🌐 English soz6

süveyş böhranı

🌐 English
Sözaltı Vikisindən, azad ensiklopediyadan

Süveyş böhranı 1956-cı ilin sonlarında (gbax: İsrail)in, ardınca (gbax: Böyük Britaniya) və (gbax: Fransa)nın (gbax: Misir)ə hücumu idi.

(gbax: İngiltərə), (gbax: Fransa) və (gbax: İsrail)in (gbax: Misir)ə hücumunun məqsədi (gbax: Süveyş kanalı) üzərində nəzarəti Qərb dövlətlərinə qaytarmaq və kanalı idarə edən xaricə məxsus Süveyş Kanalı Şirkətini yenicə milliləşdirmiş Misir prezidenti (gbax: Camal Əbdül Nasir)i hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq idi.

29 oktyabr 1956-cı ildə (gbax: Kadeş əməliyyatı) çərçivəsində İsrail qoşunları Misir ordusunun (gbax: Sinay yarımadası)ndakı mövqelərinə hücum etdi. Əməliyyat (gbax: Tövrat)da bir neçə dəfə adı keçən Sinaydakı (gbax: Kadeş) şəhərinin adı ilə adlandırılıb. İsrail Misirə hücumunu (gbax: Qəzza)dan gələn fədailərin hücumlarını dayandırmaq zərurəti ilə izah edib.

Misir komandanlığı üçün İsrailin hücumu gözlənilməz oldu. Hücum günü Misir Baş Qərargah rəisi (gbax: Abdel Hakim Amer) və bir çox yüksək rütbəli misirli zabitlər (gbax: İordaniya) və (gbax: Suriya)da danışıqlar aparırdılar. Oktyabrın 28-nə keçən gecə İsrail qırıcısı Suriyadan Misirə gedərkən göyərtəsində Misir hərbi heyətinin olduğu təyyarəni vurub. Nəticədə Misir baş qərargahının 18 zabiti həlak olub, lakin daha sonra başqa təyyarə ilə Misirə qayıdan Amer xəsarət almamışdır.

İsraillə gizli razılaşmanın ardınca İngiltərə və Fransa Birləşmiş Ştatların (gbax: BMT təhlükəsizlik şurası)nda İsraili Misirə qarşı təcavüzünü dayandırmağa çağıran qətnaməyə veto qoymuşdur. İngiltərə və Fransa öz tələblərini irəli sürərək, münaqişənin hər iki tərəfini qoşunlarını Süveyş kanalından 30 km uzaqlığa çıxarmağa çağırmışdırlar. Misir buna əməl etməkdən imtina etdi və hər iki ölkə hərbi əməliyyatlara başladı.

Oktyabrın 31-də (gbax: Britaniya) və (gbax: Fransa) silahlı qüvvələri (gbax: Muşketyor əməliyyatı) çərçivəsində Misiri bombalamağa başladılar. Britaniya və Fransa aviadaşıyıcılarına əsaslanan təyyarələr Misir təyyarələrinin əhəmiyyətli bir hissəsini yerdə məhv etdi və Misir Hərbi Hava Qüvvələrinin hərəkətlərini praktiki olaraq iflic etdi. Həmin gün Britaniyanın “(gbax: Nyufaundlend” kreyseri) və (gbax: “Diana” esminesi) Misirin “Dumiyat” (Damietta) freqatını batırdı, Misirin “İbrahim əl-Aval” esminesi isə Hayfa sahilləri yaxınlığında İsrail və Fransa gəmilərinin və İsrail təyyarələrinin birgə səyləri nəticəsində zədələnərək əsir götürüldü.

Noyabrın 5-də İsraillilər yarımadanın cənub ucunda yerləşən (gbax: Şarm əl-Şeyx)i işğal ediblər. Demək olar ki, bütün Sinay yarımadası, eləcə də Qəzza zolağı onların hakimiyyəti altında idi. Hücumun dörd günü ərzində israillilər 100 zirehli texnikasından məhrum olmuşdur. Misirlilər isə 56 (gbax: Şerman tankı), 27 (gbax: T-34) və 283 universal daşıyıcı zirehli transpartyoru da daxil olmaqla 460-a yaxın zirehli texnikasını itirdi.

Bir çox ölkələr Böyük Britaniya, Fransa və İsrailin addımlarını tənqid etdi. (gbax: SSRİ)-nin mövqeyi xüsusilə fəal idi. Sovet lideri (gbax: Xruşşov) Böyük Britaniya, Fransa və İsraili bu ölkələrin ərazisinə termonüvə zərbələri endirməyə qədər ən qəti tədbirlərlə hədələdi. Hadisələrin bu cür inkişafı qaçılmaz olaraq SSRİ ilə ABŞ arasında nüvə müharibəsinə gətirib çıxaracaqdı. Ancaq qeyd olunmalıdır ki, (gbax: Sovet İttifaqı) rəhbərliyi (gbax: ABŞ)-la birlikdə bu məsələyə son dərəcə ehtiyatla yanaşır və ardıcıl olaraq müharibə edən tərəfləri müharibəni dayandırmağa çağırırdı.

(gbax: Amerika Birləşmiş Ştatları) da müttəfiqlərinin bu addımını qınamış və hərbi əməliyyatları dayandırmağı, hər üç dövlətin qoşunlarının Misirdən çıxarılmasını və Süveyş kanalının açılmasını tələb etdi.

Beynəlxalq təcrid və qlobal müharibə təhlükəsi İngiltərə və Fransanı 1956-cı ilin dekabrında öz qoşunlarını Misirdən çıxarmağa məcbur etdi. Nəhayət, İsrail 1957-ci ilin martında ABŞ-ın təzyiqi ilə geri çəkildi. [1]

İstinadlar

  1. Joe-1. «süveyş böhranı». Sözaltı sözlük, 07.03.2023. soz6.com
Bu entry yazılıb: 07.03.2023. Mətnlər sözaltı yazarlarına məxsusdur. İstinadla sitat gətirmək olar.