyasi olaraq anqlo-franko-türk koalisiyasını dəstəklədi. Sonra bu koalisiyaya Sardiniya dövləti qoşuldu. Bunun da ardınca Prussiya müharibəyə qoşulacağı ilə hədələdi Rusiyanı. Tam təcrid vəziyyətinə düşən Rusiya faktiki təslim oldu – müttəfiqlərlə danışıqlara gedib rüsvayçı Paris sülh müqaviləsini imzaladı.

    Sevastopol xarabalığa dönmüşdü. Rus ordusu yüz mindən artıq ölü və yaralı itkisinə uğradı, dinc əhali arasında olan itkilərlə birlikdə 250 minə yaxın itki verilmişdi, dövrünə görə bu, ciddi rəqəm idi.

    Daha betəri, Rusiya Bessarabiyanı itirdi,II Yekaterina dövrü Qafqazyanıda tutmuş olduğu ərazilər əlindən çıxdı, Dunay knyazlıqları üzərində protektoratdan məhrum edildi, Osmanlı imperiyasının xristian təbəələrinə himayəçilik etmək imtiyazını da itirdi, ən böyük rüsvay isə, Qara dənizdə donanma saxlamaq hüququndan məhrum edilməsi oldu. Tarixdə ilk hadisəydi ki, böyük dövlət məcburi qaydada faktiki demilitarizasiya olunmuşdu! – hətta Fransaya, Napoleonun məğlubiyyətindən sonra ordu və donanma saxlamaq hüququ qadağan edilmədiyi halda, bu aqibəti məhz Rusiya yaşadı.

    imperiyanın maliyyə sistemi tənəzzülə uğradı, rubl iki dəfədən çox dəyər itirdi.

    Siyasi və hərbi uğursuzluqlardan sarsılmış Nikolayın intihar etməsi barədə söz-söhbətlər dolaşırdı. Peterburqda şaiyə yayılmışdı ki, rüsvayçılığı həzm edə bilməyən çar zəhər içib, başqa bir versiyaya görə, hərbi paradı qəbul etmək adıyla özünü qəsdən şaxtaya verib xəstələnərək ölmək istəyirmiş.

    Ancaqşərin ardından xeyir özünü çox gözlətmədi. Yeni imperator II Aleksandr irimiqyaslı islahatlara başladı: kəndliləri təhkimçi quldarlığından azad etdi, məhkəmə sistemini, ordunu, xalq maarif sistemini islah etdi, yerli idarəetmə orqanları yaradıldı, siyasi məhbuslar azad edildi, dekabristlər və petraşevçilər sürgündən geri qaytarıldı, senzura zəiflədildi, Qərblə anlaşma yollarını aramağa başladı.

    Krım müharibəsində məğlubiyyətdən iyirmi il sonra özünə gələn Rusiya yenə dinc durmadı, revanşa getdi, 1877-88-ci illərin Krım müharibəsində Osmanlıya məxsus demək olar bütün Avropa ərazisini fəth etdi, istanbulu qamarlamaq planı isə baş tutmadı, yenə də ingiltərə və Fransa müdaxilə etdilər.

    ikinci dünya müharibəsindən sonra SSRi də öz növbəsində Çarqradın darvazalarına möhür vurmaq istədi. Montre konvensiyasına yenidən baxmaq, Bosfor və Dardanel boğazları üzərində nəzarəti ələ keçirmək, Türkiyəyə ərazi iddiaları sürmək. Alındımı? Yox. Qərb yenidən Türkiyəyə tərəf çıxdı, onu təcili qaydada NATO üzvü etdilər, Yaxın Şərqdə Qərbin ən yaxın müttəfiqi oldu, dünyanın ən güclü ordularından birini yaratdı. Amerika raketləri ilə, Amerika hərbi bazaları ilə birgə, harda ki, Amerikanın takitiki nüvə silahları indi də döyüşə hazır vəziyyətdədir.

    Türkiyə uzun illərdi Avropa Birliyinə üzv olmağa çalışır. Bugün Rusiyanın Türkiyəyə qarşı təzyiqləri onun Avropa ittifaqına daha da yaxınlamasına xidmət edir.

    Yaxın keçmişdə Putin Ukraynaya qarşı hibrid müharibə başlatmaqla onu çökdürəcəyinə, ayaqlarına salıb yalvardacağına ümid edirdi. Alınmadı. Maraqlıdır, başqa bir hibrid müharibəni – informasiya, psixoloji, sanksiya, viza və s. – Türkiyəyə qarşı başlatmaqla uğur qazanacağınamıümid edir?

    Bir vaxtlar I Nikolay Türkiyəni “Avropanın xəstə adamı” adlandırmışdı. Bugün Türkiyəni əlbət də müasir Avropa tipli tam demokratik ölkə saymaq olmaz, ancaq sağlamlıq məsələsində onun vəziyyəti bütövlükdə baxsaq qənaətbəxşdir.

    Avropanın xəstə adamı – başqa birisidr. Sizlər onu yaxşı tanıyırsız.

    Tərcümə edən Ruslan Köçərli

    link link


sən də yaz!