12. victor hugonun məşhur əsəri. əsəri kilsədə gördüyü bir yazıdan təsirlənərək yazdığı deyilir. kilsənin və digər şeylərin təsvirinə çox yer ayrıldığına görə əsəri oxumaq biraz yorucu gələ bilir. mənə ən təsirli gələn hissə esmeralda sevdiyi insan ölüb deyə əzab çəkərkən bir də ona bunu onun etdiyini qəbul etdirmək üçün işgəncə edilməsi idi. bir neçə il əvvəl qaraqanın qadın idealı kimi esmeraldanı şeyləməsi ilə azərbaycanda bu əsəri oxumayan qalmamışdı və hər 9 qızdan 10u esmeralda adlı profil işlədirdi. amma ən nəhayət bu yolla qaraqan nail olmaq istədiyi kitab oxutmaq istəyinə çatmışdı.