Bu gün aktivist, heyvan haqları müdafiəçisi, veqanlığın banisi hesab edilən Donald Uotsonun doğum günüdür. Kulis.az veqanlığın tarixi və təşəkkülü ilə bağlı materialı təqdim edir. Bəşər tarixini dəyişən böyük qığılcımlar çox vaxt gurultulu meydanlarda deyil, tək bir insanın təşəbbüsləri ilə də ola bilir.
Bu gün qlobal qida sənayesindən tutmuş modaya, ekoloji hərəkatlardan gündəlik həyat fəlsəfəsinə qədər milyonlarla insanın həyat tərzinə çevrilən veqanlıq da vaxtilə belə doğulmuşdu: cəmiyyətin yad və radikal hesab etdiyi bir ideya kimi. Bu nəhəng dalğanın təməlini qoyan insan isə nə bir siyasətçi, nə də bir sənaye nəhəngi idi; o, 1910-cu ildə İngiltərənin mədənçi ailəsində dünyaya göz açmış, sonralar sadə bir məktəb müəllimi kimi ömür sürən Donald Uotson idi. Uotsonun uşaqlıq illərinin böyük hissəsi əmisi Corcun kənd təsərrüfatı fermasında keçmişdi.
Həmin çağlarda bu fermanı təbiətin, saflığın və həyatın ən gözəl, ən idillik məkanı sayırdı. Lakin günlərin birində qarşılaşdığı dəhşətli mənzərə uşaq təxəyyülünün yaratdığı bu nağılı bir göz qırpımında darmadağın etdi. O, balaca bir donuzun amansızcasına kəsilməsinə şahid oldu.
Bu qanlı səhnə onun yaddaşına elə həkk olundu ki, illər sonra həmin anı xatırlayarkən fermanı "hər canlı məxluqun günlərinin əvvəlcədən sayıldığı bir ölüm kamerası" kimi təsvir edəcəkdi. Bu sarsıntı onun ruhunda dərin bir dönüş nöqtəsinə çevrildi. Hələ cəmi 14 yaşında ikən – 1924-cü ilin Yeni il gecəsində o, özünə sarsılmaz bir söz verdi: bir daha heç vaxt ət yeməyəcəkdi.
Zaman keçdikcə Uotson vegeterianlıqla kifayətlənməyin vicdani bütövlük üçün yetərli olmadığını anlamağa başladı. O hesab edirdi ki, süfrələri bəzəyən süd və yumurta kimi məhsulların arxasında da heyvanların görünməyən istismarı və səssiz əzabı dayanır. Beləliklə, o və bir neçə həmfikri süd məhsullarından da qətiyyətlə imtina etmək qərarına gəldilər.
Lakin bu yeni, güzəştsiz həyat tərzini ifadə etməyə dilin lüğət ehtiyatı çatmırdı; ortada heç bir ad yox idi. 1944-cü ildə Donald Uotson həyat yoldaşı Doroti ilə bir araya gələrək yeni bir termin üzərində düşündü və dahiyanə, sadə bir kəlmə yaratdı: vegetarian sözünün ilk üç və son iki hərfini birləşdirərək "veqan" (vegan) sözünü dünyaya bəxş etdi. Uotson bu kəlməni sadəcə dil oyunu kimi görmür, onu "vegetarianlığın başlanğıcı və sonu", onun ən yetkin mərhələsi kimi mənalandırırdı. Bu mənəvi mövqe Uotsonun təkcə qidasında deyil, bütün varlığında təzahür edirdi.
Extract — continue reading at the source.
