Bədənin bacarıqsızlaşdırılması

Saat sabahın dördüdür. 40 yaşlarımın sonlarında olan bir qadın olaraq, bu cadı saatında oyanmağa meylli oldum, erkən günəş işığı gecəyə rast gəlinir, yer üzündən qırmızı dalğa kimi sürüşür. Evin qalan hissəsi yuxuda olduğu və hələ də yuxudan çıxmamış olduğum üçün telefonumu tuturam. Bircə düşünmədən bir tətbiqdən digərinə keçirəm, alış-verişdən başqa heç bir səbəb olmadan şəkillər, fikirlər və reklamlar arasında sürüşürəm.

Sonra ofisimə gedirəm və laptopumu yarı bitmiş sənədlər və e-poçtlarla dolu bir poçt qutusu ilə açıram. Stres səviyyəm yuxarıya qalxmağa başlayır. Mən professional həyatımın smartfon və video zənglərdən əvvəl necə hiss etdiyini xatırlayıram. Əvvəllər yazımı əl ilə yazardım. Bir-birdən saatlarla diqqət edə bilirdim, başımı səhifəsindən qaldırmaq, qələmimin tutulduğunu asanlaşdırmaq və pəncərədən kənarda həyatı seyr etməkdən sonra dərimdəki işığın yumşaldığını və gözlərimdəki rənglər isti yolda qar yağdığını hiss edirdim.

Bu günlərdə məhsuldarlıq hisslərim kofein və şəkərli və ya duzlu qəlyanaltılardan gəlir, hətta daha sağlam yeməkləri seçməyə çalışsam da, e-poçtlarımı yoxlamaqdan və ya telefonumu götürərək poçt qutumu yeniləməkdən. Axırıncı günə qədər, özümü gözlədiyim işlərin həcmi, indi ki, rəqəmsal alətlər çox şeyə imkan verir, məni öz yerimə bağlayıb. Bir gün daha keçdi və bir daha qaçmağa və ya gəzməyə vaxt tapmaq ümidim tükəndi. Keş ki, bunu qeyri-adi deyə biləsəm. Ancaq COVID-19 pandemiyası zamanı mən təbiətdə və fiziki fəaliyyətdə keçirdiklərimdən passiv, telefondan asılı bir şəxsə çevrildim, insanlarla ilk dəfə və bəzən yalnız onlayn görüşdüm. Mən tək deyiləm.

Biz insan bədənini davamlı olaraq pozaraq, inkişafın inkişaf etdirdiyi qabiliyyətləri pozaraq, dünyadan keçərkən rifahımızı dəstəkləyən vərdişlərə düşdük. Bu qabiliyyətlərin bir qismi istifadəsizləşmə ilə zəifləyir: biz telefonlarımıza etibar etməyə başladıq, məsələn, və indi, daha çox, süni intellektə, bir vaxtlar ətrafımıza baxmaq, ya da kimdənsə soruşmaq kimi daha fiziki bir şey tələb edən işi tezliklə etmək üçün bir kitab tapmaq və məsləhət görmək kimi. GPS-ə etibar etmək həm məkan diqqətimizi, həm də yol tapma qabiliyyətimizi zəiflətməyə bilər. Tez texnologiya ilə məşğul olmaqla, biz bir an sonra daha az hiss edirik, gəzirik, yadda saxlayırıq, gəzirik, seçirik və iştirak edirik. Digər imkanlar da maşınlar və alqoritmlər tərəfindən bizə qarşı işləmək üçün təlim olunur: məsələn, smartfonlar və chatbotlar, onları istifadə etməyimizdən artıq xoşlamırıqsa da, onlara əl atmağa öyrədib, vicdanlı seçimləri avtomatik bir alış-verişə və böyük vaxt itkisiyə çevirir. Nəticədə bədən öz vəziyyətini qiymətləndirmək, improvizasiya etmək və özünü tənzimləmək üçün daha az bacarır. Əsas fərq bizim imkanlarımızı gücləndirən və bu imkanların yaradılması üçün tədbirlərin əvəzinə dəfələrlə həyata keçirilən texnologiyalar arasındadır.

Patronu və tövsiyələri bərpa edən alqoritmlər bizi araşdırma səylərindən azad edə bilər və üstünlüklərin formalaşdığı və anlaşıldığı oyuna və maraqlanmaya mane ola bilər.

Bu, ən çox təcrübə ilə öyrənmək üçün qeyri-adi qabiliyyətindən gələn bir heyvan üçün qəribə bir hadisədir. Bizim bacarıqsız bədənlərimizi maşınların özlərinə günahlandırmaq asan olardı. Lakin əsrlər boyu müasir insan cəmiyyətləri biz maşın olduğumuz yalanına satılıb.