Avstraliyanın Gizli Mağaraları Marsın Torpağı Haqqında Nə Öyrədə Bilər

2026-cı ilə qədər kəşf ediləcək heç bir böyük geoloji formasiyanın qalmadığını düşünə bilərsiniz, lakin yanılırsınız. "Communications Earth & Environment" jurnalında dərc olunan yeni bir araşdırmaya görə, Cənubi Avstraliyadakı geniş mağaralar şəbəkəsinin göz qabağında gizlənən yerüstü xüsusiyyətləri var.

Kertin Universitetinin geoloqları bu kəşfi şimalda Böyük Viktoriya Səhrası və cənubda Böyük Avstraliya Körfəzi ilə həmsərhəd olan, aypara şəklində uzanan Nullarbor düzənliyindəki bir sıra dayaz xəndəkləri araşdırdıqdan sonra ediblər. Altındakı mağara sistemi də çox böyükdür, lakin bəziləri 10 mildən çox uzanan bu diqqət çəkməyən xəndəklərin indiyə qədər yeraltı şəbəkə ilə əlaqəli olduğu məlum deyildi.

Tədqiqatın müəllifi Matej Lipar verdiyi açıqlamada, "Səthdən bu xüsusiyyətlər dayaz dərələrə və ya drenaj kanallarına çox bənzəyə bilər, lakin bizim sübutlarımız onların çox fərqli bir mənşəyə malik olduğunu göstərir", - deyə izah edib. "Xəritəçəkmə, geofiziki tədqiqatlar, mağara qeydləri və çöküntü analizlərini birləşdirərək, bu xəndəklərin Nullarbor düzənliyinin altındakı dərin mağara sistemləri ilə əlaqəli olduğunu aşkar etdik."

Məlum olub ki, xəndəklər mağara girişlərinin qalıqlarıdır. Milyonlarla il ərzində bu girişlərin bir çoxu uçub, mağaraları qismən doldurub və səthdə uzun, geniş çökəkliklər yaradıb. Lipar bildirib: "Landşaft çox geniş olduğu üçün düz, sonsuz bir düzənlik kimi görünür. Lakin biz ərazinin şişirdilmiş rəqəmsal modellərini yaratdıqda, xəndəkləri görmək və müəyyən etmək daha asan oldu."

Nullarbor düzənliyi həm də dünyanın ən böyük əhəngdaşı süxuru çıxışıdır və 14 milyon ildir ki, təbiət hadisələrinə açıq olsa da, onun xüsusiyyətlərini aşındıracaq çox element – buzlaqlar, çaylar və çox yağış olmayıb. Komandanın fikrincə, Nullarbor xəndəklərinin bu unikal xüsusiyyəti onları digər planetlərdə gizlənə biləcək mağara sistemlərini müəyyən etmək üçün ideal bir şablon halına gətirir.

Tədqiqatın həmmüəllifi Milo Barham deyib: "Mağara sistemləri səthdən həmişə aşkar görünmür, lakin Nullarborun quru və sabit landşaftı incə landşaft xüsusiyyətlərini tanımağımıza imkan verən çoxlu 'küyü' aradan qaldırmaq üçün əladır. Bu, bizə Mars kimi digər planetlər də daxil olmaqla, başqa yerlərdə gizli mağara sistemlərini müəyyən etmək üçün faydalı göstəricilər toplusu verir."