Apollo


458   0   0   0
8.nəsil partizan
entry: 458
reytinq: 2,065
karma: 437
izləyən: 32
oxunma: 13,026
sifariş sayı: 16





yox kimsədə insafı-mürüvvət,
iblisəmi uymuş bəşəriyyət?!



Könül quşun ol nərgizi-məstan apara,
Kimdir ki, o! qəmzəsindən can apara?
Şeytan, şeytan dedikləri gər bu isə,
Mən razıyam, imanımı şeytan apara...





sivilizasiya

Cəmiyyətin intellektə, sosial ədalətə, mədəni dəyərlərə və müəyyən texnologiyaya əsaslanan tarixi inkişaf mərhələsi. *

görünən odur ki, əsasən, ticarət yollarının * müxtəlif səbəblərdən dolayı yerini dəyişməsi ilə * siyasi güc və mədəni hegemoniya tarix səhnəsində daim mübadilə etmiş, müxtəlif coğrafiyalarda dünyanın istiqamətinə yön verən, ümumi şəkildə aşağıdakı kimi klassifikasiya oluna bilinəcək sivilizasiyaların meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur:

1. Afro-Asiya Sivilizasiyası
2. Yunan-Roma Sivilizasiyası
3. Islam Sivilizasiyası
4. Qərb Sivilizasiyası

*

bunların hər biri, bir-birinin üzərində hər cəhətdən, hər sahədə çox ciddi təsirlər buraxmışdır * və zamanda irəli getdikcə bu təsirlərim miqyası da texnologiyanın inkişafına paralel olaraq ağlasığmaz dərəcədə böyümüşdür. bir şeyi xüsusən vurğulamaq lazımdır ki, indi də bir çoxları tərəfindən inanılan, yunan-roma və qərb mədəniyyətinin heç bir təsirdən asılı olmadan, müstəqil şəkildə, əsasən, onun yaradıcılarının "irqi üstünlük"lərindən dolayı meydana gəlməsinə dair gizli bir inanc var ki, hansı ki, əsas etibarilə yanlışdır. bununla bağlı, tənqidlərə və mübahisələrə, hətta bəzi afrikalıların öz irqi üstünlüklərinə inanmalarına səbəb olan, * cornell universitetində çalışmış britaniyalı tarixçi martin bernal tərəfindən "black athena" adlı kitabında ortaya atılan, qədim yunan mədəniyyətinin mənşəyini afro-asiya sivilizasiyası - qədim misir və finikiya ilə əlaqələndirən maraqlı bir hipotez də vardır. qərb sivilizasiyası isə öz növbəsində, yunan-roma və islam sivilizasiyasından ciddi şəkildə təsirlənmişdir, islam sivilizasiyasının özünün yunan-romalılar və afro-asiyalılardan təsirləndiyi kimi. özü də ki, bunların arasında kəskin sərhədlər demək olar ki, yoxdur. biri tədricən qürub etməyə başladıqca, digəri tədricən yüksəlişə keçmişdir.

kənardan baxdıqda rahat anlamaq olur ki, mədəni tərəqqinin əsas səbəblərindən biri iqtisadi rifahdır - sağ qalmağı tam zəmanət altına ala bilmək. bugün belə, ancaq minimal ehtiyaclarımızı ödəyə bildikdən sonra, biz mədəniyyətdən - ədəbiyyat, fəlsəfə, incəsənətdən, nələrisə yaratmaqdan söz aça bilərik, vaxtımızı belə şeylərə sərf edə bilərik, həyatın mənasını sorğulaya bilərik, bu mənasızlığa son vermək üçün özümüzü öldürüb ya öldürməmək arasında qərar verə bilərik -* tox olmayan insanın mədəni inkişafdan və ya həyatın mənasından söz açması yəqin ki, mümkün deyil, çünki belə şeylər haqqında düşünə bilmək üçün asudə və ya boş vaxtı yoxdur, ilk növbədə daha təməl ehtiyacı olan aclığını ödəməlidir.

"Ümiddən əlini üzmüş * insanlar həyatın mənasın haqqında düşünmürlər. Həyat təhlükə altında olduqda, hər gününü və ya hər saatını bir tələskənlik hiss ilə keçirdikdə, həyatın mənası heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Həyatın mənası ümidsiz olmayan - sağ qalmağı bacaran, rahatlığı və təhlükəsizlik təminatı olan və bir qədər də həyatdan zövq ala bilən insanlar üçün bir problemdir. Ümidsiz insanlar isə hər an fikir dəryasına qərq olmuş vəziyyətdə olurlar [düşdüyü vəziyyətdən xilas ola bilmək üçün], həyatları isə on illiklərlə davam edir. Həyatın mənası haqqında düşünmək bizi olduğumuz andan kənara çəkilə bilmək və hadisələrə daha geniş kontekstdən baxmağı tələb edir." *

bu səbəbdən biz - insanlar xaric, heyvanlar aləminə nəzər yetirsək görə bilərik ki, bəlkə də, onlar bütün vaxtlarını sırf aclıq ehtiyaclarını ödəməyə sərf etdiyindən - bu işdən kənar boş vaxtları qalmadığından homo sapiensin çatdığı mədəni inkişaf səviyyəsinə çata bilmirlər. gərək ki, istədiyimiz kimi sərf edə biləcəyimiz boş vaxta sahib ola bilmək ən böyük lüks olsun bizlər üçün...

mövzu ilə bağlı belə bir hipotez də var ki, insanların əti bişirib yeməyi kəşf etməsi, onlara digər heyvanlarla müqayisədə daha böyük üstünlük yaratdı. əti çiy şəkildə yemək uzun vaxt aldığından, onu bişirib yedikdə insan qısa müddət ərzində böyük miqdarda enerji qəbul edir, və uzun müddət tox qalmağı bacarır. Tox qalmaq isə onda boş vaxtın yaranmasına səbəb olur... Bu boş vaxt isə tarixdə ona kənd təsərrüfatını kəşf etmək, yazını ixtira etmək, sənətkarlıqla məşğul olmaq, dövlət qurmaq, fəlsəfəylə məşğul olmaq, nüvə silahını, interneti ixtira etmək kimi imkanlar yaratdı... iqtisadi rifah nə qədər yüksək olsa, boş vaxt da o qədər çox olacaq, bu da mədəni tərəqqiyə səbəb olacaq.

*

5 əjdaha! Apollo

04.08.2021 - 07:59 #333464 mesaj facebook twitter

iran deyəndə ağla gələnlər

məryəm mirzəxaninin əsli zəncandan imiş, amma o özü tehranda böyüyüb deyə, tamam farslaşıb, türkcə heç bilməyib, deyəsən. ümumiyyətlə, tehrandan əlavə, zəncan, qəzvin, həmədan assimilyasiyanın əsas mərkəzləridir iranda... amma, maraqlıdır ki, 2018-də irandan fields mükafatı alan, adını Irandakı assimilyasiya siyasətinə etiraz olaraq, Fereydoun Derakhshanidən kürdcə "miqrant riyaziyyatçı" mənasına gələn Caucher Birkar edən başqa bir etnik kürd riyaziyyatçı-alim, mükafat nitqində orta şərqdəki kürdləri nəzərdə tutaraq: ‘I hope that this news will put a smile on the faces of those 40 million people' * cümləsindən istifadə etmişdi. Başda Iran millətçiləri və diaspora olmaqla, Iranlılar bunu Irana qarşı xəyanət və vəfasızlıq hesab etmişdi, bir çox Iran universitet və institutları onu tənqid etmiş, hətta Iranın elmi işlər üzrə vitse-prezidenti bəyanat yaymışdı ki: 'whether or not he wishes, Caucher Birkar is Feridun Derakhshani.* -* adam deyir mənim elə adım yoxdur, zorla boynuna qoyurlar ki, sənin adın budur -*

kürdlərin tarixən sünni olması onların XIX- XX əsrdə millətçilik axımının avropadan şərqə "idxal" olması ilə, tam müstəqil və digər şiə iranlılardan tam fərqli bir milli kimlik yaratmasına təkan verdi. amma şiəlik irandakı türkdilli (müasir adı ilə azərbaycan dilli) əhalinin və ya türklərin isə pəhləvilərin də etnik siyasəti nəticəsində özlərinə üst kimlik olaraq iranlı olduğunu qəbul etməsinə səbəb olan əsas faktorlardan biri olmuşdu. Bugün iranda fars dilini təmiz bilən, iranın siyasi elitasının tərkibində olan türklər, türk intellektuallar, şəhərlərdə yaşayan orta və yuxarı təbəqəni təşkil türklər özlərini Iranlı və ya türkləşmiş irandilli "azəri"lərdən hesab edir, nəinki türk və ya azərbaycanlı. amma fars dilini təmiz bilməyən, fars dilində aksent ilə danışan, kəndlərdə yaşayan, tayfa kimliyini unutmayan, əsasən aşağı təbəqəni təşkil türklərin müəyyən bir qismi özlərini daha çox anadolu türklərinə və azərbaycanlılara yaxın hiss edir...

ancaq, unutmayın ki, iran millətçiliyinin əsasını qoyan əsər bir türk - mirzə fətəli axundov tərəfindən orjinalı türkcə yazılan "kəmalüddövlə məktubları"dır. Iran millətçiliyinin bayraqdarları tağızadə, kəsrəvi kimi türkdillilər olub... Iranı, Iran millətçiliyini tarixən və indi də ayaqda saxlayan əsas sütunlardan birinin azərbaycanlılar və ya azərbaycan türkləri olduğunu desək yanılmarıq -* əksini iddia edən azərbaycandakı millətçilər isə sovet irredentizminin qurbanlarıdırlar... iranın gələcəyi haqqında isə nəsə demək çətindir, amma növbəti dəfə ara qarışıb məzhəb itsə, inanmıram ki, iran kürdləri və kürdüstanı əlində saxlaya biləcək. kürdlər hər an partlamağa hazır top kimidirlər -*

9 əjdaha! Apollo

04.08.2021 - 05:15 #333462 mesaj facebook twitter

sözlük yazarlarının uşaqlıq xatirələri

Təxminən, 3-4 yaşım olanda Qəbələnin Duruca kəndinə atam və əmimgillə istirahahətə getmişdik... Yadımdadır ki, xeyli uzaqda olan, ancaq bizim düşərgə saldığımız yerdən görünən bir evdən azyaşlı "göy göz, sarı saç" bir ləzgi uşağı bizim "düşərgə" saldığımız yerə "qonaq" gəlmişdi... Atamgilin "jiquli"sinin "baqaj"ında bir xeyli hoppanıb-düşdükdəm sonra, yuxulamağa başladı... -* anası aparmağa gələndə, atamgil bişirdiyimiz kababdan anasına pay verdilər -* Sonra anası hörmət əlaməti olaraq bizə gəlib, "qoyun dərisi"ndə hazırlanan çox dadlı motal pendiri gətirdi bizə...

9 əjdaha! Apollo

27.06.2021 - 01:16 #330801 mesaj facebook twitter

abbas səhhət

111 il əvvəl, sanki, öz dövrünün millətçi-patriot olmayan intellektuallarını və ya onun nöqteyi-nəzərində psevdo-intellektuallarını öz müasirləri sabir (#296479) və hacıbəyov (#307443) kimi tənqid edən, "müsəlman ürəfaları" * adlı satirik bir şeir yazmış şair -*

o dövr siyasi-ideoloji cərəyanlarını, baş vermiş tarixi hadisələri göz önünə gətirdikdə - xüsusən, 1905 - 1907-ci illərdə baş vermiş erməni - tatar qırğınlarını və 1908-ci ildə osmanlıda ikinci məşrutiyyət dövrünün əsasını qoyan gənc türklər inqilabını, hiss olunur ki, müəllim, hadisələrdən bərk şəkildə təsirlənmiş, öz hislərini cilovlaya bilməmiş və əli bəy hüseynzadənin də təsiri ilə qatı millətçi pafosa bürünərək avropapərəst intellektualları bu şeiri ilə sərt tənqidə məruz qoymağa çalışmışdır...


Yeri düşsə əgər müsəlmandır,
Vaxt olur ya ivan, ya Vartandır.
O nə bundan, düzü, nə ondandır,
Yeni bir şey, əcaib insandır.

Geyinir “en qrand” *, gəzir “ala-şiq” *,
Başda bir şapqa, əldə bir zontiq.
Rus, frəng ləhcəsi deyir “bon”dur *,
Türk dilin sevməyir: “moveton”dur *.

Nə “Həqiqət”, nə də “Günəş” oxuyur,
O ya “Morninq” və ya “Deba” oxuyur.
Danışır ya frəngi, ya rusi,
Metropoldur yeri, ya San-susi.

Yuxudan durmağı saat birdə,
Çay içir orda, yatdığı yerdə.
Saat üçdə durur yeyir “dine” *,
Saat altı olar, yeyər “dejune” *.
Professor olub bizim “müsyö”,
Öyrənib “bonjur” ilə bir “adyö” *,

Götürür felyetondan ünvanı,
Dağıdır söhbət ilə dünyanı.
Mətləbi başlayır o, Homerdən,
Danışır Götedən, ya Şillerdən.
Bəd deyil Kant, Marks ya Bualo,
Vəli xoş gəlməyir ona Hüqo.
Adların öyrənib bu əşxasın,
Başın aldatmağa əvam-nasın.

Təkcə o, arif, aqil insandır,
Başqalar cümlə vəhşi, heyvandır.
Bir ağıllı odur, qalan dəlidir,
Əcəba, halbuki o cəzvəlidir *.

Dolanır restoranları sərxoş,
Cibi boş olsa səhldir *, başı boş.
Millətin boynuna qoyur minnət,
Umur etsin hamı ona hörmət.
Onun axmaqlığı mühəqqəqdir *,
Ona hörmət edən də əhməqdir.


qeyd.
şeiri təsadüfən alman türkoloq michael reinhard hessin facebook profilində gördüm. alman dilinə də tərcümə edib.



mənbə.
abbas səhhət, seçilmiş əsərləri, 2005

13 əjdaha! Apollo

25.05.2021 - 04:30 #328219 mesaj facebook twitter

1 əjdaha! Apollo

12.05.2021 - 01:13 #327400 mesaj facebook twitter

klassik azərbaycan poeziyası

alman türkoloq gerhard doerferin "iranda türklər" adlı nitqində qeyd etdiyinə əsasən, türkdilli xalqların ədəbiyyat nümunələri arasında farsdilli poeziya ilə ayaqlaşa biləcək səviyyəyə çatmış yeganə poeziya.

hər nə qədər azərbaycan dili ərəb və fars dilindən daha gənc, ancaq bir sıra dillər ilə müqayisədə daha qədim - təqribən 700 - 800 il kimi yazılı inkişaf tarixinə malik olsa da, hansı ki, bu dildə ilk bilinən yazı və ya ən qədim yazılı ədəbiyyat nümunəsi leyden universitetinin kitabxanasında saxlanılan, 14-cü əsrə aid olan bir əlyazmada tapılmış izzəddin həsənoğlunun  "apardı könlümü bir xoş qəmərüz, canfəza dilbər" misrası ilə başlanan qəzəli olsa da, * türk dili və ya bugün  azərbaycan dili adlandırdığımız bu dil, o zamanlar öz dövrünün müasirləri olan ərəb və fars dilləri ilə müqayisədə şərqdə poeziya üçün elə də prestijli bir dil hesab olunmayıb. ümumiyyətlə, #323429 - buradan da məlumdur ki, iranda türk dili həmişə kobud, "yonulmamış" bir dil hesab olunub. o dövrlər fars dili əsasən dövlət işlərində, diplomatiya və poeziyada, ərəb dili dini işlərdə, elm və fəlsəfədə istifadə olunubsa, orduda həmişə bu dil istifadə olunub. bu səbəbdən də istifadə arealına görə onu digər iki dil ilə qarşılaşdırdıqda görünür ki, yazı dili kimi istifadə olunmadığından, onlar kimi inkişaf etməyib. xüsusən, fars dilindən fərqli olaraq, qəlibləşmiş, standard ifadələr, rədiflər və qafiyələr bu dildə mövcud olmadığından, şairlərin bir çoxu bu dili bilsələr belə, bu dildə yazmağa cəhd etmirdilər.



ancaq, sonralar qızılbaşlar hərəkatı nəticəsində türk dilinin geniş ərazilərə yayılması ilə bərabər zamanlı olaraq, məhəmməd füzuli adlı bir şairin peyda olması, dilşünas alim əbdüləzəl dəmirçizadənin yazdıqlarına əsasən, azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus xüsusiyyətlərə malik olan xüsusi bir mərhələnin əsasını qoymuş, bu dili ərəb və fars dili ilə "yarışa" biləcək bir vəziyyətə gətirmiş, ondan sonra bu üslubda yazan şairlərin hamısına təsir etmiş, nəsimi, xətai, həbibinin bir-birindən dil və ifadə baxımından o qədər də fərqlənməyən üslubları ilə müqayisədə, klassik şeir füzuli üslubu ilə öz zirvəsinə çatmışdır. füzulinin öz sözləri ilə desək, ondan əvvəl tikanlı bir ağaca bənzəyən bu dil, onun sayəsində güllər, çiçəklər açmışdır, ədəbi dil daha səlist və incə bir hala salınmışdır.

hətta türk dilinin etimologiya lüğətlərini hazırlayarkən
türk dilində yazılmış əsərləri tədqiq edən sevan nişanyan da bu yazısında link onunla bağlı qeyd edir ki:

"Dünya çapında birinci ligde top koşturacak Türk şairi varsa Fuzuli olduğuna inanırım." -*

dəmirçizadə qeyd edir ki, fars dilinin şeir yazmaq üçün bu qədər əlverişli olması, mədrəsə təhsili olan, azacıq fars dilində yazıb və oxumağı bacaran şəxslərə belə imkan verirdi ki, bu dildə rahatlıqla şeir yaza bilsinlər. füzuli aşağıdakı qitəsində bununla bağlı qeyd edir ki, fars dilində nəzm yazanlar ona görə çoxdur ki, türk dilində "nazik" - incə formada nəzm yaratmaq çətindir. türk dili poeziya dili halına gəlmədiyindən, sənətkarlar tərəfindən yaxşıca yoğrulub, işlənmədiyindən bu dildə yazılan şeir nahamar, nalayiq olur. sonra isə yazır ki, mənə tanrı yardım etsə, tikana bənzəyən bu dildən gül ləçəyi kimi bir incə dil yaradacam.

Ol səbəbdən farsi ləfzilə * çoxdur nəzm kim *,
Nəzmi-nazik * türk ləfzilə ikən düşvar * olur.
Ləhceyi-türki * qəbuli-nəzmi-tərkib etməyib, *
Əksərən əlfazi namərbutü * nahəmvar * olur.
Məndə tovfiq * olsa, bu düşvarı asan eylərəm,
Novbahar olğac tikəndən bərgi-gül izhar olur.


əlavə olaraq, kərbəla döyüşü ilə əlaqədar olaraq yazdığı hədiqətüs-süəda əsərinin dibaçəsində - müqəddiməsində isə ərəbləri ən aydın dildə danışan, farsları isa kimi fəsahətli danışan xalq edən tanrıdan xahiş edir ki, türk dilində danışan onun özünə də yardım etsin:

Еy fеyzrəsani *-ərəbü türkü əcəm,
Qıldın ərəbi əfsəhi *-əhli-aləm,
Еtdin füsəhayi-əcəmi Isadəm, *
Bən türk zəbandan * iltifat еyləmə kəm.



eyni zamanda, həmin müqəddimədə türk dilində yazmasının səbəbi ilə bağlı qeyd edir: *

"Ancaq bütün müddət ərzində məclislərdə və məhafildə təkrar olunan Kərbəla hadisəsi və şəhidlərin əhvalının necəliyinin fars və ərəb dillərində bəyan edilməsindən ərəb seçkinləri və əcəm * böyükləri faydalanmış, aləmin əhalisinin böyük hissəsi və Adəm övladlarının çoxluğunu təşkil edən əziz türklər çoxlu kitabların səhifələrindən xəbərsiz, məclis sıralarından kənarda qalıb * əhvalatının həqiqətindən məhrum qalırdılar. Buna görə camaat matəm dili ilə mən zəif bəndəyə hücum çəkdi və yaxamı tutaraq dedi: “ey Kərbəla şahının * nemətindən bərəkət alan Füzuli! Nə olar ki, yenidən ixtira etmək üçün səy göstərib türk dilində bir məqtəl yazmaq üçün səy göstərəsən ki, bu vasitə ilə türk dilinin natiqləri onu eşitməklə faydalanalar. Və onu başa düşməkdə ərəbdən və farslardan ehtiyacsız olalar.”

Kərbəla səhrasındaki hadisənin təkrarının xatırlanmağı,
Böyük, kiçik hər kəs tərəfindən qəbul görür.
Şifahi nəql edənlərə izzət, ehtişam,
Yazılı nəql edənlərə zəmanəsinin şərəfini qazandırar.

Mən bu nəsihətə qulaq asaraq, bu xidmətin səadət gətirəcəyinə əmin oldum, qabiliyyətsizliyim və imkanlarımın azlığından çəkinməyərək onu gerçəkləşdirməyə üz tutdum. Baxmayaraq ki, türk lisanı ilə vaqeələri, hadisələri bəyan etmək çətindir, ümid edirəm ki, övliyanın himməti bu işin başa çatmasına və tamamlanmasına kömək olacaqdır.
"


mənbə.
gerard doerfer, iranda türkler
sevan nişanyan, Dil Devrimi elbette gerekliydi
əbdüləzəl dəmirçizadə, ədəbi dilimizin inkişafında füzuli mərhələsi
məhəmməd füzuli, seçilmiş əsərləri, ı, Vı cildlər

link 1 link
link 2 link

5 əjdaha! Apollo

04.05.2021 - 01:03 #326554 mesaj facebook twitter

dies irae

qəzəb günü.

islamda vəfat etmiş şəxslər üçün oxunan yasin surəsinin, bir növ katolik kilsəsianqlikan kilsəsindəki * analoqu - requiem * messasının "sequentia" adlandırılan hissəsinin tərkibində oxunan, orta əsrlərdə latın dilində kimliyi dəqiq bilinməyən bir müəllif tərəfindən yazılmış, onlarla bəstəkarın - wolfgang amadeus mozart, giuseppe verdidən tutmuş dmitri shostakovich, ennio morriconeyədək musiqi bəstələdiyi, oscar wilde, goethe kimi yazarların öz əsərlərində bəhs etdikləri himn, mətn və ya şeir.

mətnin məzmununda qiyamət günü və ya son mühakimə günü insanın başına gələcək fəlakətlərdən, günahsız insanların necə tanrı tərəfindən hifz olunacağından, günahkarların isə əbədi atəşdə necə yanacağından söz açılır. * mətnin ümumi strukturu 19 ədəd bir-birilə qafiyələnən üçlük misralardan ibarətdir, sadəcə 18-ci və 19-cu bəndlərdə bu ardıcıllıq gözlənilmir. * mətn üçün bəstələnmiş ən məşhur musiqilər isə mozart və verdiyə məxsusdur. mozartın * kompozisiyasında mətn 6 yerə bölünmüş, hər bir hissə üçün xüsusi musiqi bəstələmişdir: dies irae, tuba mirum, rex tremendae, recordae, confutatis, lacrimosa.

1. Dies Irae


dies irae, dies illa,
solvet saeculum in favilla,
teste David cum Sibylla.


O qəzəbli gün, o qorxunc gün,
göy və yer küllərə bürünəcək,
David ilə Sybil şahid olacaq.


Quantus tremor est futurus,
quando iudex est venturus,
cuncta stricte discussurus!


Necə bir dəhşət ağlı zəbt etməlidir,
Yaxınlaşmaqda olan hakim tapıb,
bütün bəşəriyyəti əməllərinə görə mühakimə edəndə!


2. Tuba mirum

Tuba mirum spargens sonum
per sepulcra regionum,
coget omnes ante thronum.


Qüdrətli şeypurun ecazkar tonu
hər qəbrin daşlarını sındıracaq,
və hər kəsi taxtın önünə çağıracaq.


Mors stupebit et natura,
cum resurget creatura,
juidicanti responsura.


ölüm və təbiət heyran olacaq,
məxluqlar yerlərindən qalxıb,
hakimə cavab verəndə.


Liber scriptus proferetur,
in quo totum continetur,
unde mundus iudicetur.


Göndərilmiş kitab önə gətiriləcək,
içində yazılanlar ilə,
dünya mühakimə olunacaq.


judex ergo cum sedebit,
quidquid latet apparebit:
nil inultum remanebit.


Hakim taxtına oturduqda,
bütün yalanlar üzə çıxacaq,
heç bir şey cəzasız qalmayacaq.


Quid sum miser tunc dicturus?
quem patronum rogaturus?
cum vix iustus sit securus.


Bəs yazıq fağır mən nə deyəcəm?
Hansı himayədara yalvaracam?
O zaman ki, himayədarlar da ədalətdən qaça bilməyəcək.



3. Rex tremendae

Rex tremendae maiestatis,
qui salvandos salvas gratis,
salva me, fons pietatis.


Əzəmətli kral əlahəzrətləri,
Qurtarılmağa layiq olanları qurtaran!
Qurtarın məni, əfvinizə sığınıram.


4. Recordae

Recordare Iesu pie,
quod sum causa tuae viae:
ne me perdas illa die.


Yada sal, rəhmli Isa,
Mən xaç yolunun səbəbkarlarındanam:
O gün məni zəlil etmə.


Quaerens me, sedisti lassus:
redemisti crucem passus:
tantus labor non sit cassus.


Məni axtararkən yoruldun,
Çarmıxa çəkilsən də, xilas etdin:
Qoy əziyyətin əbəs olmasın.


Iuste judex ultionis,
donum fac remissionis,
ante diem rationis.


Intiqam almaq istəyən hakim
Məni bağışlasın,
Qiyamət günündən əvvəl.


Ingemisco, tamquam reus:
culpa rubet vultus meus:
supplicanti parce Deus.


Mən bir günahkar kimi ah çəkirəm:
Günahım üzümü qızardır:
Ilahi, sənə yalvaran məni qoru.


Qui Mariam absolvisti,
et latronem exaudisti,
mihi quoque spem dedisti.


Məryəmi azad etdin,
oğrunun səsini eşitdin.
Mənə də bir ümid verdin.


Preces meae non sunt dignae:
sed tu bonus fac benigne,
ne perenni cremer igne.


Mənim dualarım sənə layiq deyil,
Ancaq, Ey Tanrı, mənə öz lütfündən bəxş et.
qoyma məni əbədi atəş yandırsın.


Inter oves locum praesta,
et ab haedis me sequestra,
statuens in parte dextera.


Qoyunların arasında mənə də bir yer ver,
məni keçilərin arasından çıxar.
məni doğru tərəfə yerləşdir.


5. Confutatis

Confutatis maledictis,
flammis acribus addictis.
voca me cum benedictis.


Lənətə düçar olunmuşlar sakitləşib,
Qızğın alovlara məhkum edildikdən sonra,
Məni əta olunmuşlarla birgə çağır.


Oro supplex et acclinis,
cor contritum quasi cinis:
gere curam mei finis.


Diz çöküb və əyilib dua etdim,
Qəlbim küllərə qərq oldu:
Son anımda mənim qayğıma qal.


6. Lacrimosa

Lacrimosa dies illa,
qua resurget ex favilla.
iudicandus homo reus:
huic ergo parce Deus.


Kədər və qorxu ilə dolu olacaq
Ölüləri oyandıracaq olan o gün.
Təntənəli bir partlayışla çağrılacaq,
öz keçmişinə görə mühakimə olunacaq olan hər kəs.


Pie Iesu Domine,
dona eis requiem. Amen.


Tanrı bizə mərhəmət et, Isa bizi xoşbəxt qıl,
Öz işığını və dincliyini bizdən əsirgəmə. Amin.



Michelangelo tərəfindən sistine kapellasının divarına çəkilmiş, qiyamət gününü əks etdirən fresko:




qeyd.
mətn latın dilindən ingilis dilinə tərcümə edilmiş hərfi və poetik tərcümələrdən istifadə edilərək azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. bəzi misralar birəbir eyni mənanı verməyə bilər.

istinadlar.
dies irae link
requiem link
the last judgement link

8 əjdaha! Apollo

29.04.2021 - 19:48 #326056 mesaj facebook twitter

7 əjdaha! Apollo

28.04.2021 - 18:26 #325933 mesaj facebook twitter

standard model

əlaqəli başlıqlar:
(bax: kvant mexanikası)
(bax: higgs mexanizmi)
(bax: higgs field)
(bax: casimir effect)
(bax: feynman diagram)
(bax: gauge)
(bax: anti-hidrogen və hidrogen: eyni spektral xəttlər)

nəzəriyyələr:
(bax: kvant xromodinamikası )
(bax: quantum chromodynamics)
(bax: quantum field theory)
(bax: yang-mills)

zərrəciklər:
(bax: elementar zərrəciklər)
(bax: veyl fermionları)
(bax: virtual zərrəcik)
(bax: hiqqs bozonu)
(bax: kvarklar və pentakvark )
(bax: kvark)
(bax: neytrino)
(bax: foton)
(bax: antimaddə)

problemlər:
(bax: baryon asymmetry)
(bax: yanq mills problemi)

eksperimentlər:
(bax: böyük hadron toqquşdurucusu)
(bax: alpha magnetic spectrometer)
(bax: fermilab)
(bax: cern)

alimlər:
(bax: peter higgs)
(bax: steven weinberg)
(bax: abdus salam)

kitablar:
(bax: quantum theory of fields)

3 əjdaha! Apollo

28.04.2021 - 17:20 #325929 mesaj facebook twitter

azərbaycan dilinə ərəb dilindən keçmiş sözlər

qeyd. hər bir cərgədə verilən söz yığınları eyni kökdən daxili fleksiya yolu ilə əmələ gəlmişdir və aralarında müəyyən məna yaxınlıqları mövcuddur. məsələn, [x-b-r] kökündən, xəbər - müxbir sözləri törəyir.


• hökm - ehkam - istehkam - hikmət - həkim - hakim - hökmən - təhkim - məhkəmə - məhkum - möhkəm - hökumət
• qəyyum - qiyam - qiyamət - iqamət - istiqamət- qiymət - məqam - qövm - müqavimət - təqvim
• haram - hərəm - məhrəm - hörmət - ehtiram - məhrum - məhrumiyyət - məhərrəm - möhtərəm
• əmlak - malik - mələk - məleykə - məlik - məmləkət - mülk - mülkiyyət - müstəmləkə
• xas - xasiyyət - xüsusi - xüsusiyyət - ixtisas - məxsus - mütəxəssis - tə[x]sis - tə[x]sisat
• haqq - həqiqət - həqiqətən - həqiqi - hüquq - hüquqi - tədqiq - tədqiqat - müstəhaq
• elm - təlim - təlimat - alim - məlum - məlumat - üləma - müəllim - aləm - əllamə
• intizar - mənzərə - müntəzir - nəzər - nəzərən - nəzəriyyə - nazir - nəzarət
• cəm - cümə - camaat - cəmiyyət - ictimai - ictimaiyyət - məcmu - məcmuə
• salam - salamat - səlim - islam - təslim - təslimiyyət - müsəlman
• dua - dava - müddəa - iddia - ittiham - müttəhim - dəvət - ədavət
• dair - dairə - dövr - dövrə - dövran - dövriyyə - diyar - idarə - müdir
• əməl - amil - amal - əməliyyat - emalat - məmulat - təamül *
• iqbal - istiqbal - qəbilə - qabiliyyət - qəbul - qiblə - məqbul
• vələd - övlad - mövlud - valideyn - təvəllüd - milad
• ərz - ərizə - etiraz - məruzə - mötərizə
• arif - mərifət - tərif - irfan - etiraf - maarif
• hesab - hesabat - mühasibat - mühasib
• şükür - şükran - təşəkkür - mütəşəkkir
• şəkil - təşkil - mütəşəkkil - təşəkkül
• kitab - katib - məktub - məktəb
• hərb - müharibə - xaraba - xərabat *
• zahir - zahiri - təzahür - zühur
• hal - əhval - hələ - hi[y]lə - təhvil
• rəhm - rəhmət - mərhəmət - rahim *
• hicran - mühacir - mühacirət - hicrət
• təbrik - mübarək - bərəkət
• xalq - əxlaq - məxluq - xaliq
• adil - ədalət - dəlalət
• daxil - mədaxil - müdaxilə - idxal
• kəlmə - qələm - kəlam
• tələb - talib - tələbə
• dərk - idrak - dərrakə
• əkbər - kəbir - təkbir
• əhd - əhəd - vahid -ittihad
• misal - məsəl - məsələ
• hərəkət - hərəkat - mühərrik
• əmr - əmir - admiral *
• zərif - zərafət - zürafə
• qərib - qəribə - əqraba - təqribi - təqribən
• ehtimal - hamilə - hambal * *
• ədəb - ədib - ədəbiyyat
• şəhid - şahid - şəhadət
• fazil - fəzilət
• kamil - kamal - təkmil
• nəzm - nizam - nazim - tənzim
• dərs - tədris - mədrəsə
• vəfa - vəfat - istefa *
• iradə - mürid - mürşid
• feil - fəal - fəaliyyət
• vəsf - təsvir - təsəvvür
• xələf - xəlifə - ixtilaf
• nəsr - nasir - mənsur
• şüur - şüar - şair
• şəfəq - şəfqət
• əql - ağıl - aqil
• məqalə - müqavilə
• xəbər - müxbir
• təkrar - təkərrür
• büsat - təbəssüm
• həndəsə - mühəndis
• mürtəce - irtica *
• tərcümə - mütərcim
• məcbur - icbari
• qətl - qatil
• ümmət - imam
• ibadət - məbəd
• fəth - fateh
• ilah - allah
• sirr - əsrar
• əsil - əsalət
• əsas - təsis
• zülm - zalım
• şirk - şərik
• zəfər - müzəffər
• hüsn - həsən
• həbib - məhbub
• əhatə - mühit
• nəfəs - tənəffüs
• kif[b]ir - təkəbbür
• əfsun - füsun
• vasil - vüsal
• nisbət - tənasüb
• xətm - xitam
• təcəssüm - mücəssimə
• adətən - adət
• xaric - ixrac
• dəhşət - müdhiş
• sükut - sakit
• nemət - qənimət
• hədis - hadisə
• bəşir - bəşər
• nitq - natiq
• fikir - təfəkkür - mütəfəkkir
• təftiş - müfəttiş
• tərəf - ətraf
• rəsm - rəssam
• həbs - məhbus

qeyd.
ümumiyyətlə,"azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"nə və "azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"nə * əsasən, azərbaycan dilindəki mövcud söz sayı uyğun olaraq, təqribən 60 000 və 65 000-dir. alınma sözlər lüğətləri olan "azərbaycan ədəbi dilində işlənən ərəb və fars sözləri lüğəti" və avropa, rus mənşəli sözləri əhatə edən "əcnəbi sözləri lüğəti"nin müvafiq olaraq hər birində 6 000 və 12 000 söz var. orta hesabla azərbaycan dilindəki alınma söz sayı 27-30% arasında dəyişir. yuxarıdakı siyahıda təqribən 350-ə yaxın söz var. əsasən, eyni kökdən yaranıb, bir neçə törəməsi ilə dilimizdə mövcud olan sözləri siyahıya salmışam. xeyli söz də var ki, ərəb dilində bir neçə törəməsi mövcud olsa da, dilimizdə sadəcə 1 törəməsi işlənir. müəyyən sözlərdə səhvlərə yol verə bilərəm.

mənbə.
wikitionary
link link
müasir azərbaycan dili, leksika, səlim cəfərov

10 əjdaha! Apollo

12.04.2021 - 18:18 #324297 mesaj facebook twitter

türk-i xar

wikipedia link da yazılana əsasən, ilk dəfə iranın baş naziri Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik tərəfindən rza şah pəhləvini məmnun etmək üçün söylənmiş, * tarixən tehranda geniş yayılsa da, hal-hazırda iran millətçiləri tərəfindən də türkcə danışan əhalini alçaltmaq üçün istifadə olunan irqçi ifadə.

"tehran və tehranlı" adlanan bu şeiri şəhriyar tehranda hərbi xidmətdə olarkən tehranlılar tərəfindən türk olduğuna görə əla salınan gənc əsgərin ona etdiyi gileydən sonra yazmışdır.

Sən ey münsif, özün söylə, bu iranlı
Nələr çəkmiş bu Tehrandan?
Nə möhnətlər görüb, ya rəb?
Fəlakətdir böyüklük eyləyə nadan.
Necə rəhbər çıxar səndən?
Əzəldən naşısan, naşı.
Deyirsən ki, yeyir rəştli balıq başı,
Bu Tus əhli əzəldən kəlləxar olmuş.
Deyirsən ki, Qum əhli, isfahan əhli
Betərdən də betər olmuş.
Cavanmərdane- Azərbaycansa türkəxər olmuş.
Oda yandırdılar iranı,
Hey yelpik çalırdın sən.
Ayə, tehranlı, insaf et, de
Eşşək sənmisən, ya mən?

Məni qafqazlı qardaşlar
Həmişə səslədi “qardaş”.
Min hörmət görmüşəm türkdən,
O olmuş qəlbimə sirdaş.
Fəqət Tehranə gəldim,
Gözlərim tökdü yenə qan-yaş.
Mənə düşmən kimi baxdın,
Nə yerdə olmuşam düşmən?
Ayə, tehranlı, insaf et, de
Eşşək sənmisən, ya mən?

Mən iranın yolunda baş qoyub,
Bu yolda can verdim.
Vətənpərvər mənəm, mən,
Mən bu yolda imtahan verdim.
Sənə hər yerdə, hər işdə
Bu ömrü ərməğan verdim.
Çölündən bir tikan dərdim,
Sənə bir asıman verdim,
Xəyanətdən, zülümdən özgə
Mən nə görmüşəm səndən?
Ayə, tehranlı, insaf et, de
Eşşək sənmisən, ya mən?


mənbə.
məhəmmədhüseyn şəhriyar, seçilmiş əsərləri, 2005, tərcümə: hökümə billuri

8 əjdaha! Apollo

11.04.2021 - 20:18 #324194 mesaj facebook twitter

köpəkoğlu

adəmi cənnəti tərk edib, tanrının əmrinə itaət etməyə məcbur edən söz.

1850-ci illərdə Britaniyanın irandakı səfiri justin sheilin həyat yoldaşı mary sheilin "GLIMPSES OF LIFE AND MANNERS IN PERSIA" adlı kitabında yazdıqlarına əsasən, türk (azərbaycan) dilinin əzazilliyini və kobudluğunu başa salmaq üçün xalq arasında belə bir lətifə yayılmışdı ki, Tanrı adəmə onun cənnətdən qovulma mesajını mələklərindən biri olan cəbrayıl vasitəsilə göndərdikdə, cəbrayılın bu mesajı əvvəl farsca, sonra ərəbcə, sanskritcə, sonra isə bilinən bütün dillərdə adəmə söyləməsinə baxmayaraq, adəm tanrının əmrinə itaət etməkdən imtina edib. ancaq, ən sonda ümidsiz qalan cəbrayıl türk (azərbaycan) dilində bağıraraq, "köpəkoğlu, çıx buradan" - "Kiopek oghlee, chik boorden" dedikdən sonra, dilin əzazilliyindən vahiməyə qapılan adəm cəld bir şəkildə cənnəti tərk edib -*



"It surprises one to find oneself in almost the chief city * of Persia, and yet not to hear a word of Persian spoken. In the streets and bazars Turkish is the only language which strikes the car. It seems to be exceedingly rough and uncouth. By way of illustrating its harshness and fitness for command, the Persians say that when Adam was doomed to quit Paradise, the angel Gabriel conveyed the commands from heaven to the first sinners in Persian, but without effect, for Adam refused to obey. Gabriel then tried Arabic, Sanscrit, and all other languages now known, without result, till, in despair and in ire, he roared out in Turkish "Kiopek oghlee, chik boorden" - "Be off, you dog!", on which, Adam scampered off without farther delay. Turkish is so completely the colloquial language of Azerbijan, that, excepting in towns, and even there only among the better classes, Persian is not understood."

mənbə.
vikipediya link
rəqəmsal variant link
archive.org link

8 əjdaha! Apollo

02.04.2021 - 23:05 #323429 mesaj facebook twitter

umbaylama

məhəmməd füzulinin orta əsrlərdə Iranda qəhvəxanaların önündə dayanıb, pul qarşılığında şəhər əhalisi üçün şeir yazanlara aşağıdakı beyti həsr etməsi. -*

Şair olmuş hər dərədə bir qodux,
Biz daha şairliyi əldən qoydux.


qeyd.
bu əhvalat alman riyaziyyatçı və coğrafiyaşünas, Holşteyn hersoqluğunun Irana göndərilən səfirinin katibi olmuş Adam Oleariusun yazdıqlarına istinadəndir.* onun kitabında beytin orjinal variantı belədir:

Schaer olmisch her derede bir kodokh
bis dahe schaelri Elden koidkh


mənbə.
The Role of Azerbaijani Turkish in Safavid Iran, Willem Floor, Hasan Javadi

22 əjdaha! Apollo

01.04.2021 - 17:57 #323343 mesaj facebook twitter

1 əjdaha! Apollo

27.03.2021 - 11:09 #322987 mesaj facebook twitter

13 əjdaha! Apollo

21.03.2021 - 14:22 #322620 mesaj facebook twitter

sözlük paradoksu

Sözlük qaydaları başlığına nəzər yetirərkən aşkara çıxardığım, bərbər paradoksu, russell paradoksu, yalançı paradoksu, berry paradoksurichard paradoksu ilə ekvivalent başqa bir paradoks. -*

deməli, sözlük qaydaları başlığında #216698 nömrəli "entry"-nin o məşhur 4-cü maddəsində qeyd olunur ki,

"4. sözlük "ədalətli" və "demokratik" olma şüarını çoxdan buraxıb. bunu dəfələrlə qeyd etmişik. odur ki, bizi demokratik olmaqla günahlandırmamışdan əvvəl, demokratiyanın sözlük sistemi olub olmadığını bir düşünün."

bu maddəni qısaca, belə xarakterizə edə bilərik ki,

"4. sözlük ədalətsiz bir yerdir."

beləliklə, sözlüyün ədalətsiz bir yer olduğunu hesab etsək və ədalətsizlik dedikdə nəzərdə tutulanın sözlükdəki heç bir qaydaya riayət olunmaması kimi başa düşsək, bu paradoks meydana gələcək.

əgər sözlük həqiqətən, ədalətsiz bir yerdirsə, o zaman ədalətsizlik haqqında verdiyimiz tərifə əsasən, "maddə 4. sözlük ədalətsiz bir yerdir." də daxil, heç bir sözlük qaydasına riayət olunmamalıdır. Bu qaydaya riayət etməmək o deməkdir ki, sözlük ədalətli bir yer olmalıdır və ədalətli bir yer olması üçün "maddə 4." də daxil sözlüyün bütün qaydalarına riayət olunmalıdır. o zaman "maddə 4."-ə riayyət etsək, sözlük ədalətsiz bir yer olmalıdır. ədalətsizliyə verdiyimiz tərifə əsasən, sözlüyün ədalətsiz bir yer olması üçün isə biz "maddə 4." də daxil heç bir qaydaya riayət etməməliyik. "maddə 4."-ə riayət etməmək isə o deməkdir ki, sözlük ədalətli bir yer olmalıdır və beləcə biz yenə başa qayıdırıq və bu döngü sonsuzadək davam edir.

qısaca, sözlüyün ədalətsiz bir yer ola bilməsi üçün gərəkdir ki, o ədalətli ola və ədalətli bir yer olması üçün isə gərəkdir ki, o ədalətsiz ola və ədalətsiz olması üçün isə gərəkdir ki, o ədalətli ola və sairə və ilaxır.

nəticə
sözlük aşkar şəkildə qaydalarda ədalətsiz bir yer olduğunu etiraf etməsinə baxmayaraq, görünən odur ki, o ədalətsiz bir yer deyil. çünki, o buna nail olmaq istəsə də, bunu bacarmır. eyni zamanda sözlük ədalətli bir yer də deyil. çünki, buna da heç cürə nail olmağı bacarmır. Dolayısıyla, sözlük nə ədalətli, nə də ədalətsiz bir yerdir... və dolayısıyla, burada yazar olaraq qalmağı bacaran hər bir kəs həm bütün qaydalara riayət edir, həm də bütün qaydaları pozur. buradan uzaqlaşdıran və ya umbay edilən şəxs isə nə bütün qaydalara riayət edir, nə də bütün qaydaları pozur. demək, elə sözlükdə yazar olmaq ilə sözlükdən umbay olmaq prinsip etibarilə eyni şeydir. və bu o deməkdir ki, bütün yazarlar umbaydır və bütün umbaylar da yazardır!

ancaq, yenə də əhsən belə bir paradoksal mühitdə sağ qalmağı bacaran yazarlara! -*-*

23 əjdaha! Apollo

19.03.2021 - 02:20 #322469 mesaj facebook twitter

8 mart

"Təsəvvür edin, bir qrup kişi öz hüquqlarının müdafiəsi üçün Krala qarşı mübarizəyə qalxır və bunun uğrunda canlarından olur. Sonra durub həmin tarixi, kralı müdafiə edənindən tutmuş ümumilikdə kişilərin bayramı elan edirsən. Mübarizə, amal gedir işinin dalıyca, olur cinsiyyət bayramı...

Deyirsən ki, cinsiyyətin bayramı ola bilməz, ucdantutma bütün kişiləri təbrik etmək mübarizənin yox, cinsiyyətin bayramıdır və bu seksizmdir. Bu mübarizənin dəyərlərinə arxa çevirən kişinin nəyini təbrik edirsiniz?! Cavab verirlər ki, "o nə sözdür?! Səni kişi əkməyib?! Ayıb olsun" zad.

8 mart dünya əməkçi qadınlar günü də belədir. Hamını ucdantutma təbrik etmək, həmin o hüquqları naminə mübarizəyə qalxan qadınların amallarına ən böyük xəyanət, ən böyük ləkədir. Və bu mübarizə günündə, oğluna halal süd əmən qız axtaran, nəbilim lifçiyində bülleten gizlədən, "feministlər qəhbədir" və sairə memlərə sadiq, mövcud iylənmiş dəyərlərin müdafiəçilərini də təbrik etməklə, o qadınların amallarını da, mübarizəsini də urvatsız edirsiniz və dolayısı ilə bütün dünya qadınlarının haqqlarına bilərəkdən yaxud bilməyərəkdən zərbə vurursunuz. Patriarxal təfəkkürün onsuz istədiyi bunun mübarizə günü yox, cinsiyyət bayramı kimi qeyd edilməsidir. Sizin qadınlar gününə olan bu növ yanaşmanız, mənə Elçibəyin vətən sevgisini xatırladır. Adam bəlkə də ölkəsini ən çox sevən insan idi, ancaq bu kortəbii sevgi, bizə bugün dəyişilməsi çox güc bir sistemi miras qoyub getdi. Ona görə də hadisələrə qiymət verərkən mümkün qədər propoqandanı qırağa qoyub, rasional ağıla yönəlin. Dünyanı ancaq belə dəyişə bilərik..."


*

26 əjdaha! Apollo

07.03.2021 - 16:49 #321704 mesaj facebook twitter

cinayət və cəza


--sitat--

— Yox. Yox, ona görə deyil — deyə cavab verdi. * - Bütün məsələ burasındadır ki, bunun məqaləsində bütün insanlar — “adi” və “qeyri-adi” deyə iki yerə bölünür, “adi” insanlar gərək itaət etsinlər, onların qanundan kənara çıxmağa ixtiyarı yoxdur, çünki onlar “adidir”. Amma “qeyri-adi” insanların hər cür cinayət etməyə, qanundan hər cür kənara çıxmağa ixtiyarı vardır, çünki onlar “qeyri-adidir”. Əgər səhv etmirəmsə, siz deyəsən belə deyirsiniz!..

Razumixin buna heyrət edərək mızıldandı:

— Bu necə olar axı? Belə ola bilməz!

Raskolnikov bir də astadan güldü. O dərhal məsələnin nə verdə olduğunu, Porfirinin onu hara dartıb apardığını başa düşdü. Məqalə onun yadında idi. Porfiri ona meydan oxuyurdu, o meydandan geri çəkilməməyi qət etdi.

Raskolnikov çox sadə və təvazökar bir halda sözə başladı.

— Mənim məqaləmdə lap da siz deyən kimi yazılmayıb. Amma etiraf edirəm ki, siz o məqaləni bəlkə də doğru şərh etdiniz, hətta, əgər bilmək istəyirsinizsə, lap doğru şərh etdiniz... *. Sizin dediyinizlə mənim dediyimin arasında fərq yalnız bir şeydədir: mən heç də təkid etmirəm ki, “qeyri-adi” insanlar, sizin dediyiniz kimi, mütləq gərək həmişə intizamsızlıq etsinlər və bunu etməyə borcludurlar. Mənə elə gəlir ki, belə məqaləni heç çap eləməzdilər. Mən ancaq ona işarə etmişəm ki, “qeyri-adi” insanın haqqı var... Yəni rəsmi surətdə, yox, özünün haqqı var ki, bəzi maneələrin üstündən keçmək üçün... öz vicdanına yol versin, özü də ancaq o zaman ki, onun yerinə yetirmək istədiyi fikir bunu tələb edir *. Siz iltifat buyurub deyirsiniz ki, mənim məqaləm aydın deyil, mən bu məqaləni mümkün qədər aydınlaşdıra bilərəm. Sizə, deyəsən, elə bu lazımdır: əgər mən belə güman etsəm, bəlkə də səhv etmərəm, mən bu məsələni sizə izah edim. Məncə, əgər Keplerin və Nyutonun kəşfləri, bu kəşflərə mane olan, ya da bunların qarşısını alan bir, on, yüz və daha çox adam qurban verilməyincə insanlara qətiyyən məlum ola bilməzdisə, onda Nyutonun öz kəşfini bütün insanlara məlum etmək üçün bu on, ya yüz adamı yoldan kənar etməyə haqqı vardı, hətta o bunu etməyə borclu idi... Lakin bundan qətiyyən elə bir nəticə çıxarmaq olmaz ki, Nyutonun qabağına çıxan hər adamı öldürməyə, ya da hər gün bazarda oğurluq etməyə haqqı vardı. Sonra... yadımdadır, mən öz məqaləmdə belə bir fikir irəli sürürəm: hamı... misal üçün, ta qədim zamandan başlayaraq, Likurqlara, Solonlara, Məhəmmədlərə, Napoleonlara və sairəyə qədər yeni qanun qoyan, cəmiyyəti yenidən təşkil edən şəxslər elə bircə ona görə cani idilər ki, onlar yeni qanun qoymaqla cəmiyyət tərəfindən müqəddəs hesab edilən, ata-babadan qalmış qədim qanunları pozurdular, hətta onlar qan tökmədən də, əgər bu qan onlara kömək edirdisə, geri durmurdular *. Qəribə burasıdır ki, insanları yenidən təşkil edən bu xeyirxah adamlardan çoxu xüsusilə, yaman qan tökən adamlar idi. Xülasə, mən bu nəticəyə gəlirəm ki, nəinki böyük adamlar, hətta adi vəziyyətdən lap azca kənara çıxan, yəni təzəcə bir söz deməyə qabil olan şəxslər də, öz təbiətlərinə görə, mütləq az və ya çox dərəcədə cani olmalıdırlar. Yoxsa onlar üçün adi vəziyyətdən kənara çıxmaq çətin olar, onlar isə, yenə də öz təbiətlərinə görə, adi vəziyyət daxilində qalmağa razı olmazlar, məncə, onlar gərək heç razı olmasınlar. Xülasə, siz görürsünüz ki, mənim indiyə kimi söylədiklərimdə elə bir təzə söz yoxdur. Bu sözlər min dəfə çap olunmuş və oxunmuşdur. O ki, qaldı mənim insanları “adi” və “qeyri-adi” deyə iki yerə bölməyim, bu əlbəttə, bir qədər şərtidir, mən bununla razıyam, bir də axı mən rəqəm göstərmirəm və rəqəmə əsaslanmıram. Mən ancaq öz əsas fikrimə inanıram. Mənim əsas fikrim isə məhz bundan ibarətdir ki, insanlar təbiətin qanuna görə, ümumiyyətlə iki təbəqəyə bölünürlər: bunlardan biri aşağı pillədə duran - adi insanlardır, yəni yalnız özlərinə oxşar insan törətməyə xidmət edən materialdır, biri də ki, əsil insanlardır, yəni öz mühitində təzə söz deməyə qabiliyyəti, ya da istedadı olan insanlardır. Əlbəttə, burada bölgü nəhayətsizdir, lakin bu iki təbəqəni bir-birindən ayıran xüsusiyyətlər çox kəskindir, birinci təbəqəni təşkil edən və ümumiyyətlə desək, material, yəni insanlar, öz təbiətlərinə görə, mühafizəkardır, dincdir, itaətkardır, itaətkar olmağı da xoşlayarlar. Məncə, onlar elə gərək itaətkar olsunlar, çünki bu onların nəsibidir, burada onları alçaldan heç bir şey yoxdur, ikinci təbəqəyə mənsub olan insanların hamısı isə hərə öz qabiliyyətinə görə, qanunu pozurlar, onlar pozub dağıdandırlar, ya da pozub dağıtmağa meyil edirlər. Bunların törətdiyi cinayətlər, əlbəttə, nisbidir və cürbəcürdür, onlar çox müxtəlif olan ifadələrində — əksəriyyətlə gələcək naminə hal-hazırı dağıtmağı tələb edirlər. Lakin əgər onlara öz ideyaları üçün lap elə adam öldürmək, qan tökmək lazım olsa da, onlar, məncə, öz ürəklərində, öz vicdanları ilə qan tökməyə özlərinə icazə verə bilərlər — əlbəttə, bu da baxır onların ideyasına və bu ideyanın böyük-kiçikliyinə — bunu nəzərə alın. Öz məqaləmdə də mən ancaq bu mənada onların cinayət etməyə haqqı olduğunu deyərəm *. Bunu da bilin ki, bundan çox da qorxmaq lazım deyil, kütlə onların bu hüquqa malik olduğunu, demək olar ki, heç vaxt qəbul etmir, onları edam edir, dar ağacından asır *, bununla da, tamamilə haqlı olaraq, öz mühafizəkarlıq vəzifələrini yerinə yetirir, lakin sonrakı nəsillərdə həmin bu kütlə o edam olunmuş şəxsləri yüksəldir, onlara səcdə edir *. Bu iki təbəqədən birincisi hal-hazırın, ikincisi isə gələcəyin ağasıdır. Birincilər cəmiyyəti saxlayır, insanların sayını artırır, ikincilər cəmiyyəti irəli aparır, onu məqsədə doğru sövq edirlər. Həm birincilərin, həm də ikincilərin yaşamağa eyni dərəcədə haqqı vardır. Sözün qısası, mənim nəzərimdə hamının eyni dərəcədə haqqı vardır, — vive la guere eternlle * — əlbəttə, Yeni Quds-şərifə qədər!

— Deməli, siz, hər halda Yeni Quds-şərifə inanırsınız?

Raskolnikov qəti bir ifadə ilə:

— inanıram, — deyə cavab verdi. O həm bunu, həm də bütün bu uzun mülahizələrini söylərkən yerə, xalça üzərində seçdiyi bir nöqtəyə baxırdı.

— V-ə-ə Allaha da inanırsınız? Belə maraqlandığım üçün üzr istəyirəm!

Raskolnikov gözünü yerdən qaldırıb Porfiriyə baxdı:

— inanıram — deyə təkrar etdi.

— Və-ə Lazarın dirilməsinə də mnanırsınız?

— inanı-ram. Bunlar sizə nə üçün lazımdır?

— Doğrudan da inanırsınız?

— Doğrudan da.

— Belə de... Eləcə, maraqlandım. Üzr istəyirəm. icazə verin, — yenə də əvvəlki məsələyə qayıdıram — onları axı həmişə edam etmirlər, bəziləri, əksinə...

— Hələ sağkən qalib gəlirlər, eləmi? Əlbəttə, bəziləri hələ sağkən məqsədlərinə çatırlar, onda...

— Özləri edam etməyə başlayırlar, eləmi?

— Əgər lazımsa, edam edirlər. Özü də, bilirsinizmi, hətta çoxları belə edirlər. Ümumiyyətlə, sizin bu qeydiniz ağıllı qeyddir.

— Təşəkkür edirəm. indi siz mənə bir şeyi deyin, bu “qeyri-adiləri” “adilərdən” necə ayırmaq olar? Anadan doğulandamı onların xüsusi əlaməti olur? Bunu mən o mənada deyirəm ki, məsələ burada gərək daha aydın olsun, yəni bu adamları bir-birindən ayıran müəyyən bir zahiri əlamət olsun: mən işgüzar və xoşniyyət bir adam olduğumdan bu qədər narahat olmağım təbiidir, buna görə də məni bağışlayın, yaxşı, olmazmı ki, bunun üçün, məsələn, xüsusi paltar düzəldilsin, ya da damğadan-zaddan bir şey olsun?.. Ona görə də bir şeyi nəzərə alın: onlar dolaşıq düşsələr, bir təbəqədən olan birisi özünü o biri təbəqədən hesab etsə və siz bunu çox gözəl ifadə etdiniz, “bütün bu maneələri rədd etməyə” başlasa, onda...

— Ba, belə hallar çox tez-tez olur! Sizin bu qeydiniz əvvəlkindən daha ağıllı qeyddir...

— Təşəkkür edirəm...

— Burada təşəkkürlük bir şey yoxdur, nəzərə alın ki, səhv ancaq birinci təbəqə tərəfindən, yəni “adi” insanlar tərəfindən ola bilər *. Lakin onlar fitrən itaətkarlığa mail olsalar da, təbiətin bəzi rəngarəngliyinə görə * onlardan çoxu özünü qabaqcıl adam, “dağıdıcı” təsəvvür edir, “yeni söz” demək üçün özlərini qabağa soxurlar, özü də bunu tamamilə səmimt edirlər. Həqiqətdə isə onlar yeni şeyləri çox vaxt görmürlər, hətta yeni söz deyənləri geridə qalmış və alçaqcasına düşünən adam hesab edirlər, onlara nifrət edirlər. Məncə, burada elə bir ciddi təhlükə ola bilməz, siz də bundan ötrü heç narahat olmayın, çünki onlar heç vaxt çox qabağa getmirlər. Əlbəttə, bundan ötrü onları bəzən qamçılamaq, bununla da onlara öz yerini xatırlatmaq olar, bunu yerinə yetirmək üçün başqa bir adam da heç lazım deyil, onlar özü özünü qamçılayacaq, ona görə ki, çox yaxşı əxlaqlı adamlardır, bəziləri bir-birinə bu xidməti göstərirlər, bəziləri də öz əllərilə özlərini qamçılayırlar... Camaatın qabağında öz günahlarını boyunlarına alır, tövbə edirlər, bu da çox gözəl çıxır, başqalarına da ibrət olur. Sözün qısası, siz heç narahat olmayın... Belə bir qanun var.

— Heç olmasa, bu cəhətdən siz məni bir az sakit etdiniz, axı yenə də bir əngəlli məsələ var, rica edirəm deyin görüm: başqalarını kəsməyə haqqı olan belə “qeyri-adi” adamlar çoxdurmu? Mən sizin dediyinizin qabağında baş əyməyə hazıram, ancaq mənimlə razılaşın ki, bu kimi adamlar çox olsa dəhşətli olmazmı, hə?

Raskolnikov yenə də eyni ifadə ilə:

— Siz bu barədə heç narahat olmayın! — dedi. — Ümumiyyətlə, yeni fikirli adamlar, yeni bir söz söyləməyə lap azca da qabil olan adamlar çox az, həddindən artıq az doğulur. Yalnız bir şey var ki, bu təbəqələrə və bölgülərə aid olan adamların doğulmaq qaydası, görünür, təbiətin müəyyən bir qanunu ilə çox düzgün və çox dürüst olaraq müəyyən edilmişdir. Əlbəttə, bu qanun indi və sonralar bu məlum ola bilər. Böyük insan kütlələri, yəni material, bu dünyada ona görə mövcuddur ki, müəyyən bir səy, indiyə kimi gizlin qalan müəyyən bir proses nəticəsində nəsillərin qarışması və çarpazlaşması vasitəsilə mindən bir adamdan heç olmasa az-çox müstəqil bir adam yetirə bilsin. Bundan bir az çox müstəqil bir adam yetirə bilsin. Bundan bir az çox müstəqil adamlar bəlkə də on mində bir doğulur *. Daha müstəqil adamlar yüz mində bir doğulur. Dahilər milyonda bir, bəşəriyyəti təkmilləşdirən böyük dühalar isə, bəlkə də, həyatdan gəlib-keçən min-min milyondan bir doğulur. Sözün qısası, bu hadisənin davam etdiyi retortaya mən baxmamışam. Lakin müəyyən bir qanun mütləq var və mütləq olmalıdır, bu məsələdə təsadüf ola bilməz.

Nəhayət Razumixin ucadan dedi:

— Siz zarafat edirsiniz, nədir? Yoxsa bir-birinizi ələ salmısınız? Oturub bir-birini zarafata qoyublar! Rodya, sən bunları ciddi deyirsən?

Raskolnikov başını qaldırıb ona baxdı, heç bir söz demədi: onun rəngi qaçmışdı, üzündə qəmgin bir ifadə vardı. Porfirinin əsəbi, kobud və həyasız istehzası Raskolnikovun sakit və qəmgin üzü qarşısında Razumixinə qəribə göründü.

— Qardaş, əgər sən bunları doğrudan da ciddi deyirsənsə, onda... Əlbəttə, sən deyərdin ki, bunlar yeni söz deyil, bizim min dəfə oxuduğumuz və eşitdiyimiz şeylərə oxşayır — bu cəhətdən sən haqlısan, lakin sənin bu dediyinə əsil orijinal və ancaq sənə aid olan məsələ odur ki, sən hər halda vicdanla qan tökməyə icazə verirsən, özü də, məni bağışla, belə bir fanatizm ilə... bu məni dəhşətə gətirir. Deməli, sənin məqaləndə ifadə olunan əsas fikir də bundan ibarətdir. Vicdanla qan tökməyə icazə vermək... Məncə rəsmi surətdə, qanunla qan tökməyə icazə verməkdən daha dəhşətlidir...

Porfiri onun sözünə qüvvət verdi:

— Tamamilə doğrudur: daha dəhşətlidir.


--sitat--

3 əjdaha! Apollo

07.03.2021 - 16:42 #321703 mesaj facebook twitter

3 əjdaha! Apollo

28.02.2021 - 15:53 #321070 mesaj facebook twitter

türklərə qarşı törədilmiş qırğınlar

(bax: osmanlının zəifləmə dövründə türklərə qarşı təqiblər)
1683-1922-ci illərasında qafqazda və balkan yarımadasında qeyri-müsəlmanlar tərəfindən törədilmiş və ~5 500 000 türkün və qeyri-türk müsəlmanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: buda qırğını)
1686-cı ildə macarıstanda müqəddəs ittifaq tərəfindən törədilmiş və ~3000-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: navarino qırğını)
1821-ci ildə yunanıstanda yunan inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~3000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: tripolitsa qırğını)
1821-ci ildə yunanıstanda yunan inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~6 000 - ~30 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: aprel qiyamı zamanı türk qırğını )
1876-cı ildə bolqarıstanda bolqar inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~200 - ~1 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: rus-türk müharibəsi zamanı türk qırğını)
1877-1878-ci ildə qafqazda və balkan yarımadasında rus ordusu ərəfindən törədilmiş və ~250 000 - ~400 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: harmanlı qırğını)
1878-ci ildə bolqarıstanda rus ordusu tərəfindən törədilmiş və ~2 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: lasithi qırğını)
1897-ci ildə yunanıstanda xristian qaragüruh tərəfindən törədilmiş və ~850 - ~1 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: makedoniya qırğınları)
1912-ci ildə makedoniyada bolqar silahlılar tərəfindən törədilmiş və ~700 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: izmirin yunanların nəzarətinə keçməsi)
1919-cu ildə izmirdə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~400 - ~600 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: menemen qırğını)
1919-cu ildə izmirdə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: erbeyli qırğını)
1919-cu ildə aydında yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~72 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: maraş qırğını)
1920-ci ildə maraşda fransız ordusu və erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~4500 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: aintab qırğını)
1920-1921-ci ildə aintabda fransız ordusu və erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~6 000 - ~7 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: yalova yarımadası qırğını)
1920-1921-ci ildə yalovada yunan ordusu, yerli yunanlar və çərkəzlər tərəfindən törədilmiş və ~5 500 - ~9 100 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: birecik qırğını)
1920-ci ildə urfada fransız ordusu tərəfindən törədilmiş və ~280 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: yeşiloba qırğını)
1920-ci ildə adanada erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~64 - ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: bilecik qırğını)
1921-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~208 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: izmit qırğını)
1921-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~300 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: karatepe qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~385 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: uşak qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: alaşehir qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~3 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: turqutlu qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~1000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: salihli qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~76 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: manisa qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli xristianlar tərəfindən törədilmiş və ~4355 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: məshəti türklərinin deportasiyası)
1944-cü ildə ssri nkvd-si tərəfindən törədilmiş deportasiyalar zamanı ~12 500 - ~50 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

~5 - ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmiş digər qırğınlar:
(bax: 1924 kərkük qırğını)
(bax: gavurbağı qırğını)
(bax: 1959 kərkük qırğını)
(bax: limassol qırğını)
(bax: qanlı milad qırğını)
(bax: fatmagusta qırğını)
(bax: akrotiri və dhekelia qırğını)
(bax: kofinou qırğını)
(bax: alaminos qırğını)
(bax: angolemi qırğını)
(bax: Marata, Santalaris və Aloda qırğını)
(bax: toçni qırğını)
(bax: fərqanə qırğını)
(bax: altun kupri qırğını)
(bax: çevlik qırğını)
(bax: başbağlar qırğını)

mənbə link

8 əjdaha! Apollo

26.02.2021 - 23:32 #320889 mesaj facebook twitter

/ 20 »

blok -   başlıqlarını gizlət