18.əsrdə ilk dəfə (gbax: Linnaeus) tərəfindən anatomik quruluş , davranış formaları və homolojik xarakterlərinə baxılaraq "primat" kimi tərif edilmiş bir qrup(sinif). Məməlilər sinfinin ən ağıllı canlılarıdır, elə buna görədə adını (gbax: primer )baş, birinci sözcüyündən almışdır. Beyinlərini aktiv olaraq işlətmə, gərək keçici gərəksə də davamlı (gbax: bipedalism ) ilə əlaqələndirilir.
Primatlar ümumilikdə (gbax: ön meymunlar ) və (gbax: meymunlar ) dan təşkil olunmuşdur. Ön meymunlara nümunə olaraq; lemur, loris və oxşarlarını göstərmək olar. Meymunlar isə quyruqsuz(insan,qoril,şempanze,oranqutan,qobin,siyamanq) və quyruqlu(köhnə dünya və yeni dünya meymunları) olaraq ikiyə bölünürlər.
Primatları digər canlılardan ayıran fərqi ancaq öz aralarında ehtiva etdiyi az sonra sadalayacağım xüsusiyyətlərdir:
- Əzalarda və hərkətlərdə, əl və ayaqda 5 barmağın olması
- Yastı dırnaqlar
- Əl və ayaqlarda qavrayıcı özəllik
- Dik durmağa doğru meyil
- Clavicula'nın(körpücük sümüyü) qorunması
- Dişlər, dişlərin quruluşu və düzülüşü
- Omnivor (həm ətyeyən həm otyeyən) qida rasionu
- Hissiyyatlar, beyin və davranışlar nöqteyi-nəzərdən qoxu mərkəzinin zəifləməsi nəticəsində qoxubilmə qabiliyyətinin zəifləməsi və burunun kiçilməsi
- Görmə hissiyatının artması ilə (gbax: binocular ) (görmə prosesində ik gözündə eyni anda işləməsi) və (gbax: stereoskopik ) (hər iki gözün beyində eyni anda qəbul edilməsi) xüsusiyyətlərinin inkişaf etməsi
- Beyinin böyüməsi və kompleks bir quruluşa sahib olması
- Hamiləlik dövrünün uzaması
- Öyrənilmiş davranışlar sayəsində valideynlərdən aslılığın azalması
- İnstinktləri sayəsində yox, məhz beyinləri sayəsində daha çox öyrənməyə meyil göstərməsi.
Mənbə: evrim ağacı
Qaynaqlar: src1 ,src2 , src3 , src4 , src5 [1]
References
- hassigmundfreud. «primat». Sözaltı sözlük, 12.05.2017. soz6.com