ağalar məmmədov

Muğam ifaçılığını yaradıcı, autentik hesab etməməyini haqsız hesab edirəm. Çünki o, bu barədə fikirlərini sadəcə Azərbaycan muğamına əsaslanaraq qəbul edir. Bəli, azərbaycan muğamı tamamilə təqliddən ibarətdir və hər bir xanəndə eyni qaydalar sisteminə uyğun olaraq öz ustasını təqlid edir. Ağaxan Abdullayev Hacıbaba Hüseynovu, Sabir Mirzəyev iran xanəndəsi İrəci, Arif Babayev Xan-ın oxuma tərzini və s. Ancaq bütövlükdə muğam və yaxud dəstgah tam yaradıcı bir sənətdir. O özü bugünkü vəziyyətinə təqribən sasanilər dövründən başlayan min beş yüz illik tarixi ərzində gəlib çatıb və hər əsrdə də daim inkişaf etditilib, bu gündə o inkişaf etməkdədir. Azərbaycan muğamının belə olmasının əsas səbəbi Üzeyir hacıbəyovdur. Hər nə qədər o azərbaycan klassik musiqisinin əsasını qoysa da, o muğamı sistematikləşdirərək tamamilə kəsib sünnət etdi, bir çox şöbə və guşələri tamamilə ləğv etdi, və xanəndələrə də improvizasiya etməyi bilavasitə olmasa da, dolayı yolla qadağan etdi. Bu dövrdən başlayaraq xanəndələr konkret qayda qanunlara uyğun şəkildə onu ifa edir və hər biri bir-birinin təqlidi kimi görünür. Bu nöqteyi-nəzərdən azərbaycan muğamı improvizasiyalardan məhrum olduğu üçün çox sıxıcı və maraqsızdır. Xüsusilə yaşlı xanəndələr Əlibaba Məmmədov, Arif Babayev gənclərə öz yaradıcılıqlarından istifadə edərək yeniliklər gətirməyi qadağan edirlər. Bu qaydaları çiynəyən yeganə şəxs alim qasımov idi ki, onu da çox güclü tənqid atəşinə tutmuşdu bu yaşlılar. Ancaq sonda həqiqətən də yanıldıqlarını başa düşdülər. Alim qasımov həddindən artıq kreativ xanəndədir, səsindən istədiyi şəkildə istifadə edərək istənilən formada improvizasiyalar edə bilir. Ona görə də onun yaradıcılığını autentik hesab etmək olar. Ancaq görünür ki, ağalar məmmədov iran xanəndələrinin ifasından da tamamilə xəbərsizdir. Kreativlik onlar da ən yüksək səviyyədədir. Əgər azərbaycan xanəndələrinə hər hansı bir şöbəni, məsələn, üzzal şöbəsini oxutdursan, dəstgahdan başı çıxmayan şəxs bunların eyni şey olduğunu sezəcək, ancaq iran xanəndələri onu elə fərqli şəkildə ifa edəcək ki, dəstgahdan başa çıxan şəxs belə onları ayırd etməkdə çətinlik çəkəcək. Onsuz muğam əsrlər boyu iranda inkişaf etdirilib, bu gündə orada inkişaf etdirilir. İraqda, Azərbaycanda, Özbəkistanda, Türkiyədə oxunan muğam həmişə İran muğamını təqlid edir.