Kulis.az "Miksteyp" rubrikasından "Çırpınırdı Qara dəniz" əsəri haqqında materialı və mahnını Xalq artisti Azərinin ifasında təqdim edir.
Türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti, milli qürur və həsrət simvolu olan "Çırpınırdı Qara dəniz" mahnısı, Azərbaycan və Türk xalqlarının tarixi taleyini, dostluq və qardaşlıq bağlarını özündə yaşadan ən təsirli musiqi abidəsidir. Əvvəllərindəki çovğunlu, qanlı tarixi hadisələr içindən doğan bu bəstə, sadəcə bir musiqi nömrəsi deyil; o, mübarizənin, ümidin, vəfanın və milli dirçəlişin dastanlaşmış tərənnümüdür. Mahnin şeiri 1914-cü ildə Azərbaycan ədəbiyyatının azadlıq əşiqi, istiqlal şairi Əhməd Cavad tərəfindən qələmə alınmışdır. Şair bu misraları Qara dəniz sahilində, Batumidə olarkən yazmışdır. Həmin dövrdə Birinci Dünya müharibələri davam etdirildi, Osmanlı dövləti çətin sınaqlarla üz-üzə qalmışdı. Əhməd Cavad Osmanlı ordusunun və türk xalqının yaşadığı fəlakətləri, Şərqi Anadoludakı müharibə dəhşətlərini yaxından izləyir, "Faciəyə kömək cəmiyyəti" tərkibində təmənnasız yardım fəaliyyəti göstərirdi. Dənizin çırpınışında türk millətinin əzabları və eyni zamanda yenilməz ruhunu görən şair, daxilindəki dərin sevgini və kədəri bu misralara köçürdü. Əsərin mahnıya çevrilməsi isə 1918-ci ildə Azərbaycan musiqi sənətinin korifeyi, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin adı ilə bağlıdır. 1918-ci ildə Nuru Paşanın rəhbərliyi ilə Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycanı və Bakını erməni-bolşevik işğalından xilas etmək üçün köməyə gələndə Üzeyir bəy bu böyük xilaskarlıq missiyasına, türk əsgərinin fədakarlığına minnətdarlıq əlaməti olaraq Əhməd Cavadın şeirinə möhtəşəm bir melodiya bəstələdi. Beləliklə, şeirin yazılmasından 4 il sonra musiqi və sözün tarixi qovuşması baş tutdu.
Sovet rejimi dövründə uzun illər Azərbaycan SSR-də qadağan olunmuş və Türkiyədə və mühacirətdə yaşayan soydaşlarımız arasında dəyişikliklər davam etdi. SSRİ-nin süqutu və Azərbaycanın müstəqilliyini qaytarılması ilə "Çırpınırdı Qara dəniz" yenidən öz doğma torpağında ucaldı və Türk dünyasının ortaq marşına çevrildi. "Çırpınırdı Qara dəniz" əsərinin tərcüməsi yüksək poetik təşəbbüslərlə, coğrafi simvollar və vətənpərvərlik hissləri ilə zəngindir. Mən də özəl fikirlərimi, həm də tarixi gerçəklikləri üst-üstə düşərək vahid emosional mənzərə yaradıram. Poemanın ilk misraları təbiətin həyəcanı ilə insanın daxili bütün harmoniyasını təsvir edir.
"Çırpınırdı Qara dəniz Baxıb Türk bayrağına! Ah!... deyərdim, heç ölməzdim Düşə bilsəm ayağına.
Burada Qara dənizin çırpınması sadəcə təbii dalğalanma deyil; dəniz sanki şanlı türk bayrağının heybətindən, onun dalğalanmasından həyəcanlanır və coşur. Əhməd Cavad özü bayrağa olan ehtiramını onun "ayağına düşmək" (torpağına, kölgəsinə sığınmaq) arzusu ilə ifadə edir. "Ah" çətin dövrdə çəkilən həsrətin və kömək istəyinin səmimi fəryadıdır. Mətnin davamında türklüyün azadlıq rəmzlərinə birbaşa müraciət yer alır.
Ayrı düşmüş dost elindən, İllər var ki, çarpar sinən!.. Vəfalıdır gəldi, gedən, Yol vər Türkün bayrağına!
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
