doğum günü mədəniyyəti



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. əvvəl onu deyim ki, "ad günü" sözünün tərəfdarı deyiləm. düz məntiqnən yanaşanda doğulandan neçə gün sonra da ad qoyula bilir və ya heç qoyulmaya bilir. adımız var da nə pox yemişik ki. nəisə mövzudan yayınmayacam bu dəfə.* doğulduğun gün xüsusi gündür. həqiqətən də önəmlidir. çünki məhz həmin gün bu qəhbə həyata gözlərini açaraq özünə qarşı ən böyük alçaqlığı eləmisən. indi gəl görək ki, bizim camaat bu günü qeyd etməyi bacarırlarmı?
    vallah bacarmırlar. əvvəllər həmin günü sinif yoldaşlarınla, iş yoldaşlarınla və s. paylaşmaq adına bir tort aparardın hamı yeyərdi və səninlə sənin üçün etdiklərini və ya aldıqlarını paylaşardılar. qarşılıqlı keçərdi həmin gün. qapınız döyülərdi və heç ağlına belə gətirmədiyin tanış və ya qohumlar içəri girərdilər, gecəyə qədər xoş doğum günü keçirmiş olardın.
    neçə illərdir müşahidə edirəm ki, bu mədəniyyət qalmayıb indi. bəlkə də ona görədir ki, soyuyuruq bu günün özəlliyindən. yaş üstünə yaş gəlir filan, sevinəcək bir şey yoxdu deyirik amma hər yaşın da öz ediləcəkləri var və bu həyatdan zövq almaq da sənin əlindədi nəticədə.
    indi düdük kimi əlində tortnan gedirsən harasa, hamı yeyir-içir şit-şit ürəy sözlərin deyir filan və qurtardı, siktirib gedə bilərsən, özüdə torta verdiyin ən azı 35 manatı butulka formasında götündə hiss edərək. nə axşam qapını döyən olur, nə də hədiyyə verən*. gətirdikləri səbəb də budu ki, "dəvət eləmiyib məni doğum gününə", "facebookda yazmışam da" və s. beləcə də insan yadlaşmağa doğru gedir, individualizm, varvarizm, siktirizm... ala dəvət nədi? doğum günü olan dəvət niyə eləməlidi axı səni?

    bakıda ilk iş yerim idi və doğum günüm üçün anam çox dadlı piroq bişirmişdi*. aparmışam bu sarsaqlar da bəh-bəhnən yeyəndən sonra minnətnən mənə deyirlər ki, tort niyə gətirmədin ki? qəhbəliyinə bax bunun! anamın öz əlləri ilə bişirdiyi həyatlarında heç vaxt, heç yerdə yeyə bilməyəcəkləri piroqu yeyib, üstündən belə bir minnət də qoyur. beləsinin ağzına-ağzına..
    odur-budur belə hərəkətlər eləmirəm. onsuz da o psixologiyanın içində də deyiləm. olanda da zatən etmək fikrim yoxdu sizə də məsləhət görmürəm. belə borclu çıxacağınız və süni, şit doğum günü keçirməkdənsə, tək olmaq daha yaxşıdı. qapını döyüb də sənə surpriz edən dostun yoxdusa orda burda əlində tortnan göt-baş atmağın mənası da yoxdu.
    2. artıq təxminən 4 min ildir ki var olan mədəniyyət.
    doğüm günü haqqında ilk mənbələr eramızdan 3 min il əvvələ gedib çıxır. yəni, eramızdan əvvəl 3-cü minilliydə misir fironlarınnan biri onu təntənəli şəkildə qeyd etmişdir. lakin, əvvəllər qədim misirdə doğum gününü ancaq fironlar və onların oğulları keçirərmiş. zaman keçdikə misirdən babilistana yayılan bu adət burdan da farslara və sonra yunanlara, romalılara keçmişdir.
    yeni "tort"adətini də bu mədəniyyətə yunanlar bəxş etmişdir. amma, o tortlar indiki keksi xatırladan formada olurmuş.
    yeri gəlmişkən tort üstünə şamları ilk dəfə yunanlar artemidanın şərəfinə dini ritual üçün qoyublar. bu günkü torta oxşar şirniyyat isə, 13-cü əsrdə ilk dəfə almaniyada bişirilmş və şamları üfürüb arzu tutub heç kimə deməmək də elə burda yaranmışdır. almanlar torta tamam olan yaşdan bir şam artıq qoyub bunu canlının bir gün öləcəyi ilə əlaqələndirirlərmiş.
    romalılar isə, xristianlığdan əvvəl senatın qərarı ilə imperatorların ad gününü bayrama çevirmələri ilə əyləncəli doğum günü keçirirlərmiş. (xüsusilə yuli sezarın ad günü daha təntənəli keçirmiş.) amma, xristianlıq yayılanda dünyaya gəlməyin yaxşı hal olmadığı deyildiyinə görə ölüm günləri qeyd edilərmiş. hətta, imperator ərəb filip dövründə eramızın 245-ci ilində isaya doğum günü keçirilməsi kilsəni hiddətləndirmişdi. kilsə yalnız 4-cü əsrdə dekabrın 25-i bunu keçirməyə icazə verib.
    qadınlara və uşağlara isə, ad günü 12-ci əsrdən keçirilməyə başlıyıb.


sən də yaz!