Azərbaycan Maliyyə Nazirliyi ölkədəki iqtisadi quruluşun inkişafını daha da artıraraq karbohidrogenlərdən kənarda artım əsaslarını genişləndirmək üçün uzaqgörən strategiyanın bir hissəsi kimi vurğulayır. "2027-ci il dövlət və konsolidasiya büdcələri üçün ilkin göstəricilər haqqında bəyanat" adlı sənəd bu istiqamətin aydın bir nümunəsini göstərir. Neft qiymətinin barel başına 65 dollar olacağı ehtimalına əsasən hesabatda proqnozlaşdırılır ki, neft olmayan iqtisadiyyat 2030-cu ilə qədər orta illik 4,4%-dək genişlənəcək, neft və qaz sektorunun artımının isə təxminən 2,3%-də daha müvafiq olaraq qalması gözlənilir. Nəticədə, neftdən kənar ÜDM-in payının 2027-ci ildə 77,4%-ə çatması proqnozlaşdırılan 2030-cu ilə qədər 82%-ə qədər artması gözlənilir.
Proqnozlar ölkənin enerji güclərindən geri çəkilməsini bildirmək əvəzinə, Azərbaycanın karbohidrogen sektorunun yanında yeni iqtisadi artım mənbələrinin inkişaf etdirilməsinin daha geniş məqsədinə işarə edir. Bu rəqəmlər istehsal, mədənçilik, texnologiya, xidmət və digər qeyri-neft fəaliyyətlərinin ölkə iqtisadi inkişafında getdikcə daha əhəmiyyətli rol oynayacağı gözlənilir.
Belə ki, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayı ərzində enerji sektoru Azərbaycanın ÜDM-nin 87,7 milyard manatından 26,2 milyard manat və ya demək olar ki, 30% -ni istehsal edib, eyni zamanda ölkənin 21,8 milyard dollarlıq ixracının 70,5% -ni təşkil etməyə davam edir. İstifadə olunan dildə, həyata keçirilən strategiya karbohidrogenlərin nisbətən daha az olması deyil, əksinə digər sektorların hamısının daha sürətli böyüməsi və onların mövcudluğu karbohidrogen sektoruna nisbətən artırılmasıdır.
Son zamanlar isə Prezident İlham Əliyev "Mayinə (Metal Ores) və Metallurgiya Sənayesinin 2027-2030-cu illər üçün inkişafı üzrə Dövlət Proqramı"nın qəbul edilməsi ilə bağlı iclasın sədrliyi ilə 22 sentyabr tarixində bu strategiyanın ən əhatəli sübutları təqdim edilib. Azərbaycanın dövlət səviyyəsində planlaşdırılması üçün məqsəd aydın və qeyri-adi olaraq miqyaslıdır. Ölkə bu sənayedə məhsulların ixracı üzrə illik potensialını iki dəfə artırmaq və 2025-ci ildə dünya qiymətlərinə görə ildə təxminən 2 milyard dollar həcmində olmaq məqsədi daşıyır. Bu proqram çərçivəsində tikilməsi planlaşdırılan yeni obyektlər arasında Daşkesan dəmir qazası yatağında emalı zavodu, pelet zavodu, isti briquetlə dəmir zavodu, Bakı Dəmir Şirkəti üçün yeni valla zavodu, Gəncədə Azeraluminium üçün elektroliz zavodu və Soyudlu qızıl zavodunda flotasiya zavodu, ekstraksiyadan istehsalə qədər bütünlükdə olan sənaye zəncirəsi var.
Artıq 2026-cı ilin ilk altı ayında qızıl, mis və alüminium ixracları birləşdirilən 397 milyon dollar gəlir gətirib; xam mis konsentrat ixracları il-ilə on dəfə artaraq 12,3 milyon dollardan 135,9 milyon dollara çatıb. Ekspertlərin fikrincə, əsasən, daha çox qazanc əldə edən polimetallik yataqlarda daha yüksək məhsuldarlıq və 8-12% artımla daha az qazanc əldə edən mis qiymətinə görədir. Eyni zamanda, "AzerGold" qızıl istehsalı üzrə dövlət şirkətinin törəmə şirkəti olan "Dəşkesan Dəmir Filiz" resursların yenidən qiymətləndirilməsindən sonra ölkədə ilk böyük miqyasda daxili dəmir konsentratının tədarükünü həyata keçirmək üçün çalışır. Bundan əlavə, Kalbajar, Ağdərə və Zangilan (Azərbaycanın yalnız 2020-ci ildə nəzarəti bərpa edə biləcəyi bölgələr) -də tapılan qızıl, mis və molibden yatağı hesablanır.
Ancaq heç nə büdcə sənədində qeyd olunan daha davamlı problemin həlli üçün bir şey yoxdur: pul hələ hədəflərə uyğun gəlmir. Azərbaycanda FDI investisiyasının ümumi həcmi 2025-ci ildə 6,6 milyard dollar olub. 2024-cü ildən 6,4% azalıb. Bu göstərici 7,3 milyard dollar olub. Neft və qaz hələ də həmin il bütün xarici investisiyaların 78,1%-ni təşkil edir. Bununla birlikdə, 2026-cı ilin birinci yarısında real bir yaxşılaşma oldu, 3.7 milyard dollar gəlir, 2025-ci ilə nisbətən 13.8% daha çox, baxmayaraq ki, bu bərpa bir daha çox neft və qaz tərəfindən idarə edilib, 2.8 milyard dollar iqtisadiyyatın qalan hissəsində 867 milyon dollara nisbətən onlara investisiya qoyulub. Nazirlik özü də 2030-cu ilə qədər kapital investisiyasının illik 2,2-2,4% artımının lazımi texnoloji irəliləyişin maliyyələşdirilməsi üçün kifayət olmayacağını etiraf edir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
