edip kompleksi

qadınların öz hökmranlıqlarını diktə etdiyi, dahilərin böyüdüyü ailələrin əksəriyyətində, edip kompleksinin izləri görülür. yazdıqları əsərlərə əsasən yazıçıların psixoloji vəziyyətini açıqlamağa çalışan freyd "yuxuların yozumu" adlı araşdırmasında, sofokl`un kral edip pyesindən sonra "edip kompleksi"nin ədəbiyyatdakı ilkin təzahür formalarının üzə çıxmağa başladığını və dostoyevskinin də bu kompleksin əsiri olduğunu qeyd edirdi. freydə görə dostoyevski "edip kompleksi" yaşamaqda və anasına qarşı gizlin sevgi bəsləməkdə idi. buna görə də dostoyevski, tez-tez atasının ölümünü arzulayırdı. lakin, bir gün kəndlilər tərəfindən qətlə yetirilən atasının ölümü, dostoyevskini sarsıdır. və bu hadisədən sonra vicdan əzabı çəkən dostoyevski, epilepsiya xəstəliyinə tutulur. freyd, dostoyevskidə mövcudluğunu iddia etdiyi ata qatilliyi instinkti ilə bağlı iddiallarının digər bənzərini şekspirin "hamlet" adlı faciəsində də tapır. psixoanaliz vasitəsilə bu əsəri şərh edən ilk şəxs olan ernest jones, edip kompleksi`nə əsasən araşdırdığı bu əsərin nəticəsində, şekspirin öz atasına düşmən olduğu qənaətinə gəlir. freydə görə, dünya ədəbiyyatı tarixinin üç böyük əsərinin (sofoklun "kral edip"i , dostoyevskinin "karamazov qardaşları" və şekspirin "hamlet"i) eyni mövzunu, yəni - ata qatilliyini qələmə alması, təsadüf olaraq açıqlana bilməz. freyd, ədəbiyyata qeyri-ciddi yanaşırdı və yazıçıları psixoloji pozuntuları olan şəxslər kimi qiymətləndirirdi, əks halda, şübhə etmirəm ki, bu siyahını daha da uzatmaq olardı. lakin, freydin ədəbiyyat düşmənçiliyinə əsasən; kral edip sofokla görə bir əsər qəhrəmanı idisə, freydə görə insan olmağın faciəvi hallarından biri idi.