yadlaşma


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. Nəzəriyyə olaraq Marks tərəfindən irəli sürülmüşdür. Marksın fikrincə, o deməkdir ki, insan dünyanı dərk edərkən özünü ilkin mənbə, yaradıcı kimi tanımır, dünya isə (yəni, təbiət, əşyalar, digər insanlar və onun özü) ona yad, özünə münasibətdə kənar görünür. Onlar predmetlər kimi ona qarşı dayanırlar, halbuki onun tərəfindən yaradıla bilərdilər. Yadlaşma dünyanın (və özünün) passiv, parçalanmış, subyektin obyektdən ayrı şəkildə qavranması deməkdir. Yadlaşmış insan öz "mənindən" insan kimi özündən məhrum olur. (insan özü öz məqsədi olmalıdır və heç vaxt məqsədə çatmaq üçün vasitə olmamalıdır.)
    (Dində yazılan bütlərə sitayiş, bu günkü dövrümüzdə əşyalara sitayişdir. Bu gün müasir insan özünü əşyalarla adlatmaq və ətraf aləmi dərk etməkdən qaçır. Bu isə onun insanlara qarşı yadlaşmasına gətirib çıxarır. insan yaratdığı əşyaların köləsinə çevrilir və özünü yaradıcı kimi görmədən, özünə də, Tanrı əlindəki oyuncaq təki, duadan asılı olan varlıq kimi yanaşır.)
    2. Elmi ədəbiyyatdan daha çox özgələşmə kimi tanıdığımız bir nəzəriyyə. Yadlaşma nəzəriyyəasinin əsasları karl marks tərəfindən işlənmişdir. Marks kapitalizmi iqtisadi yadlaşmanın əsas səbəbi kimi göstərir. Kapitalist münasibətlərin inkişafı yadlaşmaya səbəb olur. Burada əmək şəraitinin ağırlığı, əməyin nəticəsinin insandan uzaq düşməsi, "izafi-dəyər" əmək alətlərinin çatışmazlığı , iqtisadi manupulasiya və s. Başlıca səbəb kimi göstərilirdi. Yəni, əmək şəraitinin ağırlığı, iş yükü qrafiki və s kimi amillər işçidə əməyə qarşı xüsusi bit etinadsızlıq, biganəlik yaradır ki, bu da yadlaşmaya gətirib çıxarır. Məsələn işçi işə getmir, yaxud işinə həddən artıq həvəssiz yanaşır. Erix fromm da yadlaşmanı kapitalist münasibətləri fonunda izah etmişdi. O deyirdi: yadlaşma- kapitalizmdə hər insanın qaçılmaz bəlasıdır. Yadlaşmanı təkcə iqtisadi deyil, eləcə də psixoloji, fəlsəfi, siyasi aspektdən də izah etmək olar. Məsələn Fəlsəfi yadlaşma daha çox alber kamyunun yaradıcılığında ön plana çıxır. Onun "yad" əsəri buna bariz nümunədir. Yadlaşmanın psixoloji-fəlsəfi tərəflərini izah edən kamyu qeyd edir ki, bu durumda insan sanki hər şeydən qaçır, ətrafında hər şeyə biganə, etinadsız yanaşır. Sanki fərd özü özünə belə özgələşir. Onunçün heç bir dəyər qalmır. Ən yaxınlarına belə yadlaşan fərdin durumunu kamyu əsərdə bir cümlə ilə izah edir "bu gün anam öldü. bilmirəm, bəlkə də dünən ölüb". Artıq hər şeydən uzaqlaşan və soyuyan insan həyata bir absurd baxır. Hər şey öz anlamını, dəyərini itirmişdir. Absurdun isə çıxış nöqtəsi yalnız intihardır.
    Müasir dövrdə cəmiyyətdə yadlaşmaya səbəb olacaq vastələr kimi əsasən televizya, qətl, cinayət verlişləri və s. Göstərilə bilər. Hətta təhsil sistemində belə yadlaşma problem kimi meydana çıxır. Burada dərslərin ağırlığı, müəllimin uşaqları həddindən artıq sıxması, aşağı qiymət yazması və digər amillər dərsə qarşı etinadsız, yad münasibətə gətirib çıxarır ki, bu da təbii ki yolverilməzdir.
    3. Bədənin şüurdan asılı olmayaraq fəaliyyəti. bəzən bir anda bütün baş verənləri hiss eliyə bilirik. küçədə gəzən vaxt durub ətrafımıza baxsaq bir çox insanın istəkdən asılı olmayaraq etdiyi hərəkətləri misal çəkməy olar. Çalışdığımız işlərdə belə yaratdığımızın əsirinə çevrilməyimizdir yadlaşma. məlumat alış verişi üçün yaratdığımız televizorların artıq bizi(kütləni) ələ almaq üçün istifadə olunmasıdır. Toxuculuq fabrikində 14-16 saat çalışan bir qadının(halbuki bu fabriklər həyatımızı daha da rahatlaşdırmaq üçün yaradılmışdı) emal etdiyi malları kimə və nəyə görə düzəldildiyini. işdən evə gedən kimi yatıb səhər yuxudan duran kimi işə gedən insanın əslində nəyə və kimə görə işlədiyin bilməməsidir.
    4. bəzən özü də etdiyi günlük şeyləri skamyada oturub insanlarda görəndə (bax: bular neyniyillər ala) demək,normal gözlərin görə bilmədiyi detalları görüb analiz edərək vasvasılıq halına çevirmək,hamının güldüyü qəbul olunuş comediya filmlərinə gülə bilmədiyi halda,x adlı existentialist rejissorun y adlı ağır dram filmində `öz pişiyinə qəhbə deyən adamnan nə gözləyəsən ki` cümləsinə (bax: yobana vrot) deyib qaqqıltıyla gülmək .bütün bu cəmiyyətdən izolasiya olunmuş xüsusiyətlərilə ,yoğun sik olmadığını,hansısa ilahi qüvvə tərəfindən seçilmədiyini və özünü uzaqlaşdırdığı o insanlardan zərrə qədər fərqi olmadığını heç bir vəchlə qəbul etməmək
    (youtube: )


sən də yaz!