26. hamımızın hörmətlisi franz kafka deyir ki, ölümün olduğu bu dünyada, əslində, heç nə o qədər də ciddi deyil. yenə hamımızın hörmətlisi albert camus isə " əslində ciddi olan tək bir problem var: intihar. həyatın yaşamağa dəyib dəymədiyini düşünmək fəlsəfənin əsas sualına cavab verməkdir". mənə inanmaya bilərsiniz, onlara inanma ehtimalı daha çoxdu deyə dedim baxın onlar bilməsələr deməzlər. qisacası, intihar bu dünyadaki ən ciddi şeyin ən ciddi yoludur. insan maddəsəl olaraq yaşamağa meyillidi, nə olursan olsun həyatda qalmağa. bundandır insanların yaşamaq üçün başqasını öldürüb ətini yeməkləri ən çətin vəziyyətlərdə. o qədər güclü instinktdi ki, auschwitzdə qaz otaqlarının dəmir divarları üzərindəki cırmaqlar onu bəlkə başa salar. insan ölümə o qədər dirənməyə meyillidi ki, dırnaqları ilə dəmir divarda iz qoya bilir. bir də ölümün və ondan sonrasının bilinməzliyi var. bu dəqiq və mücərrəd əngəlləri aşabilən adam intihar edə bilir.
mənim özümdə düşündüyüm isə, əgər ölümsən sonra nəsə varsa istnilən ehtimalda (inanış sistemində) oradaki vəziyyətim üçün intihar eləmiş olmağım mənə dezavantajdı. ölümdən sonra nəsə olacağına şübhəsiz inanan insanın intihar ehtimalı çox daha azdır yəqin. ölümdən sonra nəsə yoxdusa və bu n.ş.a ortalama 60-65-70 il olan həyat yaşayacağım tək zaman dilimidi və mənalı olabiləcək, məna çıxarda biləcəyim tək yaşamımdı. insan yoxluq anlayışını çox da anlamır. biri öləndə belə "necə yəni yoxdu" deyib bəlkə də o yoxluğu anlamadığı, dərk edə bilmədiyi üçün ölümdən sonrasına inanır. o düşünnəmmədiyi yoxluğa inanan insan da, əlində qalan tək şeydən-yaşamından əl çəkə bilməz. iki təqdirdə də, hələki çox məntiqsiz gəlir. ya da bəlkə çox rasional düşünürəm, nəticədə yaşamın içində daha çox duyğular və romantizm vardır. onda da nazım hikmətdən gəlir:
ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,
yaşamak yanı ağır bastığından.

amma intihar edəcək adamı yaşamağa razı salacaq heç nə deyə bilməzdim. "o da haklı."