edip kompleksi



əjdaha lazımdı   googllalink

    1. psixoanalizə freyd tərəfindən gətirilən anlayışdır və uşağın əks cinsdən olan valideyninə bəslədiyi şüursuz seksual arzu və onu eyni cinsdən olan valideyninə qısqanaraq,düşmən münasibət bəsləməsidir.
    2. freud bu anlayışı uşaqlarda atanı özünə rəqib görmək, ananın ən sevimlisi olmaq istəmək şəklindəki davranışı izah etmək üçün istifadə etmişdir. edip kompleksi ata ilə oğulun ananı paylaşa bilməməsindən yaranır. oğlan uşağı anası ilə yatmağı və atasını öldürməyi xəyal edir. uşaqlarda 3-5 yaşlarda özünü göstərir. freuda görə edip kompleksinə üstün gəlmək insan beyninin ən böyük sosial nailiyyətidir. eynilə superego anlayışının kökündə də edip kompleksinə üstün gəlmə dayanır.
    freuda görə dünya ədəbiyyatın üç ən güclü əsərində- sophoclesin oedipus the king, william shakespearein hamletfyodor mixaylovic dostoyevskinin karamazov qardaşlarında eyni mövzunun - ata qatili olma'nın əsas olması heç də təsadüf deyil. bütün bunların kökündə edip kompleksi dayanır. kral edip sofokla görə bir əsər qəhrəmanı idisə, freuda görə insan olmağın faciəvi hallarından biri idi.
    (bax: elektra kompleksi)
    4. antik yunan hekayələrindəki edipdən (oedipus) adını alan kompleks.

    atanı öldürüb ana ile evlənirdi edip. kompleksə görə də oğlan uşaq anasını atasına qısqanır, qız uşaq isə atasını paylaşa bilmir.
    5. qadınların öz hökmranlıqlarını diktə etdiyi, dahilərin böyüdüyü ailələrin əksəriyyətində, edip kompleksinin izləri görülür. yazdıqları əsərlərə əsasən yazıçıların psixoloji vəziyyətini açıqlamağa çalışan freyd "yuxuların yozumu" adlı araşdırmasında, sofokl`un kral edip pyesindən sonra "edip kompleksi"nin ədəbiyyatdakı ilkin təzahür formalarının üzə çıxmağa başladığını və dostoyevskinin də bu kompleksin əsiri olduğunu qeyd edirdi.

    freydə görə dostoyevski "edip kompleksi" yaşamaqda və anasına qarşı gizlin sevgi bəsləməkdə idi. buna görə də dostoyevski, tez-tez atasının ölümünü arzulayırdı. lakin, bir gün kəndlilər tərəfindən qətlə yetirilən atasının ölümü, dostoyevskini sarsıdır. və bu hadisədən sonra vicdan əzabı çəkən dostoyevski, epilepsiya xəstəliyinə tutulur. freyd, dostoyevskidə mövcudluğunu iddia etdiyi ata qatilliyi instinkti ilə bağlı iddiallarının digər bənzərini şekspirin "hamlet" adlı faciəsində də tapır. psixoanaliz vasitəsilə bu əsəri şərh edən ilk şəxs olan ernest jones, edip kompleksi`nə əsasən araşdırdığı bu əsərin nəticəsində, şekspirin öz atasına düşmən olduğu qənaətinə gəlir. freydə görə, dünya ədəbiyyatı tarixinin üç böyük əsərinin (sofoklun "kral edip"i , dostoyevskinin "karamazov qardaşları" və şekspirin "hamlet"i) eyni mövzunu, yəni - ata qatilliyini qələmə alması, təsadüf olaraq açıqlana bilməz.

    freyd, ədəbiyyata qeyri-ciddi yanaşırdı və yazıçıları psixoloji pozuntuları olan şəxslər kimi qiymətləndirirdi, əks halda, şübhə etmirəm ki, bu siyahını daha da uzatmaq olardı. lakin, freydin ədəbiyyat düşmənçiliyinə əsasən; kral edip sofokla görə bir əsər qəhrəmanı idisə, freydə görə insan olmağın faciəvi hallarından biri idi.
    6. edib kompleksi oğlan uşaqlarının analarına olan məhəbbəti (və ya qız uşaqlarının ataya məhəbbəti) olaraq təcəssüm edir. uşaqlar 3-5 yaşında olanda valideynləri (əks cinsi) özünə ideal seçir və ona aşiq olur. öz cinsinə isə nifrətlə yanaşır (düşünürəm ki bu valideynlərdə də var, anaların oğlan uşaqlarını sevməsi, ataların qız uşaqlarını

    bir də bunun əksi olan elektra kompleksi vardır. bunu da sigmund freudun qızı anna freud kəşf etmişdi. freud özünün çıxmadı hoqqa qalmamasına baxmayaraq evdə gestapo rejimi yaradıb. o qədər qəddar ata olub ki, anna freud kişilərdən nifrət edib və lesbian olub.
    o da 3-5 yaşındakı qızların (oğlanların) öz cinsindən olan valideynə aşiq olduğunu "kəşf edib"
    7. oedipusun öz atasını öldürüb anası ilə evlənməsi vəziyyətindən gələn kompleks.

    elektra kompleksinin əksinə uşaqlarda anaya qarşı sevginin göstəricisidir. hətta elə bir sevgi ki atasının yerinə keçmə istəyi yaradır.

    sigmund freuda görə uşaq 2 yaşına qədər anaya qarşı cinsi istək yaşayır amma beyin formalaşandan sonra bunun qadağan olduğunu anlayıb özünə öz daxilində məhdudiyyətlər sərhədlər qoyur.
    9. psixoterapiyaya ilk dəfə olaraq psixoanaliz yanaşmanın təqdimatını verən dahi alman psixoloqu zigmund freydin bu sahədə nailiyyətləri sonsuzdur. bir sıra psixoloji nəzəriyyə və konsepsiyaların əsasını qoyan freydin edip kompleksi də nəzərdən kənarda qalmamalıdır. bu kompleks antik dövrün nümayəndəsi sofoklun edip əfsanəsindən götürülmüş və freyd tərəfindən işlənilmişdir. freyd iddia edir ki, cinsi yetişkənliyin fallilik dönəmində (3-5 yaş arası) bu kompleks özünü biruzə verir. yəni bu yaşda oğlan uşaqları qarşı cinsə qarşı ilk hisslərini yaşayır, simpatiya duyurlar. daha dəqiq desək onun valideynindən yəni anasından söhbət gedir. bu yaşda oğlan uşaqları analarını atalarına qısqanır, onların bir vaxt keçirməsinə mane olur, hətta bəzi hallarda atalarına düşmən nəzərlərlə yanaşırlar. bu proses genetal dövrdə artıq başa çatır, eyni vəziyyət freydin elektra kompleksində də öz əksini tapır ki, burda isə tam əksinə, yəni qız uşaqları atalarını analarına qısqanır, şüuraltı olaraq ataya sahiblənməyə, onunla daha çox vaxt keçirməyə çalışırlar. necə ki qədim əfsanədə olduğu kimi, edip atasını öldürərək anası ilə evlənir.
    10. edip kompleksi: ing. oedipus complex. psixoanalitik nəzəriyyədə, qarşı cinsdən valideyninə sahiblənməsi və öz cinsindən valideynini “kənarlaşdırması” yönündə uşağın hiss etdiyi hiss, düşüncə, impuls və fantaziyalarının toplamı. 3 ilə 5 yaşlarını ehtiva edən fallik mərhələdə qarşı cinsdən valideyninə sahib olmağı arzu edən uşaq, rəqib olaraq gördüyü öz cinsindən valideyninə nifrət etməyə başlayır. freyd qız və oğlan uşaqlarının edip kompleksini fərqli şəkildə yaşadıqlarını irəli sürmüşdür. ona görə oğlan uşağının edip kompleksinə girməsi, birbaşa prosesdir; fallik impulsların təzyiqiylə anasını arzulamağa, onunla evlənmək istəməyə başlayır. amma qız uşaqlarında vəziyyət daha mürəkkəbdir; kompleksə yol açan şey axtalanma qorxusudur; yəni bir penisi olmadığını görən (axtalanmış olduğuna inanan) qız uşağı bu səbəblə anasından nifrət etməyə və ona bir penis (uşaq) verməsi üçün atasına yönəlməyə başlayır. eyni şəkildə qız və oğlan uşaqlarında edip kompleksinin aradan qalxması da fərqli şəkillərdə baş verir. oğlan uşağı, cəzalandırılma (axtalanma) qorxusuyla anasından imtina etmək məcburiyyətində qalır; bu imtina zamanı cinsi impulslarını güclü bir şəkildə basdıraraq gizlilik (latent) mərhələsinə girir. qız uşağı isə atasına sahib olmaq üçün bir qadın olmağa, anası kimi davranmağa çalışır; anasıyla eyniləşir, yəni bir mənada bu kompleksdən heç qurtula bilmir.


sən də yaz!