Bu Kubist Rəsm, Sirli Mənşəli, Çikaqo İncəsənət İnstitutunda Onilliklər Boyu Asılıb. İndi Muzey Onu Haqqı olan Yəhudi Varislərə Qaytaracaq

Çikaqo İncəsənət İnstitutu bu həftə elan edib ki, 20-ci əsrin əvvəllərinə aid bir rəsm əsərini onun keçmiş sahibinin ailəsinə qaytaracaq. Buna səbəb sənət əsərinin İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Nasist Partiyasının təsiri altında məcburi şəkildə satıldığının müəyyən edilməsi olub.

Jan Metzinger tərəfindən 1913-cü ildə Parisdə çəkilmiş "Yelpikli qadın" (Woman With a Fan) əsəri, şəhərin sürətlə inkişaf edən kubizm cərəyanının mühüm erkən nümunələrindən biri idi. Lakin əsərin sonrakı mənşəyi, xüsusilə müharibə dövrü ilə bağlı sənədlər natamam idi. İndi isə rəsmin arxa tərəfinin infraqırmızı analizi ilə aparılan yeni araşdırmalar, onun yəhudi bir sənət kolleksionerinin əlində olduğunu və sonradan ondan müsadirə edildiyini sübut edən ən aydın dəlilləri ortaya qoyur.

Muzeyin mənşə araşdırmaları departamentinin icraçı direktoru Jak Şumaxer verdiyi bəyanatda bildirir: "Bu geri qaytarılma, yeni araşdırmalar bir əsərin mənşəyinə aydınlıq gətirdikdə qətiyyətli addımlar atmaq öhdəliyimizi əks etdirir".

1940-cı ilin mayında nasistlər Niderlandı işğal etdikdə, "Yelpikli qadın" əsəri yəhudi sənət kolleksioneri və uğurlu tikiş maşını şirkətinin direktoru Emanuel Levenşteynin kolleksiyasının bir hissəsi idi. Cəmi üç ay sonra rəsm, məşhur Qudstikker kolleksiyasından olan bir çox əsərlər və Stedelijk Muzeyinə icarəyə verilmiş bəzi əsərlərlə birlikdə, Amsterdamdakı Frederik Muller hərrac evində satılan 150-dən çox sənət əsəri arasında idi.

Holokost zamanı talan edilmiş sənət əsərlərinin qaytarılması ilə məşğul olan Toronto mərkəzli "Mondex Corporation" şirkətinin saytında deyilir: "Levenşteyn kolleksiyasını hərraca kimin gətirdiyi və satışdan əldə olunan gəlirin kimə çatdığı sualına hələ də cavab tapılmayıb".

Rəsmin yeri 1950-ci illərin ortalarına qədər müəyyən edilməmişdi. 1959-cu ildə İncəsənət İnstitutu onu Nyu-Yorkdakı bir qalereyadan satın aldı və o vaxtdan bəri — 1985 və 1986-cı illərdəki sərgi üçün Ayova və Texas ştatlarına edilən səfərlər istisna olmaqla — Çikaqo muzeyində nümayiş olunur.