Kulis.az Fəxri Uğurlunun "Kamal Abdullanın Bulud xatun və Beyrək hekayəsi haqqında" yazısını təqdim edir.
Kamal Abdullanın Dədə Qorqud yozumları bitib tükənmir. Kamal müəllim kitabımızın həm də yaxınları, həm də yorulmaz təfsirçidir. Bir də həyat yoldaşlarının həyatlarını, həyat yoldaşlarını tanış etmək üçün bir şey tapmaq olar. Bulud xatun və Beyrək hekayəsində də sevimli qəhrəmanımız Boz ayğırlı Beyrəyin yeni üzü, yeni cəhətləri ilə rastlaşırıq. Sən demə, qızların qələbəsi təsiri ilə Beyrəyin yaddaşı başlayıb. Beyrək elini-obasını, əslini-kökünü, nişanlısını xatırlamırmış. Belə çıxır ki, qızına aşina olan Beyrəyin əsirliyi bir növ elə könüllü əsirlikmiş, o məhz necə onun əsirinə görə keçmişinə atmırmış. Bu minvalla altı il keçib, yeddinci ildə onun yaddaşını atasının göndərdiyi bəzirganların tanış ləfzi, Dədə Qorqud qopuzunun çalğısı sənət dirildib. Sənətin başlıca missiyası da elə bəşər övladının hafizəsini qorumaqdır: Oğuzda belə bir adət vardı: kimisə axtarırdınsa saz götürüb çala-çala, ondan da eyni şəkildə cavab ala-ala istəyinə çatırdın. Bir dəfə də hər yerdən üzülən bəzirganların Qorqud sazının səsinə Bayburd hasarından Beyrək səs vermiş, onlar beləcə tapışmış və Beyrək Oğuzda baş verənlər bəzirganlardan öyrənmişlər... Yurduna qayıdan yolda Beyrək öz atı qarışıq Bulud xatunun sehri ilə metafizik aləmə düşür. Bu əbədi dünyada qəhrəmanımız buluddan işlənmiş təmiz ruh halına gəlir, Platonun ideyalar aləmində olduğu kimi hər şeyin əslini görür, həm kiçik ölümü (yuxu), həm də gerçək ölümü ondan ayrı düşür: Bulud xatun Beyrəyi özünün ağ mərmərdən ucaldılmış sarayının qapısında qarşıladı. O, özündən ehtiyatlı olmalı, özündən ehtiyatlı olmalı. Bu, bir hissədən çox şeyə diqqət və sınayıcı baxışla baxışla baxışla heç nə demədən əlilə yaxından üzüb keçən bir hissədən çox şeyə baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxışla baxış O gözəl əlindəki bir parça ağ şərbətlə dolu bir piyaləyə çevrildi. Bu, Beyrəyin başı başı üstünə əyilib bu piyaləni Beyrəyin dodaqlarına tutdu. Bir damla ağ şərbətdən ona içirdi. Gözlərini açanlar var. Küçücük ölüm şeytani qiyafəsiylə Beyrəyin istəmə-istəməyə ayrıldı, Bulud xatuna bir nifrətli baxış atdı və ətrafdakı buludların arasındakı və uzaqlaşılacaq əridi. Gözlərini açdığandan sonra bir oğlan olmadan ətrafını görmək istədi. Burada nə görərsən, bu gün də görərsən... O bilir ki, getdiyi yerde Beyrəyi namərd əliylə qətlə yetirilmək gözlə: Bura artıq senin yeni evindir, Beyrək. Sən ki mənim niyyət ağacımın altında oturdun, mən səni köməksiz qoya bilməzdim. Sən yardım istədin, mən də sənə kömək edəcəyəm. Mən qoymanam, sən getmək istədiyin yerə gedib öldürülmüş olasanı öldürdü. Ətrafındakı bax. Burda nə varsa, gözünə nə görükürsə artıq sənindir. Sən isə mənimsən. Beyrək Bulud fikirlərini oxuduqdan sonra heç nə düşünməyə çalışdı. Eləcə də səmadakı bulud qəsrdən dünyanı seyrə dalır. Fəqət igid sərkərdə seyr adamı deyil, əməl adamıdır. Onu bu göylər bütün dünyada rahat, arxayın oturmağa vadar eləyən səbəb necə də yenə itirməsidir. Əcəba, əbədiyyət necə dəşsizlik deməkdirmi? Hamı ümid eləyir ki, öləndən sonra doğmalarına qovuşacaq. Belə çıxır ki, dünyada heç kim məni tanımayacaq?.. Bu minvalla daha nə qədər zaman keçdi, bilmirik, çünki o zamanın zamanı yer üzündəki zamandan fərqli zamandır: Bəliəcə zaman ötüb keçməyə başladı. Amma bu günlərdə və günlərində eyni zamanda uşaqlar. Yer üzündəki zaman ağır-ağır keçirdi, çünki üstündəki yük - insanlar, evlər, qəsrlər çox idi. Bu, ağırlıq demək idi. Buğdaylar isə kimi yumşaq və çəkisiz... Onlardakı zamanın sürəti böyük idi. Bu zaman bir-birinə uyuşmur və bu uyuşmazlığa cavab olaraq buludlar tərəfindən aşağı uzun sürəli yağışlar, satər axırdı. Onlar insanları, obaları yuyub aparmaq, yer üzünün sonundan o yandakı boşluğa atmaq dilərdilər. Onlar bu şəkildə yer üzünü əlavə yükdən xilas etmək və ya onlar etmək üçün... Nəhayət, hər şeyi bilən Bulud xatun bir gün düşdüyü cadunun sirrini Beyrəyə açır: Sənin necə işiniz səndən alıblar. Bunu Bayburd bəyinin sehrbaz qızı edibdir. Mən də sənə necə qaytaracağımı diləyirəm. İndi isə mən bir qərara gəldim... Əgər mən sənin yolunun sənə qaytaracaqsan, gedib elində-öndə istədiklərinə qovuşarsansa, geri dönüb mənimlə burada əbədi olaraq yaşamağına söz verirsənmi? Bilmədiyim bir şey var. Burada səni böyük bir azadlıq gözləyir. Üz bu səma dənizində haraya istərsən. Amma Oğuzda sənin ölümün səni arar. Orada ölümdən bu ölümü bilməyəcəksən... Bəli, həyatı ilə göy həyatı, ölümlü həyatı əbədi həyat arasında seçim təklif olunur. Ölümlü həyat seçimi. Gavur qızına verdiyi verdiyi yalan vədin birini də səma ilahəsinə verir. Səbəb-nəticə zəncirinə vurulmuş yer həyatını azad həyatdan üstün tutur. Boz ayğıra süvar olub ölümünə sarı çapır... Adam bu macəranın gerisini də oxumaq istərdi. Lakin sonra onlar bəllidir, Beyrəyin aqibəti dastanda aydın yazılıb. Yerüstü qayğılara qurşanandan sonra o, bulud səltənətinə bir də heç vaxt qayıda bilməyəcək...
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
