transandantalizm

19-cu əsrdə abş-da ədəbiyyat, din, mədəniyyət və fəlsəfə sahəsində ortaya çıxan cərəyandır. emerson unitarianizmə inanırdı, ancaq fikirləşirdi ki, unitarianizm həqiqəti göstərmədə yetərsizdir və unitarianizmin əksik yönləri ilə mübahisəli təbiətini düzəldəcək yeni bir cərəyana ehtiyac vardır. buna görə də transandantalizm cərəyanı ortaya çıxdı. transandantalizm spiritual, fəlsəfi və ədəbi cərəyan idi. unitarianizmdə fərd (u: individual) mənəvi işığın həqiqi mənbəyi kimi göstərilirdisə də transandantalizmdə var olan bir sirr kimi təbiətin özü ilham qaynağı idi. bu cərəyan həm də 18-ci əsr rasionalizminə qarşı bir reaksiya idi. insan ilahi varlıq sayılırdı və beləliklə ilhamvericiliyə (u: inspiration) açıq idi. insan sadəcə kainatla əlaqədə deyildi, ancaq kainatın möhtəşəmliyinin bir parçası idi. fərdlər dini qurumlardan daha önəmli idi. kilsə başçısı sadəcə insanlara vəzifələrini xatırlada bilər və onlara dini mövzularda köməklik göstərə bilərdi. insanın ruhu varlı və möhtəşəm idi, ona görə də kiminsə meditasiyasına ehtiyac olmadan insan tanrını duya bilərdi. həqiqət universal idi və hansısa din ya da kilsə ilə məhdudlaşdırılmamalı idi.