Günəşə baxdığınız zaman gördüyünüz işıq, hazırda yayılan işıq deyil. Bunun əvəzinə, siz səkkiz dəqiqədən bir qədər çox müddət əvvəl yayılan işığı görürsünüz, çünki Günəş təxminən 150 milyon kilometr (93 milyon mil) uzaqdadır və işıq — sürətli olmasına baxmayaraq — Kainatda yalnız müəyyən bir sürətlə, yəni işıq sürəti ilə hərəkət edə bilir. Bəs cazibə qüvvəsi necə? Yer kürəsindəki hər şey Günəşin cazibə qüvvəsini hiss edir, lakin Yerin Günəş ətrafında dövr edərkən hiss etdiyi cazibə qüvvəsi məhz bu anda, elə indi Günəşdənmi gəlir? Yoxsa işıq kimi, biz də cazibə siqnalının bu kosmik məsafəni qət etməsi üçün lazım olan vaxta uyğun olaraq, müəyyən müddət əvvəlki cazibəni hiss edirik?
Bu, zehnimiz üçün düşündürücü bir fikri təcrübədir. Axı cazibə qüvvəsinin necə davranmalı olduğunu nə müəyyən edir? Cazibə qüvvəsi ilə elektromaqnetizm arasında fundamental bir əlaqə yoxdur; işıq sürəti ikincisinə aiddir, bəs onda niyə cazibə sürətinin işıq sürəti ilə hər hansı bir əlaqəsi olsun ki?
Məlum olur ki, cazibə qüvvəsinin necə davranmalı olduğuna dair intuitiv düşüncələrimizdən asılı olmayaraq, yalnız təcrübələr, ölçmələr və müşahidələr reallıq haqqında bu kimi fiziki suallara cavab verə bilər. Bunlar bizə Nyutonun deyil, Eynşteynin cazibə nəzəriyyəsinin proqnozlaşdırdığı kimi maraqlı bir həqiqəti aşkar etdi: cazibə qüvvəsinin sürəti ani deyil, əksinə, tam olaraq işıq sürəti ilə yayılır. Budur, bunu necə bildiyimizin hekayəsi.
Qravitasiya mikrolinza hadisəsi baş verdikdə, ulduzdan gələn fon işığı, aradakı bir kütlə ulduza baxış xətti boyunca və ya onun yaxınlığından keçərkən təhrif olunur və böyüyür. Aradakı cazibə qüvvəsinin təsiri işıqla gözlərimiz arasındakı məkanı əyərək, sözügedən obyektin kütləsini və sürətini aşkar edən xüsusi bir siqnal yaradır. Yalnız müşahidəçi, ön plandakı kütlə və fon işıq mənbəyinin mükəmməl düzülüşü zamanı müvəqqəti olaraq bir halqa yaranır: bu, ideal, ümumi qravitasiya linzası konfiqurasiyasında Eynşteyn halqası ilə eynidir.
Mənbə: Yan Skowron/Varşava Universitetinin Astronomiya Rəsədxanası
Gəlin işıq sürətindən başlayaq. Əfsanəyə görə, onu ölçməyə çalışan ilk şəxs Qaliley olub. O, gecə vaxtı bir təcrübə qurmuşdu: iki nəfər yan-yana olan dağ zirvələrində dayanmalı və hər birinin əlində "Qondor mayakları" üslubunda bir fənər olmalı idi. Onlardan biri fənərini açmalı, digəri onu gördükdə öz fənərini açmalı və beləliklə, birinci şəxs nə qədər vaxt keçdiyini ölçməli idi. Təəssüf ki, Qaliley üçün nəticələr ani görünürdü və yalnız insanın reaksiya sürəti ilə məhdudlaşırdı. Qalileyin qeyd etdiyi digər bütün kəmiyyət məlumatlarından fərqli olaraq, o, yalnız işığın sürətinin "sürətli" olduğunu deyə bildi.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
