ABŞ-ın həyat gözləntisi çökür

Birləşmiş Ştatlardakı acınacaqlı ölüm nisbəti ilə bağlı yeni bir araşdırma dərc olunub və nəticələr çox kədərlidir. Virciniya Kommonvelt Universitetindən Steven H. Woolf-un apardığı təhlil, ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı və digər mənbələrdən toplanmış məlumatlar əsasında 1999-cu ildən 2023-cü ilə qədər gözlənilən ömür uzunluğunu və yaşa görə ölüm nisbətlərini araşdırır.

Birləşmiş Ştatlar ilə digər inkişaf etmiş ölkələr arasında gözlənilən ömür uzunluğu arasındakı uçurum bir müddətdir ki, genişlənir və vəziyyət daha da pisləşir. 1980-ci ildə əhalisi bir milyondan çox olan yalnız 13 ölkə gözlənilən ömür uzunluğu baxımından Birləşmiş Ştatlardan daha yüksək pillədə idi. Lakin onilliklər keçdikcə bu rəqəm artdı. 2023-cü ilin məlumatlarına görə, biz artıq bu siyahıda 38-ci yerdəyik.

Daha çox oxuyun: “Bebi-bumerlər bizim uzunömürlülük böhranımızda keçid nəslidir”

Problemin miqyası heyrətamizdir və müxtəlif yaş qruplarından olan amerikalıları fərqli problemlər narahat edir. Gənc yetkinlər (25-44 yaş) gözlənilən ömür uzunluğunda ən kəskin azalmanı yaşayıblar; 2010-2021-ci illər arasında ölüm nisbəti 70 faizdən çox artıb. Buna əsasən narkotik maddələrin həddindən artıq dozada qəbulu və hipertoniya xəstəliyi, endokrin və metabolik pozğunluqlar, eləcə də alkoqollu qaraciyər xəstəliyi kimi erkən başlayan xəstəliklər səbəb olub. Gənclər arasında (1-24 yaş) vaxtından əvvəl ölümün artan səbəblərinə qəfil izah olunmayan körpə ölümü, avtomobil qəzaları, qətl və hətta intihar daxildir. Hazırkı vəziyyətə görə, 60 ölkədə yaşayan insanların 40 yaşına çatmamış ölmə riski bizdən daha aşağıdır.

Orta yaşlı yetkinlərin vəziyyəti də çox fərqli deyil; onlar gənc yetkinlərlə oxşar xəstəliklərdən, həmçinin sinir və sidik-cinsiyyət sistemi pozğunluqlarından daha yüksək nisbətdə əziyyət çəkirlər. Araşdırmaya görə, COVID-19 orta yaşlı amerikalılara xüsusilə ağır təsir edib, 2020-ci ildə onların ölümünə səbəb olan üçüncü əsas amilə çevrilib, 2021-ci ildə isə (peyvəndlərin mövcud olduğu dövrdə) bu rəqəm üç dəfə artıb. Yaşlı amerikalılar isə bütün yaş qrupları arasında ən yüksək COVID-19 ölüm nisbətlərindən əziyyət çəkiblər.

Bəs niyə amerikalılar oxşar ölkələrdə yaşayan insanlardan daha pis vəziyyətdədirlər?