sevilməyən insan davranışları

Ad tapa bilməmişəm ama yazacam, olur e əlində nə işin olsa da vaxtını ayırıb bir insanla maraqlanırsan, ya nə bilim hər zənginə mesajına qaçıb vaxtında cavab verirsən, dırnağı sınsa falan axşama qədər yanında olursan, bunlar içindən gəlir eləyirsən orası başqa yazanda da adam özünü belə vəfasız hiss eləyir, ama o insan qayıdıb bidəfə eyni diqqəti sənə göstərmir bax onda elə bilirəm ki üzümə qarşı söyüb qaçıb , yəni bu qarşılıq gözləmək də deyile elə çıxır bir tərəfdən də ama bir yerdən sonra da istifadə olunmağa gətirib çıxarır, yekə adamsan qanacağın olsun, adam özünü gemini kimi hiss eləyire işi düşəndə yazır cavabını alır bidə gələn dəfə nəsə lazım olanda görürsən üzünü

Qəfil gedən dostlar

Dostluq anlayışına inanmırsınızsa, dost qəbul etdiyiniz 1 2 nəfər də qəfil qapını vurub gedəndə ad verilə bilməyən bir boşluğa düşürsünüz. Bu sevgili deyil ki, unuda bilməyəsən. Dost maraqlı anlayışdı.
Aylardır içimdə qalan o qəribə hissi yəqin ancaq bura yaza bilərəm deyə bu başlığı seçdim.
Bəzən təsadüfən bir insanla yollarınız kəsişir. Bu cümlədəki kəsişir sözü önəmlidir. Başlayırsınız tanımağa, əmək verməyə ,önəmsəməyə, dəyər verməyə, uğuruna sevinməyə, problemini özününküləşdirməyə, saatlarla danışmaqdan bezməməyə, yanağın ağrıyana qədər gülüb gülümsəməyə. Olur ki, çətin dönəmləri də atladırsınız. Zamanla bir güvən qazanılır və o insan artıq tanış deyil, dostdur.
Günlər keçir, illər keçir. Doğmalaşır insan, ya da ən azından sən elə sanırsan. Sanmaq, bu sözdə kəsişmək qədər önəmlidir.
Onsuz ölmərsən, amma yayın qızmarında içilən samovar çayı kimi həyatında əziz bir yeri olur.
Günün birində isə geriyə iki kəlmə söz qalır: “Həyatımda deyildin.” Və sən artıq anlayırsan ki, yollarınızın kəsişdiyi həmin o an içinə nə qədər şey sığdıra bilibsənmiş. Sanmısan ki, paralel xətlər kimisiniz, amma sadəcə bir anlıq kəsişmə imiş.
Buna görə bu yazının məğzi sanmaq və kəsişmək üzərindədi. Həmin o bir an nisbi bir anlayışa çevrilir 3il 5 il, 4 il?Dost buna görə maraqlı anlayışdır. Normalda gedən bir kimsə bizdə olan yerini itirir, o yerə başqası gələ bilir. Amma dost,dost qalır. Getsə də, ölsə də qalır.
Ona görə anlıq kəsişdiyinizi düşündüyünüz insanlara tuta bilməyəcəyiniz sözlər verməyin. Onsuz da hər şey gəldi-gedərdi, insanlar da. Ona görə verəcək sualında olmur ki niyə görəsən?

sevgiliyə gül almaq

Ağlı başında olan hansısa qız oturub kimdənsə yaxud sevgilisindən hər gün hərgün gül gözləmir. Əgər sizin sevginizi göstərmək tərziniz özəl xüsusidisə çiçək gül almadanda sevgiliniz onu sevdiyinizi hiss edirsə o gül çiçək çoxda birşey ifadə eləmir. ifadə eləməsinin səbəbi isə gedib o gülə pul verməyiniz deyil. Yolda hansısa bir xırda çiçəyidə qoparıb versəniz o sevgiliniz yenədə sevinəcək, yox əgər heç olmasa ayda bir dəfə sevgilinizə gül almağa pul qıymayacaq qədər simic insansınızsa başqa söhbət. Bir başqa tərəfidə bu söhbətin odur ki, ayağını dirəyib zorla hədiyyə gül istəyən qızdı sənin tələbinlə alınan gül hədiyyə səni nə dərəcədə sevindirə bilər ki? Biraz klişe söhbətdi,bütün münasibətlər eyni olmaq məcburiyyətində deyil, hərkəs sevgisini eyni göstərmək məcburiyyətində deyil.

həyata dair gülümsədən detallar

Məndə möhkəm köhnə olan, əvvəldə qalmış şeylərə sevgi duyma bağlılığı var. Nənələrimin, bibilərimin köhnə mətbəxlərindəki qoxuları, soyuducunun üstündəki Rusiya temalı maqnitləri, bibim uşaqlarının otaqlarında qalıb gecə yatmayıb oynadığım komputer oyunları. Bütün ailə ilə axşam həyətdə içilən somavar çayı. Birlikdə qeyd olunan bayramlar. Dünyanı yaxın qohumların evlərindən, öz doğma məhəlləndən, yayda getdiyin o doğma rayondan ibarət bilmək. Tortun üstündəki gül formalı, zibilə atılanda da səsi kəsilməyən şam. 2010-17 illərində bakıda yeni il ərəfələri. Gəncliyin köhnə dolaşıq məhəllələrini. Nə qədər absurd səslənsədə m and m,nar,bakcel,bizimtarla,final,sona reklamları. Babamın maşınını sürməyi öyrəndiyim zamanlar. O maşında rayon yollarında yatmaq ömrümün ən şirin yuxuları idi deyə bilərəm. Bunun kimi başqa bir çox detallar. Bunları əks etdirə bilən hərşey məni gülümsədə bilir, o kiçik şeylərin beynimdə qoyduğu xoş nostalji hissi yəqin yaşım neçə olursa olsun dəyişməyəcək

empatiya yorğunluğu

elmi açıqlaması belədi ki,başqalarının ağrısı, problemi, stressi və travmaları ilə ayna neyronlar vasitəsilə bağ qurduqda, uzun müddət sonra bədəndə bir növ bunalım hissi yaranır. Artıq orqanizm başqalarının dərdini qəbul etmir, kiminsə şikayətini eşidəndə qıcıq hissi yaranır. Çünki istəsən də, istəməsən də onları anlamaq məcburiyyətində qalırsan. Bu da insanı digərlərindən uzaqlaşdırır, izolyasiyaya aparır. Bir müddət tək qalmaq, öz qayğına qalmaq kortizol səviyyəsini azaldır, dopamini artırır. empatiya istənilərək qazanılan bir birşey deyil onun gözəl tərəfləri olsa da tükəndirən tərəfləridə var

Başqa bir deyimlə in Azerbaijan we don't say “I’m mentally exhausted” we say "tüpürmüşəm hərşeyə. "
sifarişi verən: Bertrand Zobrist

boltzmann brain

Buna qəliz və üstündə düşünüb yazdıqca çıxmaza girən fəlsəfi və fiziki hipotez demək olar. Əsas mahiyyəti entropiya və təsadüfdür. Entropiya sistemdə enerjinin nizamsız paylanma dərəcəsidir. Qarışıqlığın artması ilə bağlıdır, Məsələn, buz əridikcə molekullar daha çox hərəkət azadlığı qazanır, yəni entropiya artır. Buna hər şeyi nümunə vermək olar bir daş, qaya bütün haldan əzilib xırdalanmağa keçdikdə entropiyası artmış olur demək olar. Bəs niyə Boltzmann Brain fikri ortaya atan fizikin adından gəlir? Ludwig Boltzmann. O belə düşünürdü ki, nəticə olaraq baş verən şey geriyə dönüb əvvəlki halına qayıtmır; bu sonlu kainatda belədir. Məsələn, albumin (yumurta zülalı) isti təsirindən sonra əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır. Amma sonsuz kainatda molekul və zərrəciklər təsadüfən elə bir hal ala bilər ki, mümkün olmayan şeylər bir anlıq təsadüf nəticəsində gözləmlənə bilər. Onun fikrinə görə random bir anda random zərrəciklərin nizamlı düşülüşü boşluqda bir beyin (düşüncə deyək) yaradır və bütün bu nizamlı zərrəciklər təsadüfən elə kimyəvi reaksiyalar nəticəsində yaranır ki, sanki illərdir təcrübə olunmuş xatirələr və olmayan varsayımları təcrübə etmiş bir beyin yaranır. Məsələn, bu yazını oxuyan kimsə əslində bir an içində var olmuş bir beyindir. Belə bir yazı əslində yoxdur və belə bir platforma yoxdur, sadəcə müəyyən elektriklənmələr və reaksiyalar nəticəsində təsadüfən və xəyalən varmış kimi təcrübə edilir. Bu hipotezə görə. Bu çox mənalı səslənmir. Əslində bəs mənalı səslənmirsə, bu niyə bir paradoksa çevrilib və niyə bunun əksini isbat etməyə çalışıblar? Ona görə ki, əgər bu fikirin doğru olma ehtimalı varsa, bu bütün reallığı və bütün fiziki əsasları kökündən baltalayır. Çünki elmdə bəzi şeylər aksiomdur: isbat olunmur, qəbul edilir və elmin doğruluğu təcrübəyə əsaslanır. indi əgər ortada bir təcrübə yoxdursa və illüziya varsa, necə olacaq? Bir kainat, planet əslində olmamış olur. Belə belə işlər. Bu hipotezin doğru olmaması nəyəsə təsir göstərmir,ağırlıq qüvvəsi yenə ağırlıq qüvvəsidir, termodinamika yenə eyni qanunlarla işləyəcək. Yox, əgər doğrudursa, yenə narahat olacaq bir şey yoxdur: təsadüfi bir nizamlanmış an içində yaşayıb yox olmaq, bu qədər xaos və sonunun bilinməyən bir yerdə yaşamaqdan bir fərqi elədə maraqsız tərəfi yoxdur, yəqin.
sifarişi verən: pikolo

qan qrupu

Niyə qan qrupları var. Deməli, 8 cür qan növü var, amma qrup başlığı altında toplayanda 4 qan qrupu olur.
Bunların bir-birindən fərqi nədir? Deməli, qanın iki elementi var: eritrosit və plazma. Burda antigen və antikorlar olur və qanlar buna görə fərqlənir. Əlimizdə A, B, 0 işarə deyək, bunlara işarələri var. 1-ci qan qrupunun eritrositində nə A, nə də ki B antigeni var, amma plazmasında həm anti-A, həm də anti-B antikoru var. Buna görə 1-ci qan qrupunu 00 kimi işarə edirik, yəni eritrositindəki antigenlərin olub-olmamasına görə. 2-ci qan qrupunun isə eritrositində A, plazmasında isə anti-B antikoru var. Buna görə 2-ci qan qrupu AA yaxud A0 kimi qeyd edilir. 3-cü qan qrupunun isə eritrositində B, plazmasında anti-A antikoru var. Buna görə 3-cü qan qrupu BB yaxud B0 kimi qeyd edilir. 4-cü qan qrupunda isə eritrositlərdə həm A, həm B antigeni, plazmada isə heç bir antikor yoxdur. Buna görə yalnız AB yazılır. Bunlar qan qruplarının genotipləridir.
​indi keçək qan vermə zamanı olan uyğunluqlara. Bilirik ki, 1-ci qan qrupu bütün qan qruplarına, 2-ci qan qrupu özünə və 4-cü qan qrupuna, 3-cü qan qrupu özünə və 4-ə, 4 isə yalnız özünə qan verə bilir. Bunun səbəbi isə yuxarıda yazdığım eritrositlərdə olan antigenlərdir. 1-ci qan qrupu ona görə bütün qan qruplarına qan verə bilir ki, onun eritrositində heç bir antigen yoxdur. Başqa qan qruplarında isə A, B, yaxud isə ikisi var. Buna görə 1-dən gələn qanı qəbul edə bilərlər. Əgər 2-ci qan qrupu 3-ə qan versə, burda qanunauyğunsuzluq yaranır. Çünki 2-ci qan qrupunun eritrositində A antigeni, 3-də isə B var. Bunlar bir-birinə müvafiq deyil və qanı qəbul edən alıcı fərdin qanında çökmə əmələ gəlir, qan öz funksiyasını itirir.

hər gün bir faydalı məlumat

Yuxarıdakı #113166 entry'ə əlavələr olaraq: yüzlərlə yaxud minlərlə sperm yumurtaya çatır amma onların hər biri yumurtanın qoruyucu təbəqəsini keçə bilmir kimyəvi reaksiyalarla yumurtanın membranını ( xarici qatını yumşaldır əridir) daha sonra kemotaksis adlanan proses baş verir yumurta özünə kimyəvi cəhətdən yaxın olan spermləri çəkir. Özündən fərqli xüsusiyyətləri olan spermi seçmək isə müxtəliflik olsun deyədi, nə qədər çox müxtəlif fərqli gen kombinasıyası olsa gələcək nəsl bir o qədər dözümlü və yaxşı olur, amma eyni genlərin təkrarı ilə nəsil davam edəndə fərqlilik yaranmır, ressesiv fərqliliklərdə varsa arada itir. Və bu eyniliklər anomaliya və mutasiyalar kimi xoşa gəlməz nəticələrə səbəb olur, elə buna görə qohum evlilikləri məsləhətli sayılmır çünki bir nəsldə bir neçə fərddə xəstəlik geni ressesiv qalmış ola bilər onların çarlazlaşmasından bu xəstəlik üzə çıxa bilər, yaxud fərqlilik az olduğuna görə yeni fərd əvvəlki nəslə nisbətən daha zəif olur (aradakı zaman boşluğuna göz yumaq sözlüyü gəzəndə rast gəlirəm )

epistaz

Genlərin arasında qarşılıqlı təsir mövcuddur, ilk başlığımda bunun primitiv versiyasını izah etmişdim amma bunun biraz daha maraqlı, qarışıq versiyası var. Genlər allel və qeyri allel olaraq 2 qrupa bölünür. Qeyri allel genlər fərqli xromosomlarda yaxud fərqli lokuslarda (yerləşdiyi yerə belə deyilir) olur. Qeyri allel genlər fərqli xüsusiyyətləri idarə edir. Birdə belə variant var ki bir xüsusiyyət 2 müxtəlif gen tərəfindən idarə olunur (poligenik irsiyyət). Və belə olan halda qarşılıqlı təsir yaranır. Bununda bir neçə növu var ama mənə maraqlı gələn Epistazdır. indi keçək bunun nə olduğuna. Qeyri allel genlərdən biri digərinin təsirini zəiflədə, devre dışı buraxa bilir. Buna epistaz deyirik. Məsələn dovşanlarda(adadovşanı) tükün rəngi 2 cüt allellə xarakterizə olunur. Rəngin piqmentini (Böyük c hərfi->C -tükdə piqmentin olması. c- piqmentin olmaması) rəngin yayılmasını isə (böyük a hərfi -> A-tük boyunca yayılmanı əngəlləyir. a- təsir eləmir rəngin yayılmasına) genləri müəyyən edir. Bu nə deməkdi əgər ki genotipdə C və A olarsa A geni Cnin funksiyasını əngəlləyir. Tükdə piqment var amma A geninə görə yayıla bilmir dovşan olur boz.Başqa bir variant, C a olarsa genotip ,o zaman dovşan qara rəng olur çünki piqment var və a geni təsir etmir yayılmaya və rəng tük boyunca yayılır. Uzun sözün qısası Epistazı loru dildə belə deyə bilərik. Şagirdlərdən biri dərsə hazırdır çıxıb dərs danışmaq istəyir amma müəllim uşaqların dərs danışmasını istəmir. Belə olan halda uşağın dərsi bilib bilməməsi ( tükdə piqmentin olub olmaması) çox da bir əhəmiyyət daşımır müəllimin otoritesi şagirdin funksiyasını devre dışı buraxır

pişiklərdə x-linked coat color irsiyyəti

Bişiklərin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri odur ki rənglərindən 90% cinsiyyətini müəyyən edə bilərsiz. Tək rəng olan (sarı, qara ,ağ və.s) çox çox böyük ehtimalla erkəkdi. Çünki pişiklərdə rəng genini "X" xromosomu daşıyır. Dişlərdə "XX" olduğuna görə hər xromosoma fərqli rəng düşür və nəticədə fərd ala bula olur. Amma erkək fərdlərdə "XY" olduğuna görə çox böyük ehtimalla bir rəng olur. Amma təbii ki bunun da istisnası var. Xromosom anomaliyası olsa yəni erkək fərddə "XXY" kimi bir forma olsa və həmin 2 X xromosomunda fərqli rənglər yerləşsə erkək fərd ala bula pişik olacaq, yox əgər təsadüfən yenə eyni rəng daşıyan X xromosomları düşsə pişik tək rəng olacaq. Bunun eynisi dişi fərdlər üçündə keçərlidi ana fərdin ( məsələn sarı olsun) sarı rəngi daşıyan X qameti ilə atanında sarı rəngi daşıyan X qameti birləşsə tək rəng dişi fərd yaranacaq. Amma bunlar az rastlanan istisna hallardır. Hər bir halda pişikləri sevin