The Economist tərəfindən Big Mac İndeksi "valyutaların düzgün səviyyədə olub-olmaması ilə bağlı yüngül bələdçi" kimi təsvir edilmişdir. Xarakteristika, dörd onillikdən çox davam edən və real alıcılıq qabiliyyətinin bərabərsizliklərini əhəmiyyətli dərəcədə dəqiqliklə izləmiş qiymət seriyasının analitik əhəmiyyətini əks etdirə bilmir. 2026-cı ilin avqustunda Azərbaycanla bağlı danışılan nağıl manatın struktur mövqeyində nəyin səhv olduğunu bilmək istəyənlər üçün o qədər də yüngül və ürəkaçan deyil: ABŞ-da Big Mac üçün 6,22 dollara qarşı 7,25 manat olan alıcılıq qabiliyyətinin paritet məzənnəsi dollara nisbətdə 1,17 manat təşkil edir. Faktiki məzənnə 1.70-dir.
Uyğunsuzluq - 31,4% aşağı qiymətləndirmə - il ərzində daralır. Bununla belə, bu, hələ də kifayət qədər böyükdür və Azərbaycanın valyuta vəziyyətini inkişaf etməkdə olan bazarların pul siyasəti dairələrində çox maraqlı edən makroiqtisadi statistika toplusunun bir hissəsidir. Maraqlı proses nəticəsində bu boşluq yanvar ayından 4,8 faiz bəndi, 2025-ci ilin birinci yarısından isə 5,4 faiz bəndi ilə bağlanıb: Azərbaycanda qiymət inflyasiyasının sürəti ABŞ-ı üstələyir.
Azərbaycanda Big Mac İndeksi 2026-cı ilin yanvar-avqust ayları arasında ABŞ-dakı qiymət artımının aşağı tempi ilə müqayisədə 9% artıb. Qeyd edək ki, sözügedən yaxınlaşma 2017-ci ilin martından 1,70 manat səviyyəsində müəyyən edildiyindən, yəni 9 il ərzində nominal məzənnə korreksiyası ilə deyil, qiymət artımının daxili dinamikası hesabına baş verir. Düzəliş edilmiş indeksə əsasən, adambaşına düşən ÜDM-də qeyri-bərabərlik nəzərə alınmaqla, aşağı qiymətləndirmə cəmi 13,5% təşkil edir ki, bu da idarə olunan valyutaya malik orta gəlirli əmtəə ixrac edən ölkə üçün ağlabatan qiymətləndirmədir.
2026-cı ilin yanvarında bu, 16,2% təşkil edib. İqtisadiyyat (tədqiqat sahəsinin özü kimi) ahəngdarlığı sevdiyi qədər, bəzən müəyyən rəqəmlərə təkcə praktiki səbəblər deyil, həm də psixoloji təsirlər təsir edir. Azərbaycanda, xüsusən də iki böyük devalvasiyadan sonra manatın ictimai rəyi “devalvasiya hər an baş verə bilər” fikri ilə şərtlənir. Big Mac İndeksi valyuta sualına maraqlı perspektiv təklif edir.
O, alıcılıq qabiliyyəti paritetinin müəyyən aspektlərini əhatə etsə də, xarici valyuta bazarını formalaşdıran praktiki əsaslarla yanaşı nəzərə alınmalıdır. Dövlət Gömrük Komitəsinin ilin 7 ayı üzrə açıqladığı ticarət rəqəmləri valyuta vəziyyətini diqqət mərkəzində saxlayan rəqəmlərdir. 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda xarici ticarət 29,2 milyard dollar təşkil edib ki, bu da bir ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,3% çoxdur.
İxrac 19,3 milyard dollar (+27% illik) təşkil edib. İdxal 9,9 milyard dollar (-27,4%) səviyyəsində qeydə alınıb. Nəticə etibarı ilə, 9,46 milyard dollarlıq ticarət profisiti texniki baxımdan rekord göstərici deyil – Azərbaycan əvvəllər müsbət ticarət saldosu yaratmışdı.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
