böyük dünya böhranı



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. 1929cu ildə başlayıb 1941ci ilə qədər dünyanı iqtisadi cəhətdən sirkələyən böhrandı.
    o zaman qədər işsizlik minimun səviyyədə, qiymətlər sabit idi, banklar pul paylayırdı millətə. ilk amerikadan başlayan böhran 1 gecədə bütün bankların bağlanması, səhmlərin batması ilə başlıyır. sonra iş yerləri bağlanır, tələb kəskin düşür, aclıq baş alıb gedir. tədricən avropa və asiyanı da cənginə alan böhran tarixdə ən böyük iqtisadi böhran adı ilə qalıb
    2. nasizmin və radikal milliyətçiliyin meydana çıxmasının ən böyük səbəbi. ayrıca adam smithin teoriyalarının puç olduğu böhrandır. john maynard keynes və qarışıq iqtisadi teoriyası abş-i bitrəhər bu böhrandan qurtarmışdır. ancaq böhranın bitməsinin əsas səbəbi əlbəttə ki hegemon dövlətlərin klassik sənayedən silah sənayesinə keçməsidir, və təxmin etdiyiniz kimi silah sənayesinə keçid ilə başlayan dünya müharibəsi. qısaca yekunlaşdırmalı olsaq deyə bilərik ki, solçu və marksistlərin ümid etdiyi kimi böyük böhranlar xalqların kommunizmə və sülhə arxalanmasından çox milliyətçilik,dinə arxalanmasına gətirib çıxarır. idarəçilər üçün isə böhranın aradan qaldırmağın ən asan yolu müharibədir. (bax: ikinci çeçen müharibəsi), (bax: birinci körfəz müharibəsi).
    3. 1929`cu ildə başlamış və 30`cu illər boyu təsiri davam etmiş olan böhrandır. bankaların səhv idarəsi, preziden hoover`in iqtisadi idarəsinin zəifliyi və.s kimi səbəblərini bir kənara qoyub haqqındaki bir rəvayəti danışmaq istəyirəm.
    deməli bir rəvayətə görə əslində böhranın səbəbləri iqtisadi problemlər deyildi heçdə. birgün banka da yüklü miqdarda pulu olan bir amerikan vətəndaşı banka gedib pulunu almaq istəyir, və məbləğ çox olduğu üçün onu müdürə yönləndirirlər, müdürdə pulun hamısını birdən-birə vermək istəmir və müştərini razı salmağa çalışır ki gəl sənin pul qalsın bankada və yatırımlar edək. nə qədər əlləşirlər müştəri razı olmur və deyir düşünüm sizə cavab verəcəm. sonra bu müştəri bankdan çıxır və gedib qabağına gələnə deyir ki bankaların pulu bitib, mənim pulumu vermədilər, və fısıltı qəzeti beləcə amerikanın dörd bir yanına yayır bu xəbəri. hamı eyni anda banklara axın edib pulunu çəkir və beləcə böhran yaranır. çünki hamının eyni vaxtda bankadan pulunu çəkməsi mümkün deyil.
    yəni əslində böhran kəpənək təsiri nəticəsində yaranır rəvayətə görə.
    4. O zamana qeder geçerli olan "mahreçler yasası"nın (bax: her az kendi talebini yaratır) sıçmasıyla ortaya çıxmış ve bütün dünyanı deyil de qerb iqtisadiyyatını çıkmaza soxmuş krizdi. Stokların dolması ve talebin olmaması ile xarakterize olunur. Keynes dayının "dövlet mali politikalarla iqtisadiyyata müdaxile edib telebi canlandırmalıdır" tezi ile kriz aşıla bilmişdir.


sən də yaz!