yayğın inkişaf pozuntuları qrupuna aid olan bölümdür. ondan başqa asperger sindromu, rett pozuntusu və s.
uşağın ilk 36 ayından göstərdiyi və ya göstərmədiyi reaksiyalardan bilmək olur uşaqda autizmin simptomları olub- olmaması, lakin, valideynlər hiss etməyə bilirlər.
daha qabarıq 1,5 yaşından özünü göstərir:
- özünə qapalılıq,
- göz kontaktı qurmurlar heçkəslə,
- çağıranda adına reaksiya vermir,
- üzdə donuq ifadə olur çoxlarında,
- dümduz, ritmsiz səslə danışırlar,
- lüğətlərində söz yaşına görə hədsiz az olur,
- fırlanan əşyalara gözlərini qırpmadan, saatlarla baxa bilirlər.
- əsəb tutmaları başlayanda qıcolma formasında özünü göstərdiyinə görə çox vaxt valideynlər yşaqda epilepsiya olduğunu düşünüb epileptoloqa və ya nevropatoloqa aparırlar. bu da pulgir, mənəviyyatsız və ən əsası cahil həkimin əlinə fürsət verir. uşağa yüksək dozada epilepsiya əleyhinə dərmanlar güplənməyə başlayır. beləcə də uşaq onsuz da gerisində olduğu inkişafın biraz daha gerisinə düşür.
valideyinləri qınamaq da olmur, çünki xüsusi terminləri bilməkləri və yaxud da eeg dalğalarının analizini çözmələri mümkün deyil, əgər həmin sahə üzrə mütəxəssis deyillərsə. digər tərəfdən isə müəyyən dərəcədə uşağının problemiylə bağlı savadlı valideynlər də az deyil ki, məhz onlar yuxarıda dediyim həkimfasonların ən böyük qorxu mənbəyidir.
aitizmli uşaqlar bəzən on yaşlarına çatmış lakin hələ də nəinki müalicə üçün müraciət edilməmiş, hətta şübhələnməyən ailələr də var.
-uşaq hələ də danışmır
+ əşşi dədəsi də gec danışıb
- uşaq anormalcasına eyni əşyaları sıralayır ya qruplaşdırır. əyrilik olanda əsəb tutması keçirir.
+ köpəyuşağı anası kimi səliqəlidi də.
- uşaq bütün gün qaçır, fırlanır, özünü vurur divara amma ağrıya reaksiya vermir
+ enerjilidi də məən balam, yazıx uşağ hökümət evində neyləsin , darışdıxdan canı sıxılır dana.
və sairə kimi yüzlərlə səbəb gətirən və istədiyini etmir deyə vəhşicəsinə autizmli uşağı döyən cahil valideynlər də var.
yeri gəlmişkən deyim ki, autizm diaqnozu qoyulmuş uşaqların autist deyə kateqoriyalaşdırılmasının qəti əleyhinəyəm.
ümumiyyətlə diaqnoz insana verilən ad deyil, olmamalıdır. diaqnoz sadəcə həkimi ilgiləndirən və kağız- kuğuz işləri üçün lazımlıdır, əlbətdə ki, ehtiyyac varsa dərman müalicəsinin düzgün aparılması üçün. [1]
Other perspectives
vincentcatgogh
Autizm sosial qarşılıqlı əlaqədə çətinlik, digər insanlarla ünsiyyət zamanı qarşılıqlı əlaqədə çətinlik, təkrarlanan hərəkətlər (stereotiplər) və maraqların məhdudlaşdırılması ilə müşayiət olunan zehni və nitq inkişafının pozulmasıdır. Xəstəliyin inkişafının səbəbləri tam başa düşülmür, əksər alimlər anadangəlmə beyin disfunksiyası ilə əlaqəni, həmçinin uşağın digər xəstəlikləri (məsələn, mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri) ilə əlaqəni təklif edirlər. Autizm adətən 3-4 yaşından əvvəl diaqnoz qoyulur, ilk əlamətlər artıq körpəlikdə görünə bilər. Tam sağalma qeyri-mümkün hesab edilir.
Autizmli uşaqlarla qarşılaşma sıxlığımız nə qədərdir bəs?
Autizmin yayılması ilə bağlı məlumatlar xəstəliyin diaqnozu və təsnifatına müxtəlif yanaşmalar səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Müxtəlif məlumatlara görə, autizm spektrinin pozulması nəzərə alınmadan uşaqların 0,1-0,6%-i autizmdən əziyyət çəkir, autizm spektrinin pozulması nəzərə alınmaqla uşaqların 1,1-2%-i autizmdən əziyyət çəkir. Qızlarda autizm oğlanlara nisbətən 4 dəfə az diaqnoz qoyulur.
Erkən yaşda autizm simptomları
• barmaq ucunda yerimək və dayanmadan əl çırmaq
• yeriyərkən anlamsız dairələr şəklində addımlamaq
• baş yelləmək
• tünlük yerlərdə panikaya düşmək
• göz təmasında olmamaq, çağırıldıqda reaksiya verməmək
• danışmağı bacarsa belə əli ilə yönləndirərək birşeylər göstərmək
• məhdud və rutin halına gəlmiş vərdişlər.
• takıntı halına gəlmiş əşyalara bağlanmaq və bunun kimi bəzi özəlliklər. Təbii ki bunları hər sıradan uşaqda görmək ehtimalımız var. Autizmli olanlarda isə qeyd etdiyim kimi, rutin halına gəlmiş şəkildə olur.
Amma bütün bunlara rəğmən autizmli insanlarla qarşılaşdıqda onların xəstə deyil özəl olduqları gerçəyini qəbullanmalı və buna görə münasibət bəsləməliyik. [2]
References
- baş mühasibin yaxın dostu. «autizm». Sözaltı sözlük, 04.01.2013. soz6.com
- vincentcatgogh. «autizm». Sözaltı sözlük, 23.08.2023. soz6.com