buddizm



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. bu dizim
    bu da kolum
    (bax: ehe)
    2. cem yilmaz : "hindistanda yetmis bin tane tanri varmis. - adamlar burda 1 tanesiyle bas edemiyor" en cox yadima dusen
    3. Bodhi ağacı deyilən ficus religiosa ağacı altında uzunmüddətli meditasiyadan sonra mütləq kəmilliyə çatan Buddanın təlimi.
    əsas anlayışlar "dörd böyük gerçək" "səkkiz mərhələli nəcib yol"
    4. buddizm siddharta qautama tərəfindən hindistanda yaradılıb. aryanların hindistana köçündən sonra əsas din hinduizm olub. hinduizm kasta sistminə əsaslanan dindir. 4 kasta var, və insan yaşadığı müddətçə eyni kastada qalır. kastada olmaq səbəbiniz isə keçmişdə etdiyiniz əməllərinizdir. budda hinduizmə qarşı gəlib, bütün insanların bərabər doğulduqlarını söyıəyib və beləliklə, buddizm yaranıb. bir muüddətdən sonra onu hindistandan çıxardıblar. ona gördə də müasir hindistanda demək olar ki, buddizm yoxdu. buddizm digər şərq ölkələrində yayılıb.
    5. Bekarçılıqdan yazdığım yazılarıdı yavaş-yavaş sözlüyədə yazacam bunları.





    Bu dünyanı yaradan, zehninizdir.Göydən qızıl yağsa insanın arzuları bitməz.




    Budizim - Azərbaycanda nədənsə insanlar bu düşüncəyə qarşı önyarğılıdır. öncəlliklə bunu bilmək lazımdırki Budizim bir din deyil fəlsəfə düşüncədir. Budizimdə yaradan bir tək Tanrı yoxdur. Söhbəti çöx uzatmadan Budizmin ana fikirləri ilə sizə tanış etmək istəyirəm.
    Buddizm, fərqli məzhəbləri və ya fərqli Dünya fikirlərini içində saxlayan fəlsəfə və müdriklikdir.

    Həm köhnə, həm də günümüzdəki Buddist məktəblərinin, birinin Buddist sayıla bilməsi üçün çox az şərtləri vardır. Təməl şərtləri "Dörd Uca Gerçək" təlimini qəbul etmək və sonrakı təməl həyata tamamilə hazır olmaqdır.

    Buddizmin təməl təlimlərindən, Anatta doktrinası, qalıcı bir varlığı və ölümlü ruhu rədd edir. Bu doktrinlə, Buddizm, "Böyük Dinlərin" təməl inanclarından tamamilə fərqlidir.

    Buddizmin, bütün tək tanrılı dinlərdən əsas fərqi, hər şeyə gücü yetən bir yaradıcı tanrı varlığını (işvara) rədd etməsidir. Budizmə görə tanrılar, ruhlar və yaşayan hər canlı üçün acı, cəhalət və yenidən doğuş dövrü (Reinkarnasiya) vardır.

    Buddizmin yayılmasıyla hər ölkənin təməl dini və mədəni fikirlərindən fikir alınmış, Buddizm bütünləşmiş və beləcə Tibetdəki "Əsl Bon Tanrıları", Budanının fərqli şəkillərindən "Bodhisattva" görünüşündə dəyişmişdir. Bunlar ümumiyyətlə Buddanının pərəstişkarları, dinləyiciləri və müdafiəçiləri şəklində bilinir.

    Buddistlər, yerli dini inanclar, adət və ənənələrlə qarışıb güclənərkən, eyni zamanda Taoizm və Konfüçyüsçülük kimi Buddizmi rədd edən digər təlimlərin nümayəndələri ilə də mübarizə etmişlər.

    1.Ağlınla və sağlam zehninlə uzlaşmayan heç bir şeyə inanma, onu mən demiş olsam belə.

    2.Başqalarının qüsurları asanca görülər amma öz qüsurumuz görülməz; adam qonşusunun qüsurlarını ayırd edər, öz qüsurlarını isə qumarda hiylə ilə pərdə saxlayırmış kimi saxlayar.

    3.Bir adamın öz özünü məğlub edərək qazandığı zəfər, bir başqasının döyüşdə min adamı min dəfə məğlub edərək qazandığı zəfərdən daha yaxşıdır.

    4.Bizdən nifrət edənlərdən nifrət etmədən yaşayaq. Gəlin, bizdən nifrət edənlər arasında nifrətdən xilas olmuş olaraq yaşayaq.

    5.Bir dərdin varsa, dərman tapmağa çalış, tapa bilmirsənsə də, onu dərd etmə.

    6.Budda dənizinin sahilləri yoxdur.

    7.Bu dünyanı yaradan, zehninizdir.Göydən qızıl yağsa insanın arzuları bitməz.

    8.istəyin kiçik bir zövq verdiyini və əslində ağrıya səbəb olduğunu bilən adam, müdrik adamdır.

    9.Hirsiniz üzündən cəzalandırılmayacaqsınız, hirsiniz tərəfindən cəzalandırılacaqsınız.

    10.Nifrət heç bir zaman nifrətlə yox edilə bilməz. Nifrət sevgiylə yox edilər, bu ölümsüz qanundur.

    11.Keçmişdə kim olduğunu bilmək istəyirsənsə, bu an kim olduğuna bax. Kim olacağını bilmək istəyirsənsə, nə etdiyinə bax.

    12.Kin saxlamaq yanan bir kömür parçasını başqasına atmaq üçün əlinə almaq kimidir. Yalnız özünü yandırarsan.

    13.Necə ki oxçu oxların düz olmasına diqqət göstərər, usta da dağınıq düşüncələrini elə yığışdırıb istiqamətləndirər.

    14.Nə ana, nə ata ,nə də hər hansı bir qohum insana yaxşı idarə olunan bir ağıldan daha çox faydalı ola bilər.

    15.Sizi özünüzdən başqa heç kim qurtara bilməz. Öz özünüzə işıq olun.

    16.Tərifləmək və ya tənqid etmək müdrik adamın tarazlığını poza bilməz.

    17.Varlığın o biri sahilinə çatdığında əvvəl, sonra və ortada olandan imtina et.

    18.Yaxşı bir iş, yaxşı bir düşüncədən daha yaxşıdır.

    19.Yaşayan varlıqların hamısı; zəif, güclü, uzun, qısa, böyük, orta və ya kiçik görünən, görünməyən; doğulmuş olan və ya doğulmaqda olan, hamısı xoşbəxt olsun!

    20.Kimsə kimsəni aldatmasın, kimsə kimsəni kiçik hesab etməsin, kimsə kimsəyə hirs ilə, incinmə ilə zərər vermək istəməsin.

    Budizmin əsas dört anlayışı isə bunlardır:
    Dukkha - Yaşam acı doludur. Həyat əzablarla doludur.
    Samudaya - Əzabların səbəbi cəhalət, acgözlülük və nifrətdir.
    Nirodha - Səbəblərin ortadan qalxması, əzabların ortadan qalxmasına gətirir.
    Magga - Əzabların bitməsinin yolunu Səkkiz Qatlı Doğrulanmış Yol Göstərir.
    7. Tarixi
    E.ə. 6- cı əsrdə şimalı Hindistanda əsasən 3 tipdə dini-fəlsəfi nəzəriyyə mövcud idi.
    1.Ortodoksal Hinduizm.
    2.Müstəqil asket, ruhani müəllimlərin - Vedaları qəbul etməyən təlimləri.
    3.Lokoyata adlı materialist və gedonist - insanın əsas məqsədinin ləzzət və həzz almaqda olduğunu yayan nəzəriyyə.

    Şahzadə Sidharta Qautama ( Budda ) insan iztirabının səbəbini və bu iztirabdan qurtuluş yolunuaxtarmağa əvvəlcə məhz həmin asket müəllimlərin yanında başladı. Sonra tədricən iki ifrat yolun - material dəyərlərin tam inkarı olan ifrat asketizm və materialist gedonizm - əvəzinə özünün sonradan Buddizm adlandırılan orta yolunu yaratdı. Budda - nurlanmış deməkdir. Buddizmin din, etik sistem , fəlsəfə olması haqqında mübahisələr var . Bu təsadüfi deyil, çünki Buddizm tanrıya , ölməz ruha - hətta onun varlığına , ehkamlara inam əvəzinə şəxsi təcrübə tövsiyə edir.

    Buddizm ətraf aləmi spekulyativ düşüncədən azad - təmiz intuitiv dərk etməyin praktik yolunu təklif etdi. Buddanın tövsiyə və vəsiyyətləri intuitiv idrak , xoşbəxtlik , iztirabları dəf etmək üçün şəraitin yaradılmasına xidmət edir.

    Bütün varlığın qarşılıqlı əlaqə və asılılıq halında olması konsepsiyasını irəli sürdü.

    Buddizmdə hadisələrin və ətraf aləmin əsl təbiətini görməyə imkan verən nurlanma - əsas məqsəd hesab olunur.

    Buddizm Hinduizmə müxalif nəzəriyyə kimi yaranmışdır. Hinduizmdə olan müqəddəs yazıları , Kastizmi , ehkamları , tanrı ideyasını , ölməz ruhu inkar edir.

    Mütləq heç bir şey yoxdur , hər şey qarşılıqlı əlaqədədir və daima dəyişikliyə məruz qalır.

    Buddizmdə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, asılı , müəyyən şərtlərə tabe olan başlanğıc , yenidən istehsal və ümumu qarşılıqlı asılılıq prinsipləri mövcuddur. Yəni, obyekt müəəyyən şərtlər daxilində təzahür edir , şərtlər yox olduqca obyekt də itir. Material aləm bir birindən asılı olmayan ayrıca mövcud olan obyektlər yox , Bir tamın müxtəlif şərtlər daxilində qarşılıqlı asılı olan , zaman və məkan daxilində müxtəlif keyfiyyətlərin təzahürüdür. Dəyişməz heç bir şey yoxdur. Hər şey dəyişir. O cümlədən "mən" adlandırdığımız subyekt də ... Beləliklə , əgər "mən" deyilən şey yoxdursa və varlıq şərtlər daxilində mövcud olandırsa , onda deməli həyat da ölümlə bitən iztirabdan başqa bir şey deyil . Bax bu "iztiraba " buddist terminologiyası ilə Dukha deyirlər . Bu dukha Buddizmdə 4 nəcib həqiqətin birinci punktudur.

    4 nəcib həqiqət .

    1. Dukha - Həyat iztirab və məmnuniyyətsizlikdir.

    2. Tanha -Bu iztirab və məmnuniyyətsizliyin səbəbi ,iztirab mənbəyi olan həyata bağlılıq.Reallığa illuzor münasibət - arzuolunanı gerçəklik kimi qəbul etmə.

    3. Nirodha - bu bağlılıqdan əl çəkdikcə iztirabların mənbəyinin yox olması

    4. Maqqa - bağlılığn ləğvi üçün orta yolun tərəfdarı olub , bu yolu icra etməkdir.

    Dukha- anlayışı yer həyatındakı şərtiliyə olan realist münasibət deməkdir. Yəni, Budda insanların xoşbəxtliyə can atmasını , meylini anlayır, lakin bu xoşbəxtliyə can atma və arzular daim dəyişən, təzahür olunmuş aləmdəki reallığa uyğun gəlmir. Hətta uyğun gəldikdə belə, bu xoşbəxtlik efemer və qeyri-sabitdir.

    Tanha - insanların meyl etdiyi və tamahlı, həvəsli olduğu və onlara xoşbəxtlik gətirə bilən predmetlərə meyli deyil, bu illuzor və qeyri-sabit dünya sərvətlərinə olan bağlılıq nəzərdə tutur. Bu, bir növ əsl dəyəri olmayan şeylərə bağlılıq deməkdir. Tanhanın 3 forması var :
    1.Hissi bağlılıq - tam hissi ləzzət istəyi və bu istəkdən çəkinmənin qeyri mümkünlüyü .
    2.Həyata bağlılıq . Şəxsiyyətin daima yaşama mübarizəsi.
    3.iki tam zidd istəklərin olması . Əşyaların dəyişən olmasını nəzərə almadan ifrat " ya hər şey, ya heç nə " prinsipi.


    Nirodha - dayandırma , nəhayət vermə mənasını daşıyır. Yəni, tanha (bağlılıq) aradan götürülən kimi dukha (iztirab ) da bitir. Lakin bu dayandırma "özünü məhv etmə" kimi başa düşülməməlidir. Bu hal, əksinə "3 alov" olan - nifrət , hərislik və cəhalət - söndürüləndə, onun əvəzinə yandırılan - sevgi, nəciblik və hikmət - alovlarıdır ki, bu da əsl xoşbəxtlik mənbələridir.

    Maqqa - iztirablara son qoyma yolları, başqa sözlə "8 -lik yol" yaxud "orta yol" da deyirlər. Budda, məlum olduğu kimi iki ifrat yoldan - nihilizm və absolutizmdən - əl çəkib orta yolu təbliq etmişdir . "Orta yol" prinsipinə əsasən mövcud olan hər şey realdır , lakin bu reallıq dəyişkəndir və şərtidir! "Orta yol" bir növ dünyəvi dəyərlərlə, əbədi kateqoriyalara, şəraitdən və konkret şərtlərdən asılı olaraq verilən balanslaşdırılmış qiymətdir.

    8-lik yol" haqqında.

    Bu nəcib 8-lik yol ruhi təkmilləşmə yolunda bir pilləkəni xatırlatsa da, əslində bu pillərlə bir növ paralel olaraq irəliləmək nəzərdə tutulur. Bu yoldakı kateqoriyalar əxlaqi - etik normalar, həyat tərzi və ruhi təcrübə ilə bağlı olaraq, son nəticə olaraq buddist üçün məqsədə çatmaqda - ətraf aləmin əsl təbiətini görməkdə - bir vasitədir.

    1. Düzgün görüş, anlayış - Buddizmin əsaslarını düzgün başa düşmək, bütün aləmin qarşılıqlı əlaqədə olmasını və s. haqqında anlayış.

    2. Düzgün niyyət - insanın düzgün anladığı təlimi praktiki həyata keçirmək haqqında verdiyi qərar.

    3. Düzgün nitq - buddist yalan sözlərdən, ədavətli sözlərdən və təmtəraqlı boşboğazlıqdan çəkinməlidir. Əvəzində isə doğru, rəvan, konstruktiv və məqsədəyönlü ( mənalı ) nitqə sahib olmalıdır.

    4. Düzgün əməl - Əxlaqı və mənəvi göstərişlər çərçivəsində olan əməllər. Bu əməllərdən: heç kimin həyatına qəsd etməmək və bütün canlılara mərhəmət göstərmək, səxavətli olmaq, mənfi emosiyaların yaranmasına yol verməmək, özü-özlündə dinclik , sakitlik, sadəlik, müşahidə qabiliyyəti tərbiyə etmək. Düzgün olmayan nitqə imkan verməmək, ağlı süstləşdirən, çaşdıran maddələr qəbul etməməklə yanaşı, həm də şüurun genişlənməsinə cəhd etmək.

    5. Düzgün həyat - Qautama Buddanın təliminin tərəfdarı olaraq həm də, yuxarıdakı prinsipləri həyata keçirmək.

    6. Düzgün səy - Buddist 4 əsas istiqamətdə səy göstərməlidir:
    a)alçaq fikir və istəkləri ləğv etmək .
    b)bunların gələcəkdə yaranmasına imkan verməmək.
    c)düzgün fikir və istəklərin yaranmasıni stimullaşdırmalı.
    d)artıq yaranmış pozitiv fikirlərə diqqəti cəmləmək.

    Başqa sözlə, şüurlu surətdə mental və emosional səviyyəni qaldırmağa cəhd etmək.

    7. Düzgün fikirlər - öz bədəninə, hisslərinə, düşüncə və seyr obyektlərinə şüurlu münasibət. Bunlar bilməmədən iztirab yaranmasını qəbul etdikdən sonra təbii olaraq yaranır və nəticə olaraq tam "ayılmaya" yaxud "Budda halına" çatmağa kömək edir.

    8. Düzgün seyr - Müxtəlif meditativ texnikalar vasitəsilə şüuru idarə altında saxlamaq və onun imkanlarını və həmçinin şüuraltının imkanlarını genişləndirmək vasitəsilə, əsl reallığı dərk etmək .


    Bu "8 - lik yol"u 3 qrupa da bölürlər. 1, 2 - müdriklik, 3, 4, 5- əxlaq, 6, 7, 8 - ruhi. "8-lik yolun" sanskritdə adı -"astangikamarga" dır.

    Buddizmdə “mən” anlayışı yoxdur. Bunun əvəzində bir “qeyri mən” – Anatman nəzəriyyəsi mövcuddur. Yəni əbədi, fərdi “mən” yoxdur. “Mən”- bir illüziyadır. Bəs onda şəxsiyyət nədir və yaxud kimdir? insan 3 tamın:

    1. Maddi cisim - “kaya”
    2. Qeyri-maddi ağıl - “manas və çitta “
    3. Biçimsiz şüur - “vicnyana“

    vəhdətinin şərti adıdır. Bunlarda Öz növbəsində beş psixo-fiziki elementlər qrupunun - skandhların, müəyyən nisbətdə birləşməsidir. Bu elementlər-“dharmlar“ qeyri-sabitdirlər və ani dəyişikliyə məruz qalırlar. Bu dəyişikliklər ardıcıl olaraq davam edib sonsuz olaraq skandhların tərkibini və nisbətini haldan hala keçirən bir axın yaradır. Beləliklə də, bu axın ardıcıl və sonsuz psixi dəyişikliklər - həyat və idrak , şüur illüziyası yaradır. insan həyata bağlanır, lakin həyat illüziya olduğundan əziyyət çəkir. Adətən, kino kadrlari ilə müqayisə olunur. Yəni, ayrılıqda kadrlar var, amma çox az fərqlənən kadrlar ardıcıl olaraq bir-birini əvəz etdikcə tamlıq, canlılıq illüziyası yaranır.

    Bizim “mən”imiz müxtəlif səbəblərin və şərtlərin məcmusudur. Şərtlər və səbəblər yox olanda “mən” də qeyb olur. Başqa sözlə Hinduizmdəki ölməz və əbədi Atman - ruh Buddizmdə yoxdur. Bunun əvəzinə yuxarıdakı "şəxsiyyət" var.

    Bəs onda Buddizmdə reinkaranasiya nədir? Nə yenidən doğulur? Nə yeni bədənə keçir? Yuxarıdakı Anatman konsepsiyasına görə Buddizmdə "reinkarnasiya","ruhun yeni bədənə keçməsi", "yenidən doğulma" və s. kimi anlayışlardan kənar qaçırlar. Ruh (əbədi "mən") olmayandan sonra hansı reinkarnasiyadan danışmaq olar? Buddizmdə bunun əvəzinə bir punarbhava - konsepsiyası var. Bu "bərpa olunma" və "yenidən təşəkkül " kimi başa düşülməlidir. Yəni, ölümlə əlaqədar ümumi kainatın bir hissəasi olan skandhlar bir növ yenidən paylanmış formada yenə hardasa birləşir və bu da yeni "şəxsiyyətdə" baş verir. Bununla yanaşı bu həm də cari həyat ərzində daim dəyişən "şəxsiyyətə" də aiddir. Yəni, "Yenidən təşəkkül" hər an baş verir.

    Buddizmdə Anatman konsepsiyasını bütün məktəblər qəbul edir. Lakin ruhun əvəzinə Mahayana məzhəbində bir "Budda təbiəti" adlanan bütün canlıların bir növ ümumi təbiəti, fərdi olmayan bir növ "ümumi ruh" nəzərdə tutulur.

    Bundan əlavə , Buddizm yayıldığı ölkələrdəki yerli dinlərin və fəlsəfənin təsiri ilə bir qədər dəyişilərək Tibet Buddizmi, Dzen budiizm ( Mahayana ) və Theravavda formasında mövcuddur. Hər məktəbdə ruh, reinkarnasiya bir az fərqli anlaşılır. Lakin Hinduizmdəki Atman ( ölməz ruh ), Avrami dinlərdəki ruh mənasında Buddizmdə ruh yoxdur.

    Rəvayətə görə Budda bəzi suallara cavab verməkdən çəkinirmiş . Bu suallar arasında Kainatın sonsuzluğu və ölümdən sonra əbədi həyat haqqındakı suallar da var idi. Budda, belə hesab edirdi ki, belə suallar empirik anlamı mümkün deyil, bu metafizik fərziyyəsidir və s.

    Bu suala cavab vermək üçün bəzi stereotip düşüncələri atmaq lazımdır. Məsələn, iudieo -xristianlıq , islam və s. qəbul olunmuş bədən, ruh, ağıl bölgüsü Buddizmdə bu qətiliklə yoxdur. Bunun əvəzinə müxtəlif elementlərdən ( bu elementlər həm material , həm də qeyri material ola bilər ) təşkil olunmuş və ətraf reallıqla tam qarşılıqlı əlaqədə olan insan var. Daha doğrusu , onlardan misal gətirim, deyirlər: ayrılıqda günəş və ayrılıqda insan yoxdur. Günəşə baxan insan prosesi var .

    Əbədi, dəyişməz heç nə yoxdur - o cümlədən, ruh və tanrı...

    Digər dinlərdə belə bir stereotip düşüncə var ki, həyat insana tanrı tərəfindən verilən bir hədiyyədir, bəxşişdır, nemətdir. Və bu nemətdən "düzgün" istifadə etmək əbədi həyat qazanmağa bir növ tramplindir. Din də bunun üçün nə etməyi öyrədir, yəni ki, stimullaşdırır.

    Buddizmdə isə bunu görmürük ... Burada hər şey əksinə kimi görünür. Tanrıya və ruha inanmayan bir ideyanı , uzun zaman mübahisə edərək onu din yox , fəlsəfə yaxud ateist din kimi qəbul edirdilər. Lakin, hər halda burada nəsihətlər , monax sistemi ( samqha), ruhi praktikalar, etik normalar və s. olduğu üçün din və həm də dünya dini hesab olunur. Lakin bununla yanaşı Buddizm həm də fəlsəfə, ruhi praktika, dini - əxlaqı normalar məcmusu kimi də qəbul edilir. Ona görə də Buddizmdə hər kəs istədiyini tapa bilər.

    indi keçək stimul məsələsinə. Dediyimiz kimi həyat o biri dinlərdə olduğu kimi Buddizmdə bir tanrı tərəfindən verilən nemət olaraq qəbul edilmir. Əbədi və dəyişməz heç nə olmadığı üçün "mən" anlayışı da keçicidir, yəni illüziyadır. illüziya olduğu üçün həyata bağlılıq özü bir iztirabdır. Bu mənada Buddizmdə həyatın davamı yox, onun tükənməsini reallaşdırırlar. Tükənməsi dedikdə, yəni zorakılıqla bitməsi nəzərdə tutulmur. Həyat sansara dövründə "yenidən bərpa" olunmalar bitənədək davam edir, yalnız Buddanın qoyduğu prinsipləri həyata keçirməklə bu dövrdən qurtulmaq mümkündür.
    Beləliklə , Buddizmin bədbin və nihilist bir doktrina kimi anlaşıla bilmə təhlükəsi var. Lakin buddoloqlar və buddistlər özləri burada bədbin və nihilist heç nə görmürlər. Bu da əsasən Nirvana anlayışı ilə bağlıdır.
    Buddizmdəki stimul əbədi həyat üçün deyil, stimul - bilməmə, xəbərsizlik ilə bağlı illüziyanın dəf olunmasında, insanın ətrafı real olaraq görə bilməsi ( intuitiv dərki ) və s. ilə bağlıdır. Buddizm əbədi həyat heç kimə vəd etmir.

    Nurlanma da məhz bu deməkdir (Əsl reallığı görə bilmək ). yenidən doğulmamaq ilkin təbiətə qarışmaqdır . Ayrılıqda qovuşmalı tanrı ( yaradıcı ) yoxdur.

    Karma haqqında

    Karma - hərəkət, əməl kimi tərcümə olunur. Amma buddizmdə bu anlayış "şüurlu iradi səy" kimi anlaşılır. Erkən Buddist məcmusu olan "Dxammapada"-da belə bir fikir var:

    "Biz bu gün , dünənki fikirlərimizik. Bu günki fikirlərimiz isə bizim sabahımızı yaradır. Beləliklə, bizim həyatımız bizim fikirlərimizin, ağlımızın yaradıcılıq məhsuludur "

    Bunula yanaşı buddizmi fatalist bir nəzəriyyə hesab etmək də olmaz. Ona görə ki, hər şey dəyişir və fikilərimizi də dəyişərək öz taleyimizi dəyişə bilərik.

    Karma anlayışı buddizmdə müxtəlif məktəblərdə və buddist liderlər tərəfindən fərqli izah olunur.
    Orta əsrlərdən başlamış karma haqqında buddist nəzəriyyəçiləri əməllərin mənasından asılı olaraq Karmanın 5 növünü göstərirlər :

    Qara, ağ, ağ-qara, qara olmayan və ağ olmayan.

    Buddizm nəzəriyyəçiləri qara ( xeyirxah olmayan ) karma - duyğu və formalar aləmində affektlərə əsaslanıb etdiyimiz əməllərin nəticəsidir . Bu nəticə affektlərin motivasiyası əsasında baş verdiyindən heç cür yaxşı sayıla bilməz , qaçılmaz olaraq qara karmaya gətirir . Bu karma nəticəsində yenidən doğulma eybəcər , yaxşı olmayan formada baş verir .

    Ağ karma yalnız yaxşı əməllərin nəticəsi kimi mövcud ola bilər . Postkanonik yazılarda qeyd edirlər ki, yoqa ilə məşğul olanlar məhz ağ karmaya malik olurlar. Buradakı əməllər effektlərin qarışığı olmadan baş verir.

    Ağ-qara karma insanın cismani və duyğular aləmində yaşadığı üçün affektlərin də qarışığı olan əməllər edilir . insanı duyğu aləmi , beləliklə də affektlər bir növ cəzb edir . Ona görə də tam ağ və ya tam qara karma deyil , ağ -qara karma yaranır.

    Nəhayət , nə ağ nə qara karma - təmiz əməllərin, hərəkətin nəticəsi kimi yaranır.... Daha doğrusu, yaranmır. Yəni əməllər - təmiz, effektlərin motivasiyası ilə deyil - edildiyindən bu əməllər heç bir karmanın yetişməyinə imkan vermir. Bu halda Karma və beləliklə yenidən doğulma baş vermir. insan sansara dövranından qurtulur...

    Buddizmdə etik / əxlaqi normalar.

    Buddizm etikası mücərrəd anlayışlar olan xeyir və şərə əsaslanmır. Bunun əvəzində insan əməli və fikirlərinin iki formada ola biləcəyini deyir:

    Kusala (mənəvi / əxlaqı ) - şəfqət / mərhəmətə, alicənablıq və müdrikıiyə əsaslanan əməl və fikirlər.
    Akusala (mənəviyyatsız / əxlaqsız ) - nifrətə, tamahkarlıq və yalana əsaslanan əməl və fikirlər.

    Belə təsnifatın səbəbi odur ki, hər bir əməl və fikir fərqli interpretasiya oluna bilər. Əxlaqi /mənəvi olan odur ki, ruhi inkişafa xidmət edir və adeptə sevinc hissi gətirir. Bunun əksi isə ruhi inkişafa mane olan bütün əməl və fikirlərdir. Buddizmdə bu doqmatik səviyyədə deyil , uyuşqanlıqla səciyyəvi olan nəsihətlər formasında verilir. Bu nəsihətlər sərt qaydalar məcmusu deyil, ruhi məşq üçün nəzərdə tutulan prinsiplərdir. Beləliklə,

    5 nəsihət -

    1)Mən öhdəmə götürürəm ki, heç bir canlını həyatdan məhrum etməyim.
    2)Mən öhdəmə götürürəm ki, mənə məxsus olmayan heç bir şeyi götürməyim.

    3)Mən öhdəmə götürürəm ki, haqsızlıq, ədalətsizlik hissinin təzahür etməsinə imkan verməyim.
    4)Mən öhdəmə götürürəm ki, yalan nitqdən çəkinim.
    5)Mən öhdəmə götürürəm ki, əqli tutqunlaşdıran heç bir vasitədən istifadə etməyim.

    Bu nəsihətlər antropomorf tanrı tərəfindən deyilmir və bunlara görə də mükafat və cəza vəd olunmur. Buddanın öz təcrübəsindən gələn və sonradan sutralarda yazılmış nəsihətlərdir.

    Buddizmdə zahidlik ( monaxlıq ) mövcud olduğu üçün Budda əsasən monaxlara müraciət edirdi amma dünyəvi buddistləri də yaddan çıxarmırdı. Monaxlar üçün Buddanın ümumi nəsihətlərindən əlavə vinaya adlanan xüsusi monax nizamnamə qaydaları var.


sən də yaz!