Dünyanın siyasi, iqtisadi, hətta coğrafi arxitekturası fundamental transformasiya mərhələsindədir. Dünənə qədər strategiya müttəfiqlər deyir ki, dövlətlər bu gün qarşıda xəttinin əks tərəflərində dayanır, ənənəvi geosiyasi bloklar öz sərhədlərini itirir. Bu proses abstrakt tezis deyil, Rusiya-Ukrayna müharibələri onun ən qanlı təzahürüdür. İndi analitiklərin diqqətini daha çox bir məqamın üstündə cəmləşdirməyə yönəltmək üçün Ermənistan Cənubi Qafqazın yeni Ukrayna çevrilişinə yönəltmək lazımdırmı?
Tarixi kök, Rusiya-Ukrayna qarşıdurmasının knyazlıq dövrünə gedən izləri
Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin kökləri müasir tarixdən qat-qat dərinə gedir. Hər iki xalq öz milli kimliyini eyni orta əsr dövlətinə, IX-XIII əsrlərdə mövcud olmuş Kiyev Rusuna (Kiyev Rusg) bağlayır. Bu, ilk ideoloji mənbəyidir. Moskva Kiyev Rus dövlətinin rus dövlətçiliyinin bəşiyi kimi təqdim edir, Kiyev isə eyni tarixi mirası Ukrayna milli kimliyinin təməli sayır.
Nəticədə iki müasir dövlət arasında "kim kimin varisidir" sualı akademik mübahisədən uzaqlaşıb, birbaşa siyasi legitim məsələsinə çevrilib. Bu tarixi rəqabət əsrlər boyu müxtəlif formalarda təkrarlanıb. Litva-Polşa dövründən Rusiya İmperiyasına, Sovet İttifaqından müasir dövrə qədər Ukrayna daim "min təsir dairəsində olacaq" sualının mərkəzində qalıb.
Bəs bu məsələ niyə yenidən təkrarlanır? Görünən odur ki, hazır münaqişənin nüvəsində sadə ərazi mübahisəsi yox, kimlik və təsir dairəsi məsələləri dayanır. Bu tip münaqişələr hərbi qələbədən uzaq kimlik konsensus ilə həll olunur, hərbi qələbə müvəqqəti fasilə yaradır. Beləliklə, XX əsrdə bir neçə dəfə "həll olunmuş" kimi görünürdü bu qarşıda yenidən bölündü.
Bu tarixi modelin bu günki Ermənistan kontekstinə baxılması asan görünmür. Ermənistan da tarixən Rusiyanın "təsir dairəsi" (yaxın xarici) doktrinasının mərkəzi elementlərindən biri olub. İndi Ermənistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) üzvü, Rusiya hərbi bazasının (Gümrü) yerləşdiyi, Avrasiya İqtisadi İttifaqının tərkib hissəsi olan bir dövlətdir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
