atomun planetar modeli


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. atomun böyük bir hissəsinin boşluqdan ibarət olmasını öyrəndikdən sonra Ernest Rutherford tərəfindən ortaya atılan model. belə ki, atomun bütün müsbət yükü mərkəzdəki nüvədə cəmlənmişdir. elektronlar isə müsbət yükün ətrafında müəyyən uzaqlıqda dövr edirlər. eyni ilə günəş sistemindəki kimi. elə buna görə də planetar model deyilir. günəş sistemindən tək fərqi sadəcə aradakı qüvvənin qravitasiya deyil də elektromaqnetizma ilə verilməsi idi.
    ancaq bu modelin çatışmayan cəhətləri var. klassik fizikaya görə təcil ilə hərəkət edən yüklər elektromaqnetik şüa yayırlar. çevrə və ya ellips boyunca hərəkət təcilli hərəkətdir. əgər elektronlar planetlər kimi nüvənin ətrafında dövr etsələr daim elektromaqnetik şüa göndərərlər və enerji itirib, yəni yavaşlayıb nüvəyə düşərlər. yəni atomun planetar modeli atomun stabilliyini izah edə bilmir.
    bu problemdən yayınmaq üçün cənab max planckın işıq kvantları nəzəriyyəsindən istifadə etdilər. artıq işıq yəni elektromaqnetik şüalanma yalnız bir kiçik ədədin qatları şəklində yayılıb, udula bilərdi. yəni indi artıq müəyyən radiuslu elektron orbitlərinə icazə verilirdi və atomun sabitliyi izah oluna bilərdi. lakin yuxarıda bəhs etdiyim kiçik ədədin, yəni kvant sabitinin varlığı, həm də cənab Werner Heisenbergin qeyri müəyyənlik prinsipinin varlığına gətirib çıxarırdı. bu isə öz növbəsində o demək idi ki, elektron kimi kiçik zərrəciyin sürətini və yerini eyni anda dəqiq bilmək mümkün deyildir. çevrə boyunca hərəkət edən bir cisim təsəvvür edin. çevrənin istənilən nöqtəsində cismin sürəti, hərəkət istiqaməti və yeri dəqiq bilinir. bu hal yuxarıda adını çəkdiyim prinsipə görə mümkün deyildi. elektronun nüvə ətrafında sadəcə hansı ehtimalla harada olduğunu göstərmək olardı. eyni şey sürətə də aiddir. bu səbəbdən modern fizika və kimiya kitablarında elektron orbitindən deyil də elektron buludlarından söhbət gedir. çünki bir kvant cisminin, yəni elektron kimi xırda bir cismin, ölçüsündən yerindən və sürətindən yalnız ehtimal ilə danışmaq olar.


sən də yaz!