Kulis.az "Dahi şəxsiyyətlərimizin Azərbaycan xalqının milli-mədəni irsinin inkişafına töhfələri" rubrikası çərçivəsində görkəmli mütəfəkkir, filosof, alim, şair, xəlvətilik təriqətinin ikinci qurucusu Seyid Yəhya Bakıvinin həyatı və yaradıcılığı haqqında material təqdim edir.
Tarixdə belə mütəfəkkirlər var ki, onların həyat və yaradıcılığı sadəcə yaşadıqları dövr deyil, bütün bəşəriyyətin mənəvi-fəlsəfi yollarında əbədi iz buraxır.
Orta əsrlər Şərq intibahının parlaq simalarından biri, Xəlvətilik təriqətinin piri-sanisi (ikinci qurucusu), dahi mütəfəkkir və filosof Seyid Yəhya Bakuvi məhz belə əzəmətli şəxsiyyətlərdən biridir. Şirvan torpağının bağrından qoparaq bütün İslam bütün qəlbini fəth edən bu ustad, insan ruhunun oğulları açılan qapısı və irfan məbədinin xatirəsi olub.
Seyid Yəhya Bakıvinin həyatı ilkin mənbələrdə zəngin tarixi fonla əhatə olunub. Tam adı əs-Seyid Cəmaləddin Yəhya ibn əs-Seyid Bəhaəddin əş-Şamaxi əl-Bakuvidir. Onun doğulduğu dəqiq tarixdə birbaşa göstərilməsə də, bəzi mühüm xronoloji ipuçları və tarixi mülahizələr vasitəsilə bu tarix müəyyənləşdiriləcəkdir. Məsələn, Nəzminin Bakıda qırx ildən çox yaşamasını qeyd etməsi və onun 1466-cı ildə vəfat etdiyini nəzərə alsaq, Bakıya 1426-cı ildən əvvəl gəldiyi anlaşılır. Ərzincanlı Pir Məhəmmədin onun haqqında söylədiyi yaşlıq əlamətləri və digər məlumat işində tədqiqatçılar onun XIV əsrin oğullarında təqribən 1403-cü ildə Şamaxı şəhərində dünyaya göz açdığını qəbul edirlər.
Həmin dövrdə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olan Şamaxı bölgənin önəmli elmi, siyasi və mədəni mərkəzi mövqeyində idi. Əsil-nəsəbi etibarilə yeddinci imam Musa Kazımın mübarək soyuna bağlanan Seyid Yəhyanın atası Bəhaəddin Şirvanşahlar dövlətinin nəqibül-əşrafı idi. Orta əsr mənbələrində o, yüksək hörmət ifadə edən "nəqiblər nəqibi, nəciblerin nəcibi, şeyxlerin şeyxi və seyidlerin görkəmlisi", həmçinin "qüdvətüs-sani, imamür-rəbbani, qütbül-arifin" kimi uca ünvanlarla yad edilir. Uşaqlıq illəri zəngin və nüfuzlu ailədə keçən gənc Yəhya fitri zəkası, əxlaqı və tərbiyəsi ilə hələ kiçik yaşlarından ətrafındakılarda dərin rəğbət vədıb.
Doğma şəhəri Şamaxıda əsaslı təhsil alan Seyid Yəhya dövrün elmlərinə dərindən bələd olub. Onun ana dili ilə yanaşı, İslam dünyasının əsas elm və ədəbiyyat dilləri olan ərəb və fars dilləri də mükəmməl mənimsədiyi qələmə aldığı əsərlərdən açıq-aydın görünür. Mütəfəkkir özü "Şəfaül-əsrar" adlı əsərində dəyərli müəllimlərinin adları minnətdarlıqla xatırlayır: Şeyx Şəmsəddin Əxıskətidən fiqhi, Mövlana Hafizəddin əl-Gərdəridən ərəb dili, bəlağət və xitabət sənətini, Mövlana Tacəddindən hədis və fiqh elmlərini, Qütbəddin əs-Sərabidən əqaid və kəlam elmlərinin incəliklərini öyrənib.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
