taliban

#siyasət
facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. taliban sözünün ərəbcədən tərcüməsi tələbələrdir. taliban bir mərkəzdən idarə edilən qruplaşma deyildir. pakistan və əfqanıstan talibanları müttəfiq olsalarda bir-birindən ayrı terror təşkilatlarıdır.

    pakistan talibanı- pakistan xüsusi xidmət orqanı olan isi-nın öz sərhədləri daxilində əfganıstandakı sovet işğalına qarşı mücahidlər hazırladığı bazalarda formalaşmışdır. ilk öncələri pakistan dövləti kontrolu altında olsalarda hal-hazırda pakistan demokratiyasl üçün əsl bəlaya çevrilmişdir. pakistan talibanı əsasən pakistanda yaşayan şiələri hədəf alır.

    əfganıstan talibanı- pakistan talibanı ilə eyni bazalarda qurulmuşdur. lakin ondan fərqli olaraq hələdə isi-nin kontrolu altındadır. 1995-ci ildə əfganıstandakı mücahid qruplaşmaların say çoxluğu həmdə bu qruplaşmaların öz aralarında birlik qura bilməmələrindən bunlara qarşı real güc həmdə pakistanın əfgan sərhəddindəki narkotik ticarətini qorumaq və s. səbəblərdən qurulmuşdur. taliban 1996-cı ildə kabulu ələ keçirib, daha sonra şimal alyansı qüvvvələrini məğlub etmişdir. beləliklədə əfganıstanın 90%-ə nəzarət edən taliban islam əmirliyini elan etmişdir. lakin bu dövləti çox az sayda ölkə tanımışdır. 2001-ci ildə usama bin ladinə sığınacaq verdiyinə görə abş hücumu nəticəsində kabuldan və böyük şəhərlərdən çıxarılmışdır. lakin əfqanıtanın dağlıq olması səbəbi ilə taliban hələdə əfganıstanın 60%-nə və əsas gəlir mənbəyi olan əfqan narkotikinə nəzarət edir. 2014-ci il nato qüvvələri əfqanıstanı tərk edəcəyindən abş talibanla 2013-ildən bir başa danışıqlara başlamışdır. bu danışıqlar qətərin payaxtı dohada aparılır. qeyd edim ki talibanın dohada ofis açmasına qətər dövləti danışıqların müsbət yöndə irliləməsinə təkan verə biləcəyindən rəsmi icazə vermişdir. beləkilə əfqanıtan talibanı islami qaydaları çox sərt biçimdə tətbiq etməsindən və bir çox terror aktları törətdiyinə görə ötrü qərb aləmində eləcədə islam ölkələrində antipatiyaya sahibdir.
    3. molla ömərin pakistan xüsusi xidmətinin və pakistanlı dini-fundamentalist xadimlərin köməyilə yaratdığı təşkilat. hakimiyyətdə olduğu dönəmdə taliban hərəkatının əsasında duran ideologiya demək olar ki, primitiv olacaq qədər sadə idi. məsələn, taliban rejimi dövründə dərc edilmiş riyaziyyat üzrə dərslikdə şagirdlərə nə cür məsələlər həll etmək təklif olunurdu: "kərim adlı mücahidin avtomat üçün 5 darağı və bunların hər birində 30 gülləsi var. kərim daraqların 3-nü kafirlərə boşaldıb və onlardan 45-ni öldürüb. mücahiddə hələ iki daraq qalıb. bir kafir öldürmək üçün kərimə neçə güllə lazımdır? onda qalan güllələrlə kərim hələ neçə kafir öldürə bilər?"
    talibanın ideologiyası hətta hekmətiyarın və rəbbaninin baxışlarıyla müqayisə olunsa belə, onun fundamentalistlikdən çox, ictimai münasibətlərin və davranışın patriarxal normalarını müdafiə edən ideologiya kimi qəbul etmək olar. tradisionolist bir ideologiya.


sən də yaz!