Notice: Undefined variable: querycheckrows2 in /var/www/soz6/sds-themes/vengeful-light/header.php on line 161

Apollo


439   0   0   0
Apollo
8.nəsil partizan
reytinq xalı: 1784
entry sayı:439
karma xalı: 3837
izləyənlər: 27
sifariş sayı: 14



sellər kimi axmaqda qızıl qan, canlar yaxar, evlər yıxar insan...


“Both worlds can fit within me, but in this world I cannot fit,

I am the placeless essence, but into existence I cannot fit.”






son yazdıqları| | əl əməyi göz nuru| favori seçdikləri| favori seçilənləri| bütün entryleri| lövhə

türklərə qarşı törədilmiş qırğınlar (bax: osmanlının zəifləmə dövründə türklərə qarşı təqiblər)
1683-1922-ci illərasında qafqazda və balkan yarımadasında qeyri-müsəlmanlar tərəfindən törədilmiş və ~5 500 000 türkün və qeyri-türk müsəlmanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: buda qırğını)
1686-cı ildə macarıstanda müqəddəs ittifaq tərəfindən törədilmiş və ~3000-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: navarino qırğını)
1821-ci ildə yunanıstanda yunan inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~3000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: tripolitsa qırğını)
1821-ci ildə yunanıstanda yunan inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~6 000 - ~30 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: aprel qiyamı zamanı türk qırğını )
1876-cı ildə bolqarıstanda bolqar inqilabçılar tərəfindən törədilmiş və ~200 - ~1 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: rus-türk müharibəsi zamanı türk qırğını)
1877-1878-ci ildə qafqazda və balkan yarımadasında rus ordusu ərəfindən törədilmiş və ~250 000 - ~400 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: harmanlı qırğını)
1878-ci ildə bolqarıstanda rus ordusu tərəfindən törədilmiş və ~2 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: lasithi qırğını)
1897-ci ildə yunanıstanda xristian qaragüruh tərəfindən törədilmiş və ~850 - ~1 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: makedoniya qırğınları)
1912-ci ildə makedoniyada bolqar silahlılar tərəfindən törədilmiş və ~700 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: izmirin yunanların nəzarətinə keçməsi)
1919-cu ildə izmirdə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~400 - ~600 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: menemen qırğını)
1919-cu ildə izmirdə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: erbeyli qırğını)
1919-cu ildə aydında yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~72 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: maraş qırğını)
1920-ci ildə maraşda fransız ordusu və erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~4500 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: aintab qırğını)
1920-1921-ci ildə aintabda fransız ordusu və erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~6 000 - ~7 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: yalova yarımadası qırğını)
1920-1921-ci ildə yalovada yunan ordusu, yerli yunanlar və çərkəzlər tərəfindən törədilmiş və ~5 500 - ~9 100 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: birecik qırğını)
1920-ci ildə urfada fransız ordusu tərəfindən törədilmiş və ~280 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: yeşiloba qırğını)
1920-ci ildə adanada erməni legionu tərəfindən törədilmiş və ~64 - ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: bilecik qırğını)
1921-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~208 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: izmit qırğını)
1921-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~300 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: karatepe qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~385 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: uşak qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: alaşehir qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~3 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: turqutlu qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli yunanlar tərəfindən törədilmiş və ~1000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: salihli qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~76 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: manisa qırğını)
1922-ci ildə yunan ordusu və yerli xristianlar tərəfindən törədilmiş və ~4355 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: məshəti türklərinin deportasiyası)
1944-cü ildə ssri nkvd-si tərəfindən törədilmiş deportasiyalar zamanı ~12 500 - ~50 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

~5 - ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmiş digər qırğınlar:
(bax: 1924 kərkük qırğını)
(bax: gavurbağı qırğını)
(bax: 1959 kərkük qırğını)
(bax: limassol qırğını)
(bax: qanlı milad qırğını)
(bax: fatmagusta qırğını)
(bax: akrotiri və dhekelia qırğını)
(bax: kofinou qırğını)
(bax: alaminos qırğını)
(bax: angolemi qırğını)
(bax: Marata, Santalaris və Aloda qırğını)
(bax: toçni qırğını)
(bax: fərqanə qırğını)
(bax: altun kupri qırğını)
(bax: çevlik qırğını)
(bax: başbağlar qırğını)

mənbə link
ermənilərə qarşı törədilmiş qırğınlar (bax: həmidiyyə qırğınları)
1894-1896-cı illər arasında osmanlı imperiyasında sultan ıı əbdülhəmidin rəhbərlik etdiyi osmanlı hökuməti tərəfindən törədilmiş və ~90 000 - ~300 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: erməni-tatar qırğınları)
1905-1907-ci ildə rus imperiyasında ermənilər və tatarlar * arasında baş vermiş konfliktin nəticəsində törədilmiş, ümumilikdə hər iki tərəfdən ~3000 - ~10 000 arası insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: adana qırğını)
1909-cu ildə osmanlı imperiyasında gənc türklərin rəhbərlik etdiyi osmanlı hökuməti tərəfindən törədilmiş və ~30 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: erməni soyqırımı)
1915-1923-cü illər arasında osmanlı imperiyasında gənc türklərin rəhbərlik etdiyi osmanlı hökuməti tərəfindən törədilmiş və ~800 000 - ~1 200 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: sentyabr günləri)
1918-ci ildə azərbaycan xalq cümhuriyyətində nuru paşanın komandanlıq etdiyi qafqaz islam ordusu tərəfindən törədilmiş və ~10 000 - ~ 30 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: qeybalıkənd qırğını)
1919-cu ildə azərbaycan xalq cümhuriyyətində xosrov bəy sultanovun komandanlıq etdiyi axc ordusu tərəfindən törədilmiş və ~700 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: şuşa qırğını)
1919-cu ildə azərbaycan xalq cümhuriyyətində xosrov bəy sultanovun komandanlıq etdiyi axc ordusu tərəfindən törədilmiş və ~500 - ~20 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: türk-erməni müharibəsi)
1920-ci ildə ermənistan demokratik respublikasında türk-erməni müharibəsi nəticəsində ~60 000 mülki şəxsin ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: sumqayıt poqromu)
1988-ci ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında azərbaycanlı qaragüruh tərəfindən törədilmiş və ~26 - ~200 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: kirovabad poqromu)
1988-ci ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında azərbaycanlı qaragüruh tərəfindən törədilmiş və ~10 - ~130 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: bakı poqromu)
1990-cı ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında azərbaycanlı qaragüruh tərəfindən törədilmiş və ~90 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: düşənbə qiyamı)
1990-cı ildə tacikistan sovet sosialist respublikasında tacik millətçi və islamçı qiyamçılar tərəfindən törədilmiş və ~26 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: marağa qırğını)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında azərbaycan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~50 - ~100 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: stepanakertin bombalanması)
2020-ci ildə de-yure azərbaycan respublikasında, de-fakto artsax respublikasında azərbaycan ordusu tərəfindən törədilmiş və ~13 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

mənbə link
azərbaycanlılara qarşı törədilmiş qırğınlar (bax: gəncə döyüşü)
1804-cü ildə gəncə xanlığında general sisianovun komandanlıq etdiyi rus imperial ordusu tərəfindən törədilmiş və ~3 000 - ~7 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: erməni-tatar qırğınları)
1905-1907-ci ildə rus imperiyasında ermənilər və tatarlar * arasında baş vermiş konfliktin nəticəsində törədilmiş, ümumilikdə hər iki tərəfdən ~3000 - ~10 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: mart günləri)
1918-ci ildə bakıda bakı kommunası tərəfindən törədilmiş və ~3 000 - ~ 12 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: quba qırğını)
1918-ci ildə qubada bakı kommunası və daşnaksütun partiyası tərəfindən törədilmişdir.

(bax: zəngəzur qırğını)
1918-ci ildə zəngəzurda andranik ozanyanın rəhbərlik etdiyi silahlı erməni dəstələri tərəfindən törədilmiş və ~10 000-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: gəncə üsyanı)
1920-ci ildə gəncədə qırmızı ordu tərəfindən törədilmiş və ~15 000 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: quqark qırğını)
1988-ci ildə ermənistan sovet sosialist respublikasında erməni millətçiləri tərəfindən törədilmiş və ~215 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: stepanakert qırğını)
1988-ci ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında erməni millətçiləri tərəfindən törədilmiş və 2 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: 20 yanvar 1990-cı il hadisələri)
1990-cı ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında sovet ordusu tərəfindən törədilmiş və ~133 - ~137 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: bağanis ayrım qırğını)
1990-cı ildə azərbaycan sovet sosialist respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və ~11 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: malıbəyli və quşçular qırğını)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında erməni silahlı separatçıları tərəfindən törədilmiş və ~15 - ~50 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: qaradağlı qırğını)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında erməni silahlı separatçıları və 366-cı rus alayı tərəfindən törədilmiş və ~20 - ~90 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: 26 fevral xocalı qətliamı)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında erməni silahlı separatçıları və 366-cı rus alayı tərəfindən törədilmiş və ~200 - ~613 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: ağdaban qırğını)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və ~30-dan çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: şuşanın işğalı)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və ~193-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir. *

(bax: ballıqaya qırğını)
1992-ci ildə azərbaycan respublikasında erməni silahlı separatçıları tərəfindən törədilmiş və ~24 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: başlıbel qırğını)
1993-cü ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və ~27 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: tərtərin bombalanması)
2020-ci ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri və artsax müdafiə ordusu tərəfindən törədilmiş və 17 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: 11 oktyabr 2020 ermənistanın gəncəni bombalaması)
(bax: 17 oktyabr 2020 ermənistanın gəncəni bombalaması)
2020-ci ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və 26 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

(bax: 27 oktyabr 2020 ermənistanın bərdəyə raket hücumu)
(bax: 28 oktyabr 2020 ermənistanın bərdəyə raket hücumu)
2020-ci ildə azərbaycan respublikasında ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilmiş və 26 insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

mənbə link
alexandre dumas 1858-1859-cu illərdə qafqaza olan səyahəti zamanı başına gələn sərgüzəştlər barədə yazdığı "Le Caucase: Impressions de voyage" * kitabında azərbaycanlıları, erməniləri, gürcüləri və tatları aşağıdakı kimi səciyyələndirən fransız yazıçı.

"Bakı əhalisi, əsasən, farslardan *, ermənilərdən və tatarlardan * ibarətdir. Gərək elə buradaca bizə icazə verəsiniz ki, bu üç tipi bir neçə kəlmə ilə xarakterizə edək; təsəvvür edin ki, bunların hərəsi bir xalqdır, yəni bunların hər biri ayrıca bir xalqı təmsil edir, qısası, bir şəxs xalqın bütün fərdlərini ifadə edir."


tatlar
"Gəlin əvvəlcə elə farslardan başlayaq. Ancaq oxucular bizi düz başa düşsünlər, söhbət iranda yaşayan farslardan getmir. Biz onlardan hamının görə biləcəyi yalnız bir gözəl nümunəsini tanıyırıq, yəni mən Tiflisdəki iran səfirini demək istəyirəm. Biz rusların zəbt etdikləri əyalətlərdə yaşayan farslardan danışacağıq. Fars qarabuğdayı, ucaboy, qıvrımsaçlı, hündür papağının altında daha da uzun görünən sivri sifətli, çənəsində zil qara rənglənmiş saqqalı olan – təbiət özü heç vaxt belə rəng yaratmaz – yerişi canlı olmaqdan daha çox sərbəstdir; o, bəzən cəld yerişlə gedir, vacib, zəruri olduqda bəzən qaçır; mən bu xüsusiyyəti türklərdə heç vaxt görməmişəm.Bir əsrdən çoxdur ki, Qafqazda yaşayan iranlı öz ölkəsini növbə ilə türkmənlərin, tatarların və rusların işğalı altında görməyə artıq adət etmiş, nəticədə taleyini Məhəmməd dininin “alın yazısı” ideyasına bağlamış və özünə quldarlığa sadiq qurban və təhqir olunmuş insan kimi baxmışdır. Tarixi əsərlərin olmaması onun yaddaşından qədim xatirələrin əbədilik silinib yox olmasına səbəb olmuşdur. Yeni xatirələr isə utandırıcıdır; müqavimət göstərmək indi mənasız və qeyri-mümkün görünür və onun hər bir müqaviməti öz cəzasını almışdır. O, şəhərlərinin talan olunmasını, var-dövlətinin dağılmasını, həmvətənlərinin qanına qəltan olmasını öz gözlərilə görmüşdür; indi yalnız həyatını qorumalı, var-dövlətini müdafiə etməli, bütün vasitələrə əl atmalı, bu-nun üçün heç nədən çəkinməməlidir. Buradan belə nəticə hasil olur ki, Həştərxandan Bakıya gələn yolda rastlaşdığınız iran şəhərlərinin ən birincisi və əsası olan Dərbənd şəhərində deyildiyi kimi, yəni bu şəhərə şimal qapısından girib cənub qapısından çıxarkən sizə deyilən ilk söz bu olur: “Farsa inanmayın, onun sözünə, içdiyi anda da inanmayın; verdiyi sözü həmişə öz mənafeyi xatirinə dəyişə bilər, içdiyi anda baxmayaraq, həmişə xəyanət etməyə hazırdır; əgər niyyətində tutduğu yol onun siyasi, yaxud ticari vəziyyətinin yaxşılaşmasına aparıb çıxararsa, onda onun andı dəmir kimi möhkəmdir, yox, əgər qarşısına bir xəndək çıxıbsa, onun üstündən hoppanıb keçmək lazımdırsa, onun andı saman çöpü kimi kövrək olacaqdır; güclü qarşısında o, müti qul, zəif qarşısında isə qəddar və amansızdır. Bütün işlərdə farsla ehtiyatlı olun, ehtiyatı əldən qoymayın. Onun sənədə atdığı imza sizə zəmanət yox, hər hansı bir işin icra ehtimalından xəbər verə bilər.”


ermənilər
"Erməni boyda elə təxminən fars kimidir; ancaq o, tez piylənir, fars isə heç vaxt kökəlmir, onun da fars kimi ilk baxışda insanı valeh edən düzgün cizgiləri vardır: gözləri gözəl, ancaq özünəməxsus baxışı eyni zamanda ildırım kimi hara gəldi saçılan, həm də ciddi, kədərli və mütidir; bəlkə də onun gözlərinin biri o birinə tabedir. O öz patriarxlarının – ilk qəbilə başçılarının adət-ənənələrini qoruyub saxlamışdır. Onun üçün ibrahim peyğəmbər dünən ölmüşdür, Yaqub isə hələ də sağdır, həmişə yaşayır, ata evin mütləq sahibidir, ondan sonra isə evin ağası – ailədə birinci doğulandır; qardaşları onun xidmətçiləri, bacıları isə qulluqçularıdır; ailədə ilk doğulan övlad, qardaşlar və bacılar hamısı atanın sərt və müzakirəsiz qərarlarına daim itaətdədirlər; nadir hallarda onlar bir süfrə arxasında yemək yeyir, ata ilə üz-üzə otururlar; bunun üçün onlara təkcə atanın dəvəti kifayət etməz, üstəlik amiranə səslə çağırması gərəkdir.Əgər evə bir qonaq dəvət olunubsa, yaxud ləyaqətli müsafir gəlmişsə, bunun erməni üçün fərqi yoxdur, evdə bayramdır; onlar daha iri, kök dananı kəsməzlər – dana Ermənistanda nadir heyvandır – qoyun kəsirlər, qazanda su qızdırırlar və bütün dostları yeməyə dəvət edirlər, yalnız bir balaca xəyal gücünü işə salsanız, adama elə gələr ki, elə bu saat Yaqubla Rahilə də gəlib süfrədə oturacaq və öz nişan günlərini təntənəli surətdə qeyd edəcəklər. Ermənilərin məişətinin görünən, zahiri tərəfi bax, belədir – ciddi qənaətcillik, əmrə, qaydaya meyllilik ruhu, ticarət işlərində böyük ağıl onların əsas xüsusiyyətidir. indisə kölgədə qalan başqa bir sifətə baxaq: bu ikinci sifət onlarla yalnız uzun zaman ünsiyyətdə olarkən üzə çıxıb görünür. Dərindən öyrəndikdə görürsən ki, bu cəhət erməni millətini yəhudi millətinə yaxınlaşdırır. Ermənilər yəhudilər kimi bütün dünyaya yox, yalnız bütün Asiyaya yayılmışlar. Onlar bu yerlərdə hər cür hökmranlığı, zalımlığı, müxtəlif dinləri, təriqətləri, vəhşilikləri görmüş və yaşamışlar; buralarda hökm sürən qaydalar da onlar üçün qanun olmuşdur. Buradan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, ermənilər var-dövlətlərinin əllərindən alındığını gördükdə, hər şeylərini gizlətmişlər; biləndə ki, doğru söz başa bəladır və ehtiyatsız deyilmiş söz onların axırına çıxa bilər, onlar lal-dinməz və yalançı olmuşlar. Vaxtilə onlara arxa olan birisi bu gün bədbəxtliyə düçar olsa, ermənilər ona kömək əli uzatmazlar, onlar naşükür və nankordurlar, nəhayət, ticarətdən savayı heç nə ilə məşğul ola bilmədiklərindən, zahiri hörmətə, şöhrətə çatmağa layiq olmadıqlarından, bütün biclikləri, hiyləgərlikləri ilə mövcud vəziyyətin bütün xırdalıqları ilə hesablaşaraq, özlərini ticarətə həsr etmişlər. Lakin ticarətdə erməninin sözü, demək olar ki, doğrudur; ticarət işlərində onun atdığı imza müqəddəsdir, dəyişilməzdir."


azərbaycanlılar
"tatarlara gəldikdə isə, biz bu tip haqda artıq danışmışıq; digər Qafqaz xalqlarıyla qaynayıb-qarışmaq onun ilkin, primitiv formasını, qabalığını gözəlləşdirmişdir. O, həmişə qalib olmuşdur, indi də cəngavər olaraq qalır; köçəri həyat tərzi sürmüşdür, indi də səyahət etmək, irəli hərəkət etmək, yer dəyişmək həvəsini yaşadır. O, ilxılarda ilxıçı olmağı, çobanlıq etməyi, heyvan bəsləməyi böyük məmnuniyyətlə qəbul edir; dağları, böyük, ucsuz-bucaqsız yolu, səhraları, qısası, azadlığı sevir. Elə ki bahar başladı, tatar kənd-kəsəyi tərk edər, oraya bir də yalnız payızda qayıdar; qadınlar kişilərin otardığı qoyunların yununu əyirib xalça toxuyarlar. Onların toxuduqları Quba, Şamaxı, Nuxa xalçaları sadə naxışlarına, əlvan rənglərinə, möhkəmliyinə və davamlılığına görə Pers * xalçalarından heç də geri qalmır və onlardan fərqli olaraq yarı qiymətə satılır. Bundan əlavə, onlar incə tiyəli xəncərlər istehsal edir, qınını gözəl naxışlarla bəzəyirlər, dağlı əyanlar onların düzəltdiyi və qundağını fil sümüyü ilə işlədikləri tüfənglərin hərəsinə dörd at və iki arvad verir. tatar ilə alver edəndə hansısa bir kağıza imza atmağa ehtiyac yoxdur, onun bir sözü kifayətdir. Biz əvvəllər Dərbənddə bu xalqların üçü ilə də ünsiyyətdə olmuşuq. Bunların hər birini yaxşıca öyrənmək, tanımaq üçün imkanımız olubdur."

həmçinin, o dövrdə fransızların azərbaycanlılar haqqında təsəvvürləri barədə bunları yazmışdır:

"Parislilərlə tatarlar haqqında danışmaq onlara bir, yaxud iki qoyun dərisinə bürünmüş, bu qoyun dərilərindən biri onun papağını, o birisi isə yapıncısını əvəz edən, danışığı sərt, anlaşılmaz səsləri boğazında quruldadaraq çıxaran, hara getsə qılınclarını, xəncərlərini və tapançalarını özü ilə aparan, bizim siyasətimiz, ədəbiyyatımız, mədəniyyətimiz barədə heç bir məlumatı olmayan bir vəhşidən bəhs etmək deməkdir."


gürcülər
"Mən gürcü xalqından heç bəhs etmədim. Onlara Gürcüstandan kənarda rast gəlməzsən, bununla belə, gürcülər haqqında da bir-iki kəlmə demək lazımdır – onlar çox gözəl, ləyaqətli, sadiq, igid, döyüşkən və bədxərcdirlər."



bu xalqlar haqqında isə öz şəxsi fikirlərini qısa bir şəkildə aşağıdakı kimi ifadə etmişdir: *
"Ümumiyyətlə, Qafqazda və ona bitişik əyalətlərin hamısında çaxır emalı bütövlükdə ermənilərin əlində cəmlənmişdir. Hər xalqın öz sənəti vardır, fars öz ipəyini, ləzgi mahud parçaları, tatar silahını satır; erməninin isə peşəsi yoxdur, o, satılan, pula gedən və hətta pula getməyən hər şeyin alverini edir. Ümumiyyətlə, burada ermənilər o qədər də yaxşı ad-san qazanmayıblar. Yeri gəlmişkən, bu barədə mən də öz fikrimi deyim:

Əgər tatar sizə başı ilə razılıq işarəsi verirsə, ona etibar edin.
Əgər fars sizə əl verirsə, ona bel bağlayın.
Əgər hər hansı bir dağlı sizə söz verirsə, buna şübhə etməyin.
Ancaq əgər bir ermənilə sövdələşirsinizsə, mütləq bir kağıza qol çəkdirin və iki nəfər də şahid tutun ki, sonra o öz imzasını danmasın."



qeyd.
sonda qeyd etdiyim - dümanın bu xalqlar barədə öz şəxsi fikirlərini ifadə etdiyi hissə kitabın azərbaycanca və türkcə tərcüməsində verilsə də, mənim oxuduğum rusca tərcüməsində ixtisar edilib və həmin hissədə belə bir qeyd var:

"Тут Дюма, конечно, ошибался. Впрочем, не следует придавать подобным характеристикам слишком большого значения: Дюма не изучал народы Российской империи, знал о большинстве из них понаслышке. Поэтому понятно, что характеристики, которые он получал от случайных собеседников, могли быть самыми противоречивыми и необыкновенными."
ode an die freude azərbaycan dilinə "şadlığa mədhiyyə" kimi tərcümə oluna biləcək, görkəmli alman şairi friedrich schiller tərəfindən 1785-ci ildə yazılmış, ludwig van beethovenın simfoniyalar tarixində ilk dəfə mövcud olan ənənəni pozaraq insan səsindən istifadə etdiyi 9-cu simfoniyanın 4-cü hissəsində bəstələdiyi məşhur melodiyanın müşayiəti ilə xor tərəfindən ifa olunduqdan sonra məşhurlaşan, schubert, çaykovski kimi bir sıra bəstəkarın da öz əsərlərində istifadə etdikləri lirik şeir və ya oda.

hal-hazırda dünyada həmrəylik və qardaşlıq himninə çevrilən, eyni zamanda avropa birliyinin himni olan, bir çox hallarda dövlətə qarşı etiraz əlaməti olaraq da nümayişçilər tərəfindən etiraz aksiyalarında oxunan, bəzilərinin bəşəriyyətin marselyozası hesab etdiyi bu əsər qarşısında deyilənə görə friedrich nietzsche heyrətini gizlədə bilməyərək bu sözləri deyib:

"Bu əsərə qulaq asdıqda insan ürəyində ölümsüzlük arzusuyla, səmada ulduzların arasında üzdüyünü hiss edir: ətrafdakı ulduzlar bərq vuraraq daim sayrışır və yer isə ondan daha da uzaqlaşır."

Əyləncə - Ey Tanrılar atəşi,
Eliziumun qızı, *
Biz sənin məbədinə daxil oluruq
məst olmuş şəkildə!
Sənin sehrin ənənələrin ayırdığı insanları birləşdirir;
bütün insanlar qardaşlaşır
Sənin qanadlarının altında.


Freude, schöner Götterfunken,
Tochter aus Elysium,
Wir betreten feuertrunken,
Himmlische, dein Heiligtum!
Deine Zauber binden wieder Was die Mode streng geteilt;
Alle Menschen werden Brüder
Wo dein sanfter Flügel weilt.


(youtube: )


mənbə.
ode to joy link
link link
alla turca ingiliscə "turkish music" və ya almanca "Janitscharenmusik" kimi də tanınan, tərkibini yeniçərilərin təşkil etdiyi osmanlı və ya mehteran hərbi orkestrının qərb bəstəkarlarına olan təsiri ilə meydana gələn, avropa klassik * musiqisində klassik era zamanı geniş yayılan, klassik eranın hər üç məşhur bəstəkarı - haydn, beethoven və mozartın öz əsərlərində istifadə etdikləri musiqi üslubu, janrı və ya cərəyanı.

ilk öncə qeyd edim ki, mehteran hərbi orkestrı dünya tarixində hərbi orkestr kimi fəaliyyətə başlayan, * eyni zamanda hərbi marş ənənəsinin əsasını qoyan ilk orkestr hesab olunur. avropada isə osmanlı hərbi musiqisinin məşhurlaşmağa başlaması avstriya ilə osmanlı arasında karlovitsa müqaviləsinin imzalandığı 1699-cu ilə təsadüf edir. müqaviləni təntənəli şəkildə qeyd etmək üçün osmanlı diplomatik nümayəndə heyəti özü ilə birgə mehteran orkestrını da vyanaya gətirmiş və onlar burada günlərlə müxtəlif marşlar ifa etmişdilər. ardınca osmanlı dövləti 18-ci əsrdə polşaya, rusiyaya, prussiyaya və avstriyaya hədiyyə olaraq kiçik mehteran ansamblları göndərmişdi. həmçinin, avtriyalılarla osmanlılar arasında davam edən müharibələr müəyyən mənada avropalılarda türk mədəniyyətinə qarşı heyranlıq oyandırmışdı və bu da ümumi mənada avropa incəsənətində turquerie adlandırılan orientalist bir cərəyanın meydana gəlməsinə səbəb olmuşdu.

klassik era bəstəkarları bu janrı öz əsərlərinə tətbiq etdikdə onu zərb alətləri - bas-baraban *, üçbucaq *, tarelka *, cürə * ilə ifadə edirdilər. bu üslubu aşağıda məşhur bəstəkarların əsərlərindən verilmiş nümunələrdə dinləyə bilərsiniz:

ludwig van beethovenın əsərlərində:
beethoven 9-cu simfoniyanın 4-cü hissəsində bu janrdan istifadə etmişdir. friedrich schillerin "şadlığa mədhiyyə"si o məşhur melodiyanın sədaları altında səsləndirilməmişdən öncə, bu şəkildə - "türk marşı" stilində, bas-xorun müşayiəti ilə ifa olunur.
(youtube: )

Die Ruinen von Athen, "türk marşı" adlanan hissə: *,
(youtube: )


wolfgang amadeus mozartın əsərlərində:
rondo alla turca: *
(youtube: )

skripka konserti No. 5, A major: *
(youtube: )

Die Entführung aus dem Serail: *
(youtube: )


joseph haydnının əsərlərində:
"L'incontro improvviso" operası, uvertüra:
(youtube: )

hərbi simfoniya *, 2-ci hissə:
(youtube: )



maraqlı bir fakt da mövcuddur ki, 19-cu əsrin sonlarında hazırlanan pianolarda bəzi istehsalçılar "yeniçəri pedalı" və ya "türk pedalı" adlandırılan, zəng səsi və ya bas-baraban səsi verən pedal da pianoya əlavə edirdilər.

mənbə.
alla turca wikipedia link
martial music link
9th symphony link
gülüstan bayatı şiraz fikrət əmirov tərəfindən 1968-ci ildə bayatı şiraz muğamı əsasında bəstələnmiş, bəstəkarın sədinin məşhur "gülüstan" poemasına ithafən, öz əsərləri ilə fars ədəbiyyatının incilərini yaratmış sədihafiz şiraziyə həsr etdiyi, 1971-ci ildə moskvada pyotr çaykovski adına konservatoriyada premyerası baş tutmuş, bəstəkarın yaradıcılığında kürd-ovşarışur simfonik muğamlarından sonra sayca üçüncü və sonuncu, ən əsrarəngiz simfonik muğamı.

bu simfonik muğamı digərlərindən fərqləndirən əsas mühim xüsusiyyət digərləri ilə müqayisədə bəstəkarın muğama daha sərbəst və kreativ yanaşmasındadır. muğamın melodik quruluşu qismən saxlanılsa da, ümumi ardıcıllıqda xeyli sıradançıxmalar mövcuddur. bundan əlavə şur, çahargah, humayun, segah ladlarında olan rənglər və ya rəqslərə, həmçinin aşıq musiqi janrından melodiyalara da rast gəlmək olar. məsələn, 3-cü hissənin sonunda vağzalımirzəyi rəqslərinin simbiozunu sezdirən melodiya segah, orta hissədə eşidilən aşıqvari musiqi və cəngi rəqsinin üzərində qurulan melodiya şur, mezzo-soprano və ya truba tərəfindən ifa olunan, qədim fars musiqisindən ilhamlanaraq yaradılan melodiya * isə çahargah ladındadır. əsər özü isə kontrabasların bayatı-şiraz ladında solosu ilə başlayıb, ardınca üzzal rəngi ilə davam edir. tədqiqatçılar vokal partiyanın əsərə daxil edilmə səbəbini xalq ifaçılığında mövcud olan ənənəyə bağlı olaraq izah edirlər. ancaq əsərin sonrakı nəşrlərində xaricdə orkestrlar tərəfindən daha rahat şəkildə ifasını təmin etmək məqsədilə vokal partiya truba partiyası ilə əvəz edilmişdir.

əsərin 1974-cü ildə moskvada çap edilmiş partiturasının əvvəlində əmirov tərəfindən sədinin "gülüstan"ından və hafizin divanından seçilmiş aşağıdakı misralar verilmişdir: *

Nəyinə lazımdır gül tabaq–tabaq,
Gəl, «Gülüstan»ımdan apar bir varaq.
Gül beş–altı günə saralıb solar,
Mənim Gülüstanım daim xoş olar

Səninlə sitəmlər əgər etsə cəng,
Düzülsün qabaqda rübab, ney, çəng.
Müğənni, mənimlə bir an məhrəm ol,
Neyinlə, meyinlə mənə həmdəm ol.


simfonik muğam ümumilikdə 5 hissədən ibarətdir və son 2 hissə ilk 2 hissəni bir oktava yuxarıda təkrarlayır.

ı hissə *
(youtube: )

ıı hissə *
(youtube: )

ııı hissə *
(youtube: )

ıv hissə *
(youtube: )

v hissə *
(youtube: )


qeyd.
köməkçi mövzuda ifa olunan çahargah ladındakı melodiya vokal olaraq və trubanın ifasında:
https://vocaroo.com/1lKFVl5dTcXJ
https://vocaroo.com/1ewWLMl6G3JL


mənbə.
vikipediya link
ГИБРИДНЫЙ ЖАНР АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ МУЗЫКИ - СИМФОНИЧЕСКИЙ МУГАМ link
partitura link
gülüstan, sədi şirazi
hafiz şirazi, seçilmiş əsərləri
enderun məktəbi dünyada bacarıqlı, yüksək talanta malik uşaqlar üçün yaradılmış ilk  institutsional şəkildə təhsil verən qurum hesab olunan, bir növ ssri-dəki ali partiya məktəblərini xatırladan, abbasilərdən və səlcuqlardan təsirlənərək osmanlıda devşirme sistemi ilə müsəlmanlaşdırılan fiziki və əqli cəhətdən sağlam xristian uşaqlarından dövlət üçün savadlı kadrlar - hərbçilər, bürokratlar, alimlər, şairlər, din adamları, xəttatlar, memarlar və s. yetişdirmək məqsədi ilə açılmış saray məktəbləri.

deyilənə görə məktəblərin girişinə - "Burada hiç bir balık uçmaya, hiç bir kuş yüzmeye zorlanmaz." deyə bir cümlə yazılırdı. bu o mənaya gəlirdi ki, seçilmiş uşaqlar dövlətin himayəsi altında özlərini maraqlandıran sahəni seçməkdə və onunla məşğul olmaqda azad idi. hər nə qədər uşaqlar islamı qəbul etməyə zorla məcbur edilsə də, istədikləri işi görməkdə azad idilər. məktəbin digər müsbət cəhətlərinə isə kasıb ailələrə mənsub uşaqların dövlətdə sultandan sonra ikinci ən böyük vəzifə - "vəziri-əzəm"liyə qədər yüksələ bilməsi, müxtəlif etnik və dini qruplara məxsus bu uşaqların dövlət administrasiyasında vəzifələr tutaraq baş verə biləcək etnik və dini narazılıqların qarşısını ala bilməsi idi. şəxsən, mənə görə bu dövlətin 600 ildən uzun bir müddət ərzində ayaqda qala bilməsində, dövlətin mərkəzləşdirilməsində bu məktəblərin çox mühim rolu olmuşdur. hansı ki, irana fikir versək, dövlət tam mərkəzləşmiş struktura malik olmadığından, 500 il ərzində müxtəlif sülalələr - səfəvilər, əfşarlar, zəndlər, qacarlar, pəhləvilər bir-birlərini əvəz ediblər.

devşirme üçün xristian oğlanların qeydiyyata alınmasını təsvir edən miniatür:


ümumiyyətlə, osmanlıda bu məktəblərdə təhsil almayan şəxslərin dövlət idarəetməsində vəzifə tutması mümkün deyildi. ilk belə məktəblərin fəaliyyətə başlama tarixi 15-ci əsr hesab olunur. təqribən 17-ci əsrin ortalarına kimi demək olar, ancaq xristian uşaqlar seçilsə də, sonradan bu qayda dəyişərək uşaqlar ancaq müsəlmanların arasından seçilib. adətən, seçilən uşaqlar 8-10 yaş arası olurdu. ailədəki tək uşaqlar isə seçilmirdi. ilk öncə müsəlman ailələrinə göndərilərək islami ailə dəyərləri ilə tanış olan və tərbiyələndirilən bu uşaqlar sonradan bu məktəblərə göndərilirdi. belə güman olunur ki, lap əvvəllər tədrisin müddəti 18-20 il kimi olduqca uzun bir müddət olduğundan, eyni zamanda müsəlmanların oğlan uşaqlarını əkin-biçin işlərində, heyvandarlıqda özlərinə kömək məqsədilə istifadə etdiyindən, uşaqlarının burada təhsil almağına razı olmurdular və bu səbəblə də müsəlmanların məktəblərə girişi qadağan idi. müsəlman uşaqlar ilk dəfə 1594-cü ildən etibarən bu məktəblərdə təhsil almaq hüququ qazandılar. müsəlmanlar kimi, qaraçı və yəhudilərin də bu məktərdə təhsil alması qadağan idi.

"enderun" sözünün özü farscadan "daxili məkan" mənasını verir. məktəblər sarayın öz daxilində mövcud olduğu və saray daxilindəki xidmətçilər tərəfindən idarə olunduğundan bu adı almışdılar. məktəblərin tədris proqramına aşağıdakı fənlər daxil idi:

· ərəb, fars və türk dilləri üzrə təhsil;
· təbiət elmləri və dəqiq elmlər;
· hüquq və dövlət idarəetməsi;
· musiqi və incəsənət;
· bədən tərbiyəsi və hərbi təlim;


təhsilini bitirənlərə "çıkar" * deyilirdi və onlara praktiki məqsədli elmi, mədəni və ya hökumət daxilində vəzifələr və tapşırıqlar verilirdi. əgər verilən tapşırığın öhdəsindən gəlsələr, olduqları vəzifələrdə qalır və gələcək karyeralarında daha yüksək vəzifələrə təyin olma şansı qazanırdılar. ancaq müvəffəqiyyətsiz olsalar, hərbi işlərə təyin olunurdular. mövcud olduğu dövr ərzində vəzirlərin, paşaların, sancaqbəylərinin, bəylərbəylərinin, lələlərin, * yeniçəri ağalarının və s. şəxslərin hamısı bu məktəblərdən məzun olmuşdular.

istinad.
enderun school link
devshirme link
yazarların paylaşmaq istədikləri şeirlər Xaliqin zərrəsidir növü bəşər,
Zərrənin qismətinə zərbə düşər.
Zərrələr get-gedə lap zərrələşər.
Kim kiçilməzsə, o haqqın səsidir,
Biz kimik? Məclis onun məclisidir.

Varsa qeyrət, hərəmiz bir kəs olaq,
Yoxsa, barı, lal olaq, dinməz olaq...
Atılan toplara diksinməz olaq!
Bu səda Sabirin ölməz səsidir!
Biz kimik? Məclis onun məclisidir.

Madmazellər ki, bizi məst elədi,
Şərimiz xeyrimizi üstələdi.
Sol gözüm sağ gözümə qəsd elədi.
Sağ qolum, sol qolumun baisidir,
Biz kimik? Məclis onun məclisidir.

hər kəsin öz nəfəsi, öz səsi var,
hər quşun nəğməsi var, ləhçəsi var.
adəm o kəsdir ki, bir kimsəsi var.
vahid hər kimsəsizin bir kəsidir,
Biz kimik? Məclis onun məclisidir.


(youtube: )


(bax: əliağa vahid)
yavuz sultan səlim xan çaldıran döyüşündən sonra öz ordusu ilə birlikdə səfəvilərin paytaxtı təbrizə daxil olaraq şah ismayılın iki zövcəsini və bütün hərəmini əsir götürən osmanlı sultanı.

sultan şahın zövcələrindən birini osmanlı kadılarından * biri ilə evləndirtdirmişdi. sonralar ismayılın səlimin yanına zövcəsini geri qaytarmaq üçün 4 dəfə elçi, qiymətli hədiyyələr, tərif dolu məktublar göndərməsinə baxmayaraq, səlim hər dəfəsində elçilərin burunlarını kəsərək, onları əli boş geri yollamışdı.

mənbə link
məhəmməd cavad zərif keçən il iran generalının həlak olması ilə nəticələnən abşın bağdad aeroportuna hava hücumundan sonra, baş verən hadisələr ərəfəsində donald trumpın iranın cavab olaraq tədbir görəcəyi təqdirdə, onun mədəni abidələrini məhv edəcəyi ilə bağlı hədələrinə cavab olaraq, belə bir "tweet" atmışdı:



hər nə qədər işğalçıları "barbar" * olaraq səciyyələndirsə də, sözlərində həqiqət var. iran dövləti ilə bağlı belə bir maraqlı fenomen mövcuddur ki, əhəmənilər dövründən bəri davamlı bir sivilizasiya kimi mövcud olduğu 2500 illik vaxt ərzində və müxtəlif zaman kəsiklərində yad sülalələrin - yunanların (bax: selevkilər), ərəblərin (bax: ərəb xilafəti), monqolların (bax: elxanilər), türklərin və ya türkdilli sülalələrin (bax: səlcuqlar), (bax: qəznəvilər), (bax: xarəzmşahlar), (bax: ağqoyunlular), (bax: qaraqoyunlular), (bax: səfəvilər), (bax: əfşarlar), (bax: qacarlar) idarəsi altına keçməsinə baxmayaraq, demək olar bu dövlət heç vaxt öz irani kimliyini itirməyib. bunun haqqında johann wolfgang von goethe belə yazır:

"Biz indi diqqətimizi sülhpərvər, mədəni xalqa - farslara yönəltsək, - ona görə ki, bu əsər onların poeziyasından ilhamlanıb - hal-hazırki dövrü başa düşmək üçün daha erkən zamanlara nəzər yetirməliyik. Bu həmişə tarixçilərə qəribə görünmüşdür ki, baxmayaraq ki, bu ölkə hər dəfə düşmənlər tərəfindən fəth edilib, zəbt edilib və hətta, məhv edilsə də, həmişə öz xarakterində müəyyən milli özəyi qoruyub, saxlamış və tezliklə, bu məşhur "milli fenomen" yenidən baş qaldırmışdır."

"Wenn wir uns nun zu einem friedlichen, gesitteten Volke, den Persern, wenden, so müssen wir, da ihre Dichtungen eigentlich diese Arbeit veranlaßten, in die früheste Zeit zurückgehen, damit uns dadurch die neuere verständlich werde. Merkwürdig bleibt es immer dem Geschichtsforscher, daß, mag auch ein Land noch so oft von Feinden erobert, unterjocht, ja vernichtet sein, sich doch ein gewisser Kern der Nation immer in seinem Charakter erhält und, ehe man sich's versieht, eine altbekannte Volkserscheinung wieder auftritt."

əlbəttə ki, bunun səbəbi 18-ci əsrin sonlarına kimi iran mədəniyyətinin - dilinin, ədəbiyyatının, mifologiyasının, musiqisinin, incəsənətinin şərqdə digər mədəniyyətlər ilə müqayisədə daha nüfuzlu, təsiredici gücə və qədim ənənələrə malik olmasındadır. fars dili şərqdə tarixən həmişə aristokratiyanın dili olub və idarəedici zümrə özünü adi xalqdan fərqləndirmək üçün bu dildə danışıb, bu mədəniyyətə özünü inteqrasiya edib, nəticə etibarilə də farslaşıb. necə ki, bir vaxtlar fransız dili avropa zadəgan ailələri arasında oxşar statusa malik olub, fars dilinin də statusu şərqdə eyni olub. iran "mülkünü" ələ keçirmiş yad hökmdarlar qədim iran hökmdarlarının istifadə etdiyi titul - şahənşah titulundan istifadə edib, bir çox hallarda yazdıqları şeirlərdə özlərini iran mifologiyasının qəhrəmanlarına bənzədiblər. diplomatiyanın dili də şərqdə uzun müddət fars dili olub.

ümumiyyətlə, lap sadə nümunə ilə izah edilməli olsa, təsəvvür edin ki, afrikadakı hansısa bir qəbilə başçısı heç bir təlim və tərbiyə prosesindən keçmədən birbaşa abş-a prezident təyin edilir. sizcə bu adam bu nəhəng supergücü öz qəbiləsini idarə etdiyi ənənələrə uyğun olaraq idarə edər, yoxsa abş-da uzun illərdir oturuşmuş olan qayda və qanunlara uyğun olaraq? məntiqli düşünməyi bacarırsa, görər ki, öz ənənələri, öz mədəniyyəti amerikan mədəniyyətinin yanında daha cılız və daha yetərsizdir, və məntiqli olaraq da, bu adam ilk öncə geyim kodunu dəyişər, dili öyrənməyə çalışar, musiqi, yemək zövqünü belə dəyişər, dönüb olar amerikan və əvvəlcədən mövcud qaydalarla da dövləti idarə edər. eyniylə, qədim dövrlərdə əcnəbi sülalələrin farslaşıb iranı idarə etdiyi kimi... -*

qeyd.
səhv etmirəmsə, bir dəfə vikipediyada bir azərbaycanlı istifadəçi bir iranlı istifadəçiylə müzakirə apararkən, pəhləvilərin fars əsilli sülalə olduğuna görə vaxtilə iranda azərbaycan dilinin mətbuatda istifadəsini qadağan etdiyini yazmışdı. iranlı istifadəçi isə cavab olaraq yazmışdı ki, bunun onun etnik kimliyi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, çünki pəhləvilər daha çox azərbaycanlıdırlar, nəinki fars: rza şahın anası gürcüstan azərbaycanlısı olub, atası isə mazandaranlı. rza şahın həyat yoldaşı və məhəmməd rza şahın anası tac əl-mülk də iran azərbaycanlısı olub. məhəmməd rza şahın həyat yoldaşı və hazırkı pəhləvi şahzadəsinin anası fərəh pəhləvi də iran azərbaycanlısıdır. üstəlik, hazırkı iran şahzadəsinin də həyat yoldaşı zəncandan olan azərbaycanlıdır. bütün bunlara əlavə olaraq isə hazırkı iranın dini lideri də, * iran hökumətində xeyli nazir də, baş qərargah rəisi də azərbaycanlıdır. ancaq dövlət yenə də iran dövlətidir. -*

istinad.
goethe link
ramiz mehdiyev bir neçə ay əvvəl yazdığı məqalədə azərbaycan tarixşünaslığı ilə bağlı gözlənilməz bir şəkildə aşağıdakı tənqidi fikirləri səsləndirmiş sabiq siyasətçi, akademik.

"Növbəti problem, heç şübhəsiz ki, təbliğatımızın elmi əsaslarının zəifliyidir. Çox təəssüf ki, illər boyunca bizim təbliğatımız mənbələrdən çox, emosiyalara, pafosa, kütləvi psixoloji təlqinə istinad edib. Tarixçilərimiz ötən dövr ərzində inadla sübut etməyə çalışıblar ki, Azərbaycanda Gülüstan və Türkmənçay sazişlərinə qədər ermənilər olmayıb. Onlar bura yalnız çarizmin gəlişindən sonra köçürülüblər. Lakin digər tərəfdən, onlar bəyan edirlər ki, Qriqorian kilsəsinin mərkəzi Qaraqoyunlu hökmdarının razılığı ilə 1441-ci ildə irəvan yaxınlığındakı Eçmiədzinə köçürülmüş və həmin vaxtdan etibarən Azərbaycan ərazisində yerləşmişdir. Səfəvilərin, Əfşarların təbəəsi olan ermənilərin Azərbaycan hökmdarlarına daim güzəşt və imtiyaz xahişlərilə üz tutduqlarını sübuta yetirən onlarla sənəd mövcuddur. Biz bir tərəfdən haqlı olaraq Səfəvilərin və Əfşarların Azərbaycan türklərinin qurduqları nəhəng imperiyalar olduğunu bildirir, digər tərəfdən isə onların erməni təbəələrilə yazışmalarını görməzdən gəlirik. Belə yarımçıq məntiq ola bilərmi? Biz nədən çəkinirik? Bəli, Azərbaycan ərazisində çarizmin gəlişinədək, bütün digər icmalar kimi, azsaylı erməni icması da mövcud olub və onlar bizim babalarımızın qurduqları dövlətlərin təbəələri qismində yaşayıblar. Həmin dövrdə ermənilər həm Türkiyə, həm Rusiya, həm də bir çox Avropa ölkələrində yaşayıblar. Məgər bu faktlar sadaladığım ölkələrdə erməni dövlətinin olması mənasını verir? Əlbəttə ki, yox!

Bir daha bildirmək istəyirəm ki, biz tariximizlə üzləşməkdən ehtiyatlanmamalıyıq! Bizim keçmişimiz bizim həqiqətimizdir və bu həqiqət tamamilə bizim lehimizədir. Təbliğatımız tarixi həqiqətlərə uyğun qurularsa, onun effekti heç şübhəsiz ki, daha böyük olacaq."


mənbə link
azərbaycan tarixşünaslığı holland pianist və tarix tədqiqatçısı sara crombachın "Ziya Bünyadov və Azərbaycan keçmişinin icadı" adlı dissertasiya işində yazdıqlarına istinadən keçən əsrdə azərbaycan tarixçiləri arasında 2 əsas fərqli cərəyan - azərbaycanlıların qafqazın və hal-hazırda yaşadıqları ərazilərin yerli xalqı olub, 11-ci əsrdən sonra türkləşdiyi tezisini irəli sürən cərəyan və türklərin lap qədimdən qafqazın aborigen xalqı olduğu tezisini irəli sürən cərəyanın olduğu akademik elm sahəsi.

crombach qeyd edir ki, "klassik nəsil" adlanan, moskvada və ya leninqradda təhsil almış, rusdilli birinci cərəyanın nümayəndələri arasına ziya bünyadov, iqrar əliyev, fəridə məmmədova daxil idi və onlar əsasən, tarix institutunda və ya şərqşünaslıq institutunda yüksək vəzifələr tuturdular. bundan əlavə, iqrar əliyev azərbaycanlıların etnogenezisini iran xalqları ilə, xüsusən midiyalılarla əlaqələndirirdisə, bünyadov "albaniya nəzəriyyəsi"ni dəstəkləyirdi. eyni zamanda bu cərəyan partiya tərəfindən də dəstəklənirdi və dərsliklər ona uyğun bir şəkildə hazırlanmışdı.

"milli patriotlar" adlanan ikinci qrupa isə mahmud ismayılov, süleyman əliyarlı kimi bir sıra tarixçilər daxil idi. onlar bakı dövlət universitetiazərbaycan dövlət pedaqoji universitetində vəzifə tuturdular və tələbələr arasında da olduqca populyar idilər. ssri-nin dağılması ərəfəsində milliyyətçi azərbaycan xalq cəbhəsinin hakimiyyətə gəlməsi ilə birinci nəsil tarixçilərin müdafiə etdikləri tezis dəbdən düşdü, "milli patriotlar"ın tezisi dəbə mindi.

ümumiyyətlə, azərbaycan tarixşünaslığını bu cərəyanlara ayıran, tarixçilər arasında fərqli düşüncələrin meydana gəlməsinə səbəb olan əsas sual azərbaycanlıların etnogenezisi ilə bağlı olan suallar idi:

• Azərbaycanlılar türkdürmü?
• Azərbaycanlılar qafqaz albanlarıdırmı?
• Azərbaycanlılar həm türk, həm fars, həm də albanların qarışığıdırmı?
• Azərbaycanlılar ilk növbədə türk olub, sonra digər etnik qruplarla qarışıblarmı?


istinad.
Ziia Buniiatov and the Invention of an Azerbaijani Past, sara crombach, səh. 153-154
əhməd haradadır indi fikir verdim ki, bu filmdə feminizm, hətta deyərdim ki, qadın hegemoniyası olduqca qabarıq şəkildə təsvir olunub. hər mümkün situasiyada kişi yazıqlaşdırılıb, qadın daha ötkəmli bir fiqur kimi göstərilib. bir əcnəbi filmi izləsə sanar ki, sovet azərbaycan cəmiyyətində reallıqda olanın əksinə, sovet qadının ailədəki, eyni zamanda cəmiyyətdəki rolu kişilərin rolundan daha üstündür. sanki ailəni kişi yox, qadın idarə edir. bunu, həm obrazların quruluşunda, həm də onların davranışlarında sezmək olur. məsələn, fikir versəniz şirin kişi * yoldaşı nərgizlə müqayisədə daha fağır, daha yazıq, daha incə səs tonuna malik obraz kimi canlandırılıb. qadına məxsus bildiyimiz xüsusiyyətlərin hamısı yüklənib ona. ancaq nərgizə baxsaq, ona isə kişiyə məxsus xüsusiyyətlər yüklənib: cüssəli bədən quruluşu, yüksək səs tonu. oxşar xüsusiyyətlər əhmədin özündə bir o qədər hiss olunmasa da, * nişanlısında var ancaq. indi bunların davranışlarına fikir versəniz görərsiniz ki, əhmədi axtarmağa, "böyük" şəhər bakıya şirinin yox, nərgizin getməsi, nərgizin kassir kişiylə * olan cəsarətli dialoqu, sonra nərgizin maşın tapması, sürməsi bunlar hamısı cəmiyyətdə qadınla kişinin rolunun tam bərabər hüquqlu olmasına işarədir. həm də şirinin nərgiz çağıranda "qəməndir çağırır" deməsi, zülümovun nərgizi demoqoq hay-küyündən sonra "deputat" və ya "yuxarılardan gəlmiş" biri hesab etməsi, əhmədin bacısının oğlanla görüşə getmək üçün icazə alarkən atasının tez icazə verməsi, sonra nərgizin bunu eşidib qızın arxasınca onu tapmaq üçün düşməsi, zülümovun əhməd haqqında hər yeni məlumat aldıqda gəlib nərgizə "açot" verməsi və ilaxır, bunlar isə ailədə qadının rolunun kişidən daha böyük olduğunu göstərmək üçündür. hələ, eldəniz zeynalovun sarışın qızdan qorxub qaçmasını demirəm -* -*

filmin sonunda bir yerdə deyir ha, "qadın böyük qüvvədir!" - bu məncə yetərlidir filmin çəkiliş məqsədini başa düşməyə. -*

*
keçmişiniz haqqında məlumat əldə edə biləcəyiniz mənbələr keçmişiniz, keçmişdə yaşamış əcdadlarınız və ya əcdadlarınızın yaşadıqları yerlər barəsində məlumat əldə etməyinizə kömək etmək məqsədilə açılmış başlıq.

"entry"də əhalinin siyahıyaalınmasının dünyadakı və azərbaycandakı tarixi, internetdə müxtəlif mənbələrdən tapdığım və istanbuldakı, moskvadakı, həştərxandakı arxiv sənədlərinin əsasında hazırlanmış kitabları, eyni zamanda tapdığım sənədlərə aid mənbələri paylaşacam. ancaq, yenə də daha ətraflı tədqiqat aparırsınızsa, mütləq şəkildə dövlət arxivlərinə müraciət etmək məcburiyyətindəsiniz. azərbaycan dövlət tarix arxivində saxlanılan orjinal sənədlər əsasən, 1800-cü illərdən - müasir azərbaycan respublikasının yerləşdiyi ərazilərin rus imperiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonrakı dövrləri əhatə edir və rus dilindədir. ancaq, daha qədim dövrlərdəki - 16-18-ci əsrlərdəki əcdadlarınız haqqında məlumat əldə etmək istəyirsinizsə, onda istanbulda yerləşən Osmanlı arxivinə, Tehran Milli Kitabxanası və Arxivinə müraciət etmək məcburiyyətindəsiniz. * hətta mümkündür ki, əldə etdiyiniz məlumatlara əsasən, digər dövlətlərdəki arxivlərə də müraciət etmək məcburiyyətində qalasınız.

ümumiyyətlə, bəzi xristian dövlətlərindən fərqli olaraq - hansı ki, onlarda uşaqların xaç suyuna salınma mərasimi zamanı kilsəyə məxsus xüsusi dəftərlərdə uşağa dair bioqrafik məlumatlar qeydiyyata alınırdı, müsəlmanlarda nəsildən-nəsilə məlumat ötürmək ənənəsi olmadığından, öz geneologiyamız və ya şəcərəmiz barədə hal-hazırda məlumat əldə etmək istədikdə onu tapmaq çətin məsələdir. əhalinin fərq qoymadan kiçikdən - böyüyə dövlət tərəfindən tam şəkildə siyahıya alınma ənənəsi müasir qaydada bütün dünya üzrə avropaabş-dan başlayaraq 18-ci əsrin sonlarına gedib çıxsa da, dövlətə vergi verə bilən şəxslərin müəyyən edilməsi üçün əhalinin qismən siyahıya alınmasının tarixi çox qədim dövrlərə gedir çıxır. herodot belə eramızdan əvvəl qədim misirdə əhalinin qazanc əldə edə bilən qisminin siyahıya alınmasının həyata keçirildiyini bildirir. bugünə qədər qorunub saxlanılmış ən qədim siyahıyaalma sənədləri isə eramızın 2-ci ilində çində qeydə alınıb. roma imperiyasında hərbi xidmətə yararlıları təyin etmək üçün, sasanilər dövründə, eyni zamanda ərəb xilafəti zamanında da xəlifə ömərdən başlayaraq vergi məqsədilə ümumi siyahıyaalınma həyata keçirilib. sonralar monqollar tərəfindən də oxşar məqsədli siyahıyaalınmalar baş tutub.

indi isə bizim yaxın qonşularımızda senzin tarixinə nəzər yetirə bilərik - hansı ki, onların arxivlərində əcdadlarımız haqqında məlumat əldə edə bilmə ehtimalımız daha yüksəkdir. rus imperiyasında əhalinin vergi verə bilən qismini təyin etmək məqsədilə aparılan, sadəcə kişiləri qeydə alındığı və "reviziya" adlanan siyahıyaalmalar birinci pyotrdan başlayaraq 1721-1860-cı illər arasında 10 dəfə müxtəlif şəhərlərdə və vilayətlərdə aparılıb. 1860-1897-ci illər arasında isə müstəqil şəkildə 39 ayrı şəhərdə belə senzlər baş tutub. ancaq, müasir qaydada bildiyimiz ilk siyahıyaalma isə 1897-ci ildə baş tutub və əhali arasında fərq qoyulmadan hər kəs qeydiyyata alınıb. sonralar bolşeviklər hakimiyyətə gəldikdən sonra 1920-ci ildə, 1926-cı ildə, 1939-cu ildə və 1959-cu ildən sonra isə hər 10 ildə bir dəfə sovet hökuməti dağılana kimi aparılıb.

osmanlıda isə bu sistem 14-cü əsrdən başlasa da, hal-hazırda türkiyədə arxivdə saxlanılmış ən qədim sənəd 1431-ci ilə aiddir. osmanlıda dövlət torpaq mülkiyətinin növü, ona tətbiq olunacaq vergi növünü, imperiyanın torpaqlarının sərhədlərini təyin etmək üçün "tahrir" sistemindən istifadə edirdi və hər vilayətin özünün müfəssəl təhrir dəftəri olurdu. bu dəftərlər hər 30-40 ildən bir yenilənirdi. maraqlıdır ki, baxmayaraq ki, müasir azərbaycan ərazisini əhatə etdiyi torpaqların hamısı və ya bir qismi 16-cı əsrdən bu yana cəmi 2 dəfə dayanıqlı bir halda osmanlının nəzarətinə qısa bir zaman kəsiyində keçsə də - üst-üstə 34 il, hər dəfə osmanlılar bu ərazilərə bu sistemi tətbiq edib, əhalini siyahıya alıblar. osmanlıda müasir formada həyata keçirilən, lakin sadəcə kişilərin qeydiyyata alındığı senz isə 1831-ci ildə baş tutub.

irana gəldikdə isə, təəssüf ki, orada osmanlıda olduğu kimi mütəşəkkil qeydiyyat sistemi olmayıb. sadəcə, səfəvilərdən sonra şah abbasın dövründə onun əmriylə yalnız əcəm iraqıazərbaycandakı tayfa başçılarına tərkiblərində olan təsərrüfatların sayı barədə qeydiyyat ın aparılmağını tapşırılıb. ilk vergi məqsədilə aparılan geniş siyahıyalma tədbirləri isə 1699-cu ildən sonra səfəvi şahı sultan hüseynin əmriylə baş tutub. ilk müasir qaydada yalnız iri şəhərlərdə aparılan siyahıyaalınma isə 1867-ci ildən sonra - qacarlar dövründə həyata keçirilib. ancaq bütün ölkəni əhatə edən ilk siyahıyaalma 1956-cı ildən sonra baş tutub.

tapa bildiyim qədərilə, tarix ərzində müasir azərbaycan respublikasının yerləşdiyi ərazilərdə müxtəlif məqsədlər üçün aparılan və ya aparıldığı güman olunan siyahıyaalmalar: *


1. 438–457-ci illərdə sasani hökmdarı ikinci yezdəgirdin əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma
2. 531-579-cu illərdə sasani hökmdarı birinci xosrov ənuşirəvanın əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma
3. 690-cı illərdə xəlifə əbd əl-məlikin əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma
4. 725-726-cı illərdə xəlifə hişamın əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma
5. 1254-cü ildə Munke xanın fərmanıyla həyata keçirilən siyahıyaalma
6. 1297-1304-cü illərdə Qazan xanın əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma
7. 1590-1612-ci illərdə Osmanlı tərəfindən irəvan, Gəncə-Qarabağ, Tiflis, Şirvanda həyata keçirilən təhrirlər
8. 1699-1702-ci illərdə Səfəvi şahı sultan hüseynin əmriylə həyata keçirilən siyahıyaalma.
9. 1722-1735-ci illərdə Osmanlı tərəfindən irəvan, Tiflis, Gəncə-Qarabağda həyata keçirilən təhrirlər
10. 1820-1890-cı illərdə Elizavetapol, Bakı, Tiflis, irəvan * quberniyalarının ərazilərində aparılmış kameral təsvirlər
11. 1897-ci ildə rus imperiyasında aparılmış siyahıyaalmalar
12. 1920, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989-cu ildə Azərbaycan ssr-də həyata keçirilmiş siyahıyaalmalar
13. 1999, 2009, 2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikası tərəfindən həyata keçirilmiş siyahıyaalmalar

*

bu fayllar isə tapdığım osmanlılar və ruslar tərəfindən aparılmış senzlərin, yaşayış yerləri haqqındakı məlumatların arxivdəki nüsxələrinin orjinalı və onların əsasında hazırlanmış kitabların rəqəmsal variantlarıdır:

1. iRƏVAN ƏYALƏTiNiN KAMERAL TƏSViRi, 1831-ci il, I CiLD. iRƏVAN ŞƏHƏRiNiN KAMERAL TƏSViRi: link link

2. iRƏVAN ƏYALƏTiNiN KAMERAL TƏSViRi II CiLD, VEDiBASAR MAHALININ KAMERAL TƏSViRi. 1831-ci və 1842-ci illər, ŞƏRUR MAHALININ KAMERAL TƏSViRi, 1831-ci il: link link

3. tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri, borçalı və qazax 1728 ci il: link link

4. ŞƏMŞƏDDiL NAHiYƏSiNim KAMERAL TƏSViRi, 1860-cı il: link link

5. quba əyalətinin kameral təsviri, 1831-ci il: link link

6. QAZAX NAHiYƏSiNiN KAMERAL TƏSViRi, 1860-cı il: link link

7. Описание Шекинской провинции, 1819 г. : link link

8. NAXÇIVAN SANCAĞININ MÜFƏSSƏL DƏFTƏRi, 27 avqust 1727: link link

9. LORi ViLAYƏTiNiN iCMAL DƏFTƏRi, 1590: link link

10. irəvan əyalətinin icmal dəftəri, 1595: link link

11. irəvan əyalətinin icmal dəftəri, orjinal: link link

12. GÖYÇƏ MAHALININ KAMERAL TƏSViRi, 1831-ci və 1842-ci illər: link link

13. GƏNCƏ - QARABAĞ ƏYALƏTiNiN iCMAL DƏFTƏRi, 1590, ORJiNAL: link link

14. DƏRBƏND ŞƏHƏRiNiN KAMERAL TƏSViRi, 1831-ci il: link link

15. Описание Карабагской провинции составленное в 1823 году: link link

16. Статическое описание Нахичеванской провинции, 1833: link link *

17. Описание Ширванской провинции, 1820: link link *

18. Описание города Шемахи, 1896: link link *

19. Бакинская губерния по сведениям 1859 по 1864 г. : link link

20. Обзор Бакинской губернии, 1903: link link

nümunə. aşağıdakı şəkildə, ruslar tərəfindən 1860-cı ildə qazax nahiyəsindən götürülmüş kameral təsvirdə abbasbəyli kəndində olan ailələrdəki kişilərin, ata adlarının və onların yaşının siyahısını görə bilərsiniz. əgər ən azından babanızın babasını və ya babanızın babasının atasını və onların mənsub olduğu kəndi tanıyırsınızsa onları buradan tapmaq o qədər də çətin olmamalıdır.



və ya aşağıdakı şəkildə 1727-ci ildə osmanlı tərəfindən naxçıvan sancağından götürülmüş siyahıda nehrəm kəndinin sakinlərinin bir qismini görə bilərsiniz:




bundan əlavə, 1908-1910-cu illərdə müasir azərbaycan respublikasında yerləşən bütün kəndlərin və şəhərlərin qəzalara görə etnik tərkibinə və əhalisinin sayına buradan baxa bilərsiniz: *

1.bakı quberniyası
1.1. bakı qəzası
nümunə. birinci sütunda kəndlərin siyahısı, növbəti sütünlarda isə etnik tərkibə görə say verilmişdir. azərbaycanlılar zaqafqaziya tatarları olaraq qeyd olunub.

1.2. şamaxı qəzası link
1.3. quba qəzası link
1.4. göyçay qəzası link
1.5. lənkaran qəzası link
1.6. cavad qəzası link

bakı quberniyasının xəritəsi


2. yelizavetapol quberniyası
2.1. ərəş qəzası link
2.2. cəbrayıl qəzası link
2.3. cavanşir qəzası link
2.4. yelizavetapol qəzası link
2.5. zəngəzur qəzası link
2.6. qazax qəzası link
2.7. nuxa qəzası link
2.8. şuşa qəzası link

yelizavetapol quberniyasının xəritəsi


3. irəvan quberniyası
3.1 naxçıvan qəzası link
3.2 şərur-dərələyəz qəzası link

irəvan quberniyasının xəritəsi


4. tiflis quberniyası
4.1 zaqatala dairəsi link

tiflis quberniyasının xəritəsi



dağıstanda, müasir gürcüstanda və vaxtilə müasir ermənistan ərazisində məskunlaşan azərbaycanlıların 1900-cü illərdə əsas yaşadığı kəndlərin bir qismi:

1.tiflis quberniyası
1.1. borçalı qəzası link
1.2. tiflis qəzası link


2. irəvan quberniyası
2.1. irəvan qəzası link
2.2. yeni bəyazid qəzası link

3. dağıstan vilayəti
3.1. qaytaq-tabasaran dairəsi link

dağıstan vilayətinin xəritəsi



qeyd 1.
osmanlılar özlərinə məxsus inzibati idarə etmə sisteminə görə zəbt etdikləri əraziləri vilayətlərə və ya əyalətlərə, bunları sancaqlara və ya livalara və ya qəzalara, bunlar isə kəndlərə və ya şəhərlərə bölünürdü. səfəvilərin məğlubiyyəti ilə nəticələnmiş istanbul sülh müqaviləsindən sonra, 1590-1612-ci illər arasında osmanlılar hazırkı azərbaycanın yerləşdiyi ərazilərdə rəvan, tiflis, qarabağ, şirvan, dərbənd əyalətlərini yaratmışdılar. 1723-1735-ci illər arasında isə rəvan, gəncə-qarabağ və tiflis əyalətləri yaradılmışdı. əyalətləri müharibə zamanı sərəskər, sülh zamanı isə muhafız və ya bəylərəbəyi idarə edirdi.

rus imperiyası isə gülüstan və türkmənçay müqavilələrindən sonra inzibati idarəetmədə bir neçə dəfə dəyişiklik etsə də, yekun dayanıqlı forma 1850-ci illərdən qərara alındı. müasir azərbaycanın yerləşdiyi ərazi qafqaz canişinliyinin tərkibində, bakı, yelizavetapol, irəvan və tiflis quberniyalarını əhatə edirdi. quberniyalar uyezdlərə və yaxud qəzalara, mahallara, naibliklərə, onlar isə öz növbəsində kəndlərə və ya şəhərlərə bölünürdü.

səfəvilər dövründə isə inzibati idarə etmə sistemi belə idi: ölkə əyalətlərə və ya bəylərbəyliklərə, bəylərbəyliklər vilayətlətə, qəzalara, mahallara və ölkələrə, onlar isə öz növbəsində kəndlərə və ya şəhərlərə bölünürdü. xanlıqlar zamanında da idarəetmə buna oxşar idi. səfəvilər zamanında azərbaycanda yerləşən bəylərbəyliklər qarabağ, çuxursəd, şirvan və gürcüstan idi.


qeyd 2.
əgər mənşəyiniz və ya əcdadlarınızın keçmişdə mənsub olduğu tayfalar haqqında məlumat əldə etmək istəyirsinizsə, babalarınızın və ya nənələrinizin mənsub olduğu kəndlərin etimologiyasına "azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti"ndə baxaraq təyin edib, sonra həmin kəndlərin aid olduqları tayfaları araşdıra bilərsiniz. daha ətraflı məlumat üçün tarixçilərin xanlıqlar barədə yazdıqları monoqrafiyalara, tezislərə, həmin işlərdə istinad olunan yerli və xarici mənbələrə də baxa bilərsiniz. xüsusən şirvan və dərbənddə yaşayan tayfalar barədə abbasqulu ağa bakıxanovun "gülüstani-irəm" əsərindən ətraflı məlumat əldə etmək olar. iranica ensiklopediyasında və azərbaycan sovet ensiklopediyasında da bəzi tayfalar barədə məqalələr var.

qeyd 3.
məsləhətxanada da bu mövzu ilə bağlı aparılmış müzakirəyə nəzər yetirə bilərsiniz: ulu babanı tapmaq link

*

mənbə.
arxiv idarəsi müsahibə link
wikipedia census link
iranica link
A History of Russian and Soviet Censuses, Lee Schwartz
GÜNEY KAFKASYADA OSMANLI HaKiMiYETi, 1723-1735, doğan yörük
osmanlıda tahrirler link
azərbaycan tarixi, 7 cilddə, 2-ci, 3-cü, 4-cü cildlər
Бакинская губерния link
Эриванская губерния link
Елизаветпольская губерния link
Тифлисская губерния link
sotadic zone britaniyalı səyyah, etnoqraf, şərqşünas, tərcüməçi richard francis burton tərəfindən 1880-ci illərdə ərəb dilindən ingilis dilinə tərcümə olunmuş 10 cildlik "min bir gecə" nağıllarının sonuncu cildində * burtonun səyahəti zamanı bu ərazilərin insanlarından, təbiətindən və s. əldə etdiyi şəxsi təəssüratlarına əsasən, homoseksuallığın və uşaqbazlığın * aşağıdakı xəritədə qırmızı ilə işarələnmiş, "sotadic zone" adlandırdığı ərazilərə endemik və ya lokal olduğu, bu ərazilərdə mövcud olan cəmiyyətlər tərəfindən təqdir edildiyi ilə bağlı irəli sürdüyü hipotez. sözün etimologiyası isə öz homoerotik misraları ilə məşhur olan qədim yunan şair sotadeslə bağlıdır. 14 000 sözlük bu esse isə uzun müddət tarixdə homoseksual münasibətlərin çox aşkar və geniş şəkildə müzakirə olunduğu esse olmuşdur.



həmçinin, burton essesində türklərin anadan gəlmə homoseksual * olduğunu, homoseksuallığın kürdlərdə isə dərin köklü olduğunu yazır. bundan əlavə, ermənilər haqqında fahişəliyin onlarda qazanc əldə etmək üçün milli xarakterin bir parçası olduğunu, ancaq bunu kişilər ilə deyil, qadınlarla etdiyini, gürcülərin türkiyəyə homoseksual münasibətlər üçün oğlanlar göndərdiyini, çərkəzlərin isə türkiyəni kəbinsiz qadınlarla təmin etdiyini qeyd edir. farslar haqqında isə homoseksuallığın onlarda da geniş yayıldığını və gənc oğlanların zina etməsi qadağan olduğundan, atalarının kölə qadınları və ya oğlan fahişələrlə cinsi münasibət qurmaq ağır cəza ilə cəzalandırıldığından, fars oğlanların "alış-takış" taktikası ilə bir-birləri ilə cinsi münasibətdə olduğunu bildirir.

"The Sotadic Zone covers the whole of Asia Minor and Mesopotamia now occupied by the “unspeakable Turk,” a race of born pederasts; and in the former region we first notice a peculiarity of the feminine figure, the mammæ inclinatæ, jacentes et pannosæ, which prevails over all this part of the belt. Whilst the women to the North and South have, with local exceptions, the mammæ stantes of the European virgin, those of Turkey, Persia, Afghanistan and Kashmir lose all the fine curves of the bosom, sometimes even before the first child; and after it the hemispheres take the form of bags. This cannot result from climate only; the women of Marathá-land, inhabiting a damper and hotter region than Kashmir, are noted for fine firm breasts even after parturition. Le Vice of course prevails more in the cities and towns of Asiatic Turkey than in the villages; yet even these are infected; while the nomad Turcomans contrast badly in this point with the Gypsies, those Badawin of India. The Kurd population is of Iranian origin, which means that the evil is deeply rooted: I have noted in The Nights that the great and glorious Saladin was a habitual pederast. The Armenians, as their national character is, will prostitute themselves for gain but prefer women to boys: Georgia supplied Turkey with catamites whilst Circassia sent concubines. In Mesopotamia the barbarous invader has almost obliterated the ancient civilisation which is ante-dated only by the Nilotic: the mysteries of old Babylon nowhere survive save in certain obscure tribes like the Mandæans, the Devil-worshippers and the Alí-iláhi. Entering Persia we find the reverse of Armenia; and, despite Herodotus, I believe that Iran borrowed her pathologic love from the peoples of the Tigris-Euphrates Valley and not from the then insignificant Greeks. But whatever may be its origin, the corruption is now bred in the bone. It begins in boyhood and many Persians account for it by paternal severity. Youths arrived at puberty find none of the facilities with which Europe supplies fornication. Onanism is to a certain extent discouraged by circumcision, and meddling with the father’s slave-girls and concubines would be risking cruel punishment if not death. Hence they use each other by turns, a “puerile practice” known as Alish-Takish."

qeyd.
essedən verilmiş parça faşizmin avropada geniş vüsət aldığı dövrdən xeyli əvvəl yazıldığı üçün bəzi millətlər haqqında irqçi ifadələrə rast gəlmək mümkündür.

mənbə.
wikipedia link
1001 nights, richard francis burton
azərbaycan türkləri "böyük sovet ensiklopediyası"na istinadən 19-cu əsrdə tərkibinə daxil olan etnoqrafik qrupların əsasən gəncədə, daşkəsəndə, gədəbəydə yaşayan ayrımların, azərbaycanın qərbində, gürcüstanda və ermənistanda yaşayan qarapapaqların, azərbaycanın şərqində yaşayan padarların, muğan düzündə yaşayan yarı-köçəri şahsevənlərin, iranın şimalında, qaradağ platosunun ətrafında yaşayan yarı-köçəri qaradağların, iranda yaşayan əfşarların təşkil etdiyi, abbasqulu ağa bakıxanovun gülüstani-irəm * əsərində yazılanlara əsasən isə tərkibini Quba və Şirvanda yaşayan Zəngənə, XəlilliKəngərli; Şirvanda yaşayan Qaramanlı, Təkəli, ŞamlıÇakərli; Qubada yaşayan Osallı, Ərşəli, UstacallıQacar tayfalarının; Quba, Dərbənd və Şirvanda yaşayan Bayat qəbiləsinin; Şəkidə, Şirvanda yaşayan Qaraqoyunlu, Xələc və sair bir çox tayfaların təşkil etdiyi, "Кавказский этнографический сборник"-ə əsasən, yuxarıda qeyd olunanlardan əlavə, naxçıvanda yaşayan qismini kəngərlilərin təşkil etdiyi, bütün bunlardan əlavə tərkiblərinə tərəkəmələrin və qızılbaş tayfa birliyində olan bəzi tayfaların da daxil olduğu, bir neçə mərhələdə (birinci minillikdə, səlcuqların gəlişi zamanı, monqolların yürüşlərindən sonra, səfəvilərin anadoludan türkmən qızılbaş tayfalarını gətirməsilə) həm irandakı azərbaycan və ətraf vilayətlərində, həm də müasir azərbaycan respublikasında vaxtilə yaşayan irandilli xalqın türkləşməsində və assimilyasiya olunmasında rol oynamış, eyni zamanda səlcuqlardan bu yana keçən zaman ərzində burada yaşayan irandilli tatların, kürdlərin, talışların bir hissəsini, ərəblərin demək olar hamısını, yerli qafqaz xalqlarının bir hissəsini və s. xalqları özünə assimilyasiya etmiş, "iranica" ensiklopediyasına istinadən bugün iranda da həm özlərinin, həm də digər etnik qrupların türk adlandırdığı, çar rusiyası zamanında isə irandakılardan fərqli olaraq ruslar tərəfindən tatar adlandırılan, bugün etnik * olaraq azərbaycan respublikasında özlərini azərbaycanlı bilən şəxslərin böyük bir hissəsinin etnogenezisində "britannica" ensiklopediyasına, eyni zamanda "bse"-ə istinadən qafqaz albaniyasının yerli qafqazdilli xalqları və atropatenanın yerli irandilli xalqları, hətta mümkündür ki, midiyalılarla, sasanilər zamanında isə iranlılaşmış yerli qafqaz xalqları ilə birgə mühim rol oynamış etnoslardan biri.

*

qeyd.
ümumiyyətlə, məsələ mübahisəli və olduqca geniş olduğundan, eyni zamanda xeyli formada yanaşma tərzi - genetik, tarixi, linqvistik, regional, mədəni, fərdi və s. olduğundan, mənim yanaşma tərzimdə də müəyyən səhvlər, nəzərdən qaçırdığım çoxlu sayda faktlar və ya razılaşmadığınız məqamların olması mümkündür və fikrinizi öyrənməyə də hazıram. ümid edirəm, gələcəkdə azərbaycanlılar haqqında daha təfərrüatlı bir "entry" yaza biləcəm. bu "entry"-nin mənə görə də çatışmayan, fikrimi tam və ətraflı ifadə edə bilmədiyim, səhv başa düşülə bilən, məsələnin özünə mənim öz baxış prizmamı tam doğru şəkildə əks etdirməyən xeyli sayda tərəfi var.

mənbə.
gülüstani-irəm, abbasqulu ağa bakıxanov
кавказский этнографический сборник, том 4, 1969
bse link
iranica link
britannica link
википедия link
wikipedia link
bavariya sovet respublikası 1919-cu ilin 12 aprel - 3 may aralığı ərzində almaniyanın hazırkı bavariya vilayətində mövcud olmuş, alman komunist Eugen Levine tərəfindən elan edilmiş, aşağıdakı şəkildəki al-qırmızı bayrağa sahib olmuş, dağılması 1000-2000 arası komunist və anarxistin edam edilməsi ilə nəticələnmiş, beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınmamış, qısa ömürlü sosialist dövlət.



mənbə link
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20