mirzə ələkbər sabir

#ədəbiyyat
facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink
1 2 »

    1. Ələkbər Tahirzadə Zeynalabdin oğlu. Azerbaycan edebiyyatının devrimcisi. Satiramızın mene göre banisi. Mollaxanadakı aldığı işgenceler ve öyretdiyi cahilliye göre Seyid Ezim Şirvaninin yeni üsullu mektebine gedir. Edebiyyatımızda sosyal mezmunlu satiraları ile cahilliye qarşı müharibeni başlatmış şexsiyyet. 1905 ci il rusyadakı sosyalizim dalğası sabiri dahada ruhlandırıb.Sağlığında heç bir kitabı derc edilmeyib. ilk şeiri tiflisde şerq-i rus qezetinde 1903cü ilde yayimlanir. 1906-1911 ci iller erzinde Celil Memmedquluzadenin Molla Nesreddininde "Hophop" "Ağlar güleyen" "Abunesr Şeybani" "Boynuburuq" "Sevdayi" texellüsleri ile yazır.1911ci il iyulun 12de vefat edir ve Şamaxıda Şahi Xendan qebirstanlığında defn edilir. Haqqında cox yaza bileceyim üstinsan olsa da, menim yazdığımı oxumaq yerine hophopname kitabını oxuyun.


    --spoiler--

    Jurnalist H.Qasımov xəstə şairlə Bakıda son görüşünü xatırlayaraq yazır: "...Qəzetdə yazarsan, Sabir deyirdi ki, mən vücüdumda olan ətimi xalqımın yolunda çürütdüm. Əgər ömür vəfa etsəydi, sümüklərimi də xalqımın yolunda qoyardım".
    http://www.wikipedia.org/ link

    --spoiler--
    2. ilk dəfə dərslikdən kənar oxuduğum hop-hop namə kitabı ilə bilvasitə bağlı olan şəxs.
    bu kitabdan sonra kitabın əslində o qədər `qorxulu` birşey olmadığını oxuduqca həzz alınan birşeylərdən olduğunu özlüyümdə sübut etdirmiş dahi şəxs.
    qorxulu kitab (bax: məktəb dərslikləri)
    3. Fikr elə bir, kimdi bir arvad alan?
    Rus, yəhudi! Deyil ərzim yalan.
    ildə bir arvad alı mömin olan,
    Ləzzəti bir, feyzi də mindir, inan!
    Gəlməsə bir qız bu cürə, aldad al!
    Qoy babalın boynuma, get, arvad al!

    And verirəm mən səni imanına,
    Bağla həna rişinə, qıy canına,
    Bir, iki, üç övrəti düz yanına.
    Vermə zərər sərvərü samanına --
    Sən nə qəzet qan və nə də "irşad" al!
    Qoy babalın boynuma, get, arvad al!
    4. Yox fərq bizim hündür ilə alçağımızda,
    Daim görürüz iş bu qocalmış çağımızda,
    Cüt-cüt durur övrət solumuzda, sağımızda,
    Şəhvət quluyuz, nəfsdən imdad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
    5. Indi adamlar deyəsən cindilər,
    Cin nədi, şeytan kimi bidindilər,
    Lap bizi ovsarladılar, mindilər,
    Ay keçən əyyam, olasan indilər!..
    Onda ki, övladi-vətən xam idi!
    Ax!.. necə kef çəkməli əyyam idi!
    6. atam sayəsində 3 yaşımdan beynimə aşılanmış bir şair. satiranın atası. 3-4 yaşımda mənasız da olsa şer yazmağıma ilham vermişdir şairimiz. həm də yerlimdir. 1ci sinifə gedəndə şəkibayisi var sabirin, onu əzbər bilirdim. ki, hələ də blirəm. heç nəylə əvəzlənməyəcək dərəcədə gözəl şerləri var. hətta özümü bir sabirşunas da adlandırardım. favorilərim isə:
    (bax: tərpənmə, amandır, bala, qəflətdən ayılma)
    (bax: mən belə əsrarı qana bilmirəm)
    (bax: şəkibayi)
    (bax: daş qəlbli insanları neylərdin, ilahi?!)
    (bax: cavan-qoca)=(bax: sual-cavab)
    (bax: bərəkallah)
    (bax: qoyma, gəldi)
    (bax: oxutmuram, əl çəkin)
    (bax: həmdülillah ki, bu gün bəxtəvər oldu başımız)
    7. övradımız, əzkarımız əfsaneyi-zəndir,
    Əfsaneyi-zən nuri-dilü ruhi-bədəndir,
    Çün hübbi-nisa lazimeyi-hübbi-vətəndir,
    Əhli-vətəniz, hübbi-vətən yad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!

    Yox fərq bizim hündür ilə alçağımızda,
    Daim görürüz iş bu qocalmış çağımızda,
    Cüt-cüt durur övrət solumuzda, sağımızda,
    Şəhvət quluyuz, nəfsdən imdad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!

    Hər şam gərək üqdeyi-əfkar açılsın,
    Fəvvareyi-iqbaldən amal saçılsın,
    Hər sübh namaz etmədən həmmama qaçılsın,
    Təthir edərək dillərə övrad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!

    Bu məşğələlər şiveyi-əşyaxi-zamandır,
    Ata-babamızdan bizə miras hamandır,
    Zənn eyləmə süstüz, qanımız od kimi qandır,
    Bu yolda töküb qanımızı ad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!

    Sair miləl övrətlə ədalət edir, etsin,
    Övrət ərə, ər övrətə rəğbət edir, etsin,
    Hər kim ki, bir övrətlə qənaət edir, etsin,
    Üç-dördün ötüb siğədə tədad alırız biz!
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!

    Tədadi-nisa bir hünəri-sariyəmizdir,
    Tez boşluyuruz, çün bu libas ariyəmizdir,
    Övrət nə demək? Xadiməmiz, cariyəmizdir!
    Hərçənd alan vəqtdə azad alırız biz....
    Dindarləriz, gündə bir arvad alırız biz!
    8. satiranın banisi deyə biləcəyimiz şair.inqilaba gedən yol maariflənmədən keçir demək istəyən ustad
    dəyişib dövrü-zaman hamı gümannan danışır,
    molla rüşvətxanadan, kafir imannan danışır.
    bir zaman eşşəyimiz arpa bəyənməzdi bizim,
    indi eşşəyimiz ölüb, at da samannan danışır.
    qalmayıb sevgi, məhəbbət işığından bir ümüd,
    məcnun artistlik edir, leyli yalandan danışır.
    keçmişdə məşhur olan qəhrəman aslanlarımız,
    meşəyə girmək üçün indi siçannan danışır.
    istədim dillənib öz haqqımı isbat eləyim,
    dedilər pulsuz olan insan haçannan danışır?!
    9. yazdığı şeirlerin bir çoxunun aktuallığını itirmediyi şair.

    ademi adem eyleyen paradır
    parasız ademin üzü qaradır.
    10. Babamın babasıdır. Nickimi imzasından aldığım dahi şəxsiyyətdir. Ancaq ölümündən sonra kitabı çap etdirilən, hamının bəh-bəhlə tərifləməsinə baxmayaraq kitabın ilk nəşri üçün kifayət qədər ianə toplana bilməyən dahi, 11uşağından 8-ini sağ ikən itirməsinə baxmayaraq mizahdan, alovlu satiradan son nəfəsədək əl çəkməyən şəxsiyyət.
    Dəfələrlə maddi vəsait yığılmağı üçün elan verilməsinə baxmayaraq dövrün milyonçularının 1-2günlük gəlirini keçməyəcək vəsait güc-bəla ilə oxuculardan və heç də varlı sayılmayan insanlardan toplanmışdır. Bu hadisə dövrün milyonçuları ilə bağlı bu nəticəyə gəlməyimdə kömək etmişdir. indi fəxrlə adları çəkilən bu milyonçular bəlkə də indiki dövrün oliqarxlarından heç də geri qalmamışdırlar. Maarifləndirmə işləri ilə bağlı bu kimi layihələrdə qəpiklərindən keçməyən bu insanları Cəlil MəmmədquluzadəHəsən bəy zərdabi kimi maarifçi insanlar yaxşıca tənqid etmişdilər. Zərdabinin erməni işçi Mıkırtıçla bağlı yazısından bunu görə bilərik. Sabir bizim əvvəllər kişilik, insanlıq filan var idi nağılları danışan insanlara qapaq qoymuş insandır.

    Sabirin böyük övladı Məşədi Səkinə xanım 1975-ci ilə qədər yaşamışdır. Anamın tələbəlik illərində birbaş Səkinə nənədən eşidib bizə danışdıqlarını öz sözlərimlə yazıram. Sabiri kasıb həyat yaşamış kimi göstərmək sovetin siyasəti idi. Bu ondan sonrakı quruluşda da öz əksini tapır. Yeni bir quruluş gəlirsə əvvəlki hökümətlərin dövrünü pis göstərməlidir. Sabir çox gənc yaşda, səhv etmirəmsə 20 yaşda şərqi səyahət etməyə çıxır. Bir neçə ölkə vilayət gəzdikdən sonra atasının xəstələnmə xəbərinə görə 2il səyahət etdikdən sonra geri qayıdır. Gəncliyi, hətta ölümünə yaxın dövrlərədək imkanı orta olmuşdur. Sabun bişirməyə isə hobbi xarakteri ilə başlamışdır. Kişi iştapmırsan e filan deyənlərə də millətin içini təmizləyə bilmirəm. Bari çölünü təmizləməyə kömək edim cavabını vermişdir. Sabirin qızının gümüş və bürünc pullarla bəzədilmiş kəmərini bir neçə il əvvəl dayımla muzeyə verdik.
    Sabir çox az danışmışdır. Daim olduğu əsasən də ilk daxil olduğu yığıncaqlarda uzun bir müddət sakit dayanıb sonda bir qapaq qoyub gedərmiş. Sabir dövrünün çox çox irəlisində bir şair idi. Şeirlərində bulvarda madmazel tutan hacılarından tutmuş geylərinə, cahil dindarlarından tutmuş hiyləgər alverçilərinə, rüşvətxorlarına və dövrümüzdə də şəkil dəyişdirib var olan təməl problemlərin hər birinə rast gələ bilərsiniz. Dövrünün önündə olmağını səhv etmirəmsə Abbas Zamanovun yazdığı bir xatirədən anlaya bilərik. 1930-larda Sabirin şeirləri bir qəzetdə çap olunur. Nəşriyyata sovet aşiqləri tərəfindən 100-dən çox məktub gəlir ki, bu şair repressiya edilməlidir. 1911-də 49yaşında vəfat etmiş, SSRi görməmiş bir şair 20-30il sonrakı sovetin belə damarına toxunub.

    Əlinizdə, evinizdə olan o "Hophopnamə" ruslarla bağlı misralar dəyişdirilib çıxarılsa belə, bütün ixtisarlara baxmayaraq çox dəyərlidir, böyük insanların səyləri nəticəsində ortaya çıxarılmışdır.

    Sabir bağındakı heykəl isə əvvəllər ayaq üstə olmuşdur. Sabirin oturdulma səbəblərini isə bilmirəm.

    Son olaraq bir neçə il əvvəl işBankası nəşriyyatı "Hasan Ali Yücel Dünya Klassikləri" silsiləsində tədricən Türkiyə türkcəsinə tərcümə edilmiş ixtisarlı "Hophopnamə" nəşr etdirmişdir. 10liradır. Türkiyəli dostlarınıza hədiyyə edə bilərsiniz.

    Yaradıcılığı ilə bu linkdəki siyahıdan seçib, yükləyib pdf formatda tanış ola bilərsiz:

    http://anl.az/el/s/s.php link

    Azərbaycan ədəbiyyat tarixində obyektiv olmaq üçün bir çox araşdırmalar aparmağıma baxmayaraq heç bir yalnış addımını, fikrini tapa bilmədiyim yeganə insan və fəxr etdiyim nadir şəxsiyyətlərdəndir.
1 2 »


sən də yaz!