‘Bogland’ gözəl şəkildə qəribə ekosistemləri araşdırır

Bogland Merritt R. Turetsky W.W. Norton & Company, $29.99

Yaxşı ki, Merritt Turetsky bataqlıq ərazilərə vurulub. Ekosistem ekoloqu "Bogland" kitabında bu ekosistemlərin gözəlliyini, təhlükəsini və həyat qabiliyyətini təsirli şəkildə təsvir edir.

Kolorado Boulder Universitetindən Turetsky yazır: "Meşə ilə çay arasındakı boşluğu qoruyan bataqlıq ərazilər nə quru, nə də su kimi müəyyən edilməyi rədd edir". Onların nəm, oksigensiz şəraiti mikrobların üzvi maddələri parçalamasını çətinləşdirir və bu da karbonla zəngin torf təbəqəsinin əmələ gəlməsinə imkan verir. O yazır ki, məhz bu torf bataqlıq əraziləri digər bütün ekosistemlərdən fərqləndirir.

Bataqlıq ərazilər əsasən bataqlıqlardan və torfluqlardan (bəzən isə şoranlıqlar və bataqlıq meşələrdən) ibarətdir. Bataqlıqlar suyunu yağıntıdan alır, qida maddələri baxımından kasıbdır və sfagnum mamırı, eləcə də şehçiçəyi və qıfşəkilli bitkilər kimi ətyeyən bitkiləri ilə tanınır. Torfluqlar isə əksinə, suyunu yağışla yanaşı, çaylardan və yeraltı sulardan alır. Torfluqlar daha çox qida maddəsinə çıxış əldə etdikləri üçün daha müxtəlif bitki icmalarını dəstəkləyir.

Turetsky bataqlıq ərazilərdəki öz macəralarından bəhs etdikdə, mən valeh olurdum. Kitabın ən parlaq məqamları məhz bunlardır: həşərat sürüləri arasında sakit qalmağa çalışmaq, qolları dərindən laya salmaq və digər fədakar alimlərlə birlikdə palçıq içində addımlamaq.

Turetsky-nin həşəratlarla ilk "vəftizi" kollec dövründə Nova Scotia bataqlığına etdiyi səyahət zamanı baş verib; yüzlərlə ağcaqanad, qara milçək və digər həşəratlar torlu başlığının ətrafına toplaşıb. O yazır ki, onların səsi "yaddaşıma dərindən həkk olunub". "Yarım saatdan sonra anladım ki, ya bu səs-küyə qalib gəlməliyəm, ya da dəli olacağam."