primat

18.əsrdə ilk dəfə (gbax: Linnaeus) tərəfindən anatomik quruluş , davranış formaları və homolojik xarakterlərinə baxılaraq "primat" kimi tərif edilmiş bir qrup(sinif). Məməlilər sinfinin ən ağıllı canlılarıdır, elə buna görədə adını (gbax: primer )baş, birinci sözcüyündən almışdır. Beyinlərini aktiv olaraq işlətmə, gərək keçici gərəksə də davamlı (gbax: bipedalism ) ilə əlaqələndirilir. Primatlar ümumilikdə (gbax: ön meymunlar ) və (gbax: meymunlar ) dan təşkil olunmuşdur. Ön meymunlara nümunə olaraq; lemur, loris və oxşarlarını göstərmək olar. Meymunlar isə quyruqsuz(insan,qoril,şempanze,oranqutan,qobin,siyamanq) və quyruqlu(köhnə dünya və yeni dünya meymunları) olaraq ikiyə bölünürlər. Primatları digər canlılardan ayıran fərqi ancaq öz aralarında ehtiva etdiyi az sonra sadalayacağım xüsusiyyətlərdir: - Əzalarda və hərkətlərdə, əl və ayaqda 5 barmağın olması - Yastı dırnaqlar - Əl və ayaqlarda qavrayıcı özəllik - Dik durmağa doğru meyil - Clavicula'nın(körpücük sümüyü) qorunması - Dişlər, dişlərin quruluşu və düzülüşü - Omnivor (həm ətyeyən həm otyeyən) qida rasionu - Hissiyyatlar, beyin və davranışlar nöqteyi-nəzərdən qoxu mərkəzinin zəifləməsi nəticəsində qoxubilmə qabiliyyətinin zəifləməsi və burunun kiçilməsi - Görmə hissiyatının artması ilə (gbax: binocular ) (görmə prosesində ik gözündə eyni anda işləməsi) və (gbax: stereoskopik ) (hər iki gözün beyində eyni anda qəbul edilməsi) xüsusiyyətlərinin inkişaf etməsi - Beyinin böyüməsi və kompleks bir quruluşa sahib olması - Hamiləlik dövrünün uzaması - Öyrənilmiş davranışlar sayəsində valideynlərdən aslılığın azalması - İnstinktləri sayəsində yox, məhz beyinləri sayəsində daha çox öyrənməyə meyil göstərməsi. Mənbə: evrim ağacı Qaynaqlar: indiana.edu/~ensiweb/lessons/prim.mor.pdf src1 ,anthro.palomar.edu/primate/prim_1.htm src2 , handresearch.com/news/primatology-palm-reading-primate-hands-family-tree.htm src3 , iucn.org/content/worlds-most-endangered-primates-revealed src4 , books.google.com.tr/books?id=M4VJ5ee_1YoC&pg=PA321&redir_esc=y&hl=tr#v=onepage&q&f=false src5