Çoxdilliliyin açarı ağızda deyil, qulaqlardadır

Stiv Martin bir dəfə "People" jurnalına verdiyi müsahibədə bütün karyerası ərzində ən çox sevdiyi komik anın "Çəhrayı pantera" (2006) filmindəki "hamburqer" səhnəsi olduğunu bildirib. Martin filmdə həddindən artıq qabardılmış fransız aksenti ilə danışan müfəttiş Kluzo obrazını canlandırır. Həmin səhnədə o, dialekt müəllimi ilə birlikdə "Mən hamburqer almaq istəyirəm" cümləsini necə deməyi öyrənməyə çalışır. O, müəlliminə tərəf "Dam-buerqaaaaa" deyə mırıldanır, ardınca isə cümlədəki digər bütün sözlərin getdikcə daha gülünc variantlarını səsləndirir.

Bu səhnə ona görə gülməlidir ki, çoxumuz üçün bu, həqiqətdir: yetkin yaşda yeni dil öyrənmək çətin ola bilər. Tanış olmayan səslər ağızda şüşə kürəciklər kimi dolaşa bilər və nəticə anlaşılmaz bir cəfəngiyata bənzəyə bilər. Lakin başqaları üçün yeni xarici sözlər sanki dilin ucunda asanlıqla yuvarlanır və fərqli aksentləri mənimsəmək onlar üçün asan olur. "Journal of Experimental Psychology" jurnalında dərc olunan yeni bir araşdırmaya görə, onların sirri necə dinlədiklərində gizli ola bilər. Araşdırma göstərib ki, xam səslərin tezliyindəki kiçik fərqləri aşkar etməkdə daha bacarıqlı olan insanlar yeni xarici dil səslərini qavramaqda daha yaxşıdırlar və buna görə də yeni dilləri daha tez öyrənə bilərlər.

"Daha çox oxu: Daha çox dildə danışmaq beyin qocalmasını ləngitməyə kömək edə bilər"

London Universitet Kollecinin (UCL) Təhsil İnstitutundan araşdırmanın müəllifi Kazuya Sait-van Poeteren verdiyi açıqlamada bildirib: "İnsanların əksəriyyəti xarici dil öyrənməyə lüğət əzbərləmək və nitqə qulaq asmaqla yanaşır, lakin bizim araşdırmamız göstərdi ki, dil öyrənənlər dil öyrənmənin özünün əsasını təşkil edən eşitmə qabiliyyətlərini məşq etdirməkdən də faydalana bilərlər. Xarici dil təhsili 'daha çox təcrübə' əsaslı yanaşmadan kənara çıxmalı və öyrənənlərin eşitmə xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq dil öyrənmə qulağını inkişaf etdirən bir yanaşmaya doğru irəliləməlidir."

Sait-van Poeteren və onun Böyük Britaniya, Yaponiya və İsveçrədən olan həmkarları ingilis dili saitlərini öyrənən yapon tələbələri "mad" (dəli) və "mud" (palçıq) kimi söz cütlükləri seriyasında tədqiq ediblər. İlkin təcrübədə onlar 140 nəfər üçün onlayn şəkildə eşitmə qavrayışı testi keçiriblər. Bu iştirakçılara tezlikdəki kiçik dəyişikliklərə əsaslanaraq, üç süni tondan hansının digərlərindən fərqli olduğunu müəyyən etmək tapşırılıb. Onlar həmçinin ingilis dilində danışılanlara qulaq asıb və eşitdikləri sözləri müəyyən etmələri istənilib. İkinci təcrübədə isə 67 nəfər ingilis dili söz cütlüklərinin və nitq olmayan ton cütlüklərinin eyni və ya fərqli olduğunu qiymətləndirərkən beyin skanından keçirilib.

Komandanın aşkar etdiyi nəticə: İnsanlar tonlardakı dəqiq fərqləri nə qədər yaxşı ayırd edə bilsələr, cütlüklərdəki sözləri bir-birindən ayırmaqda bir o qədər yaxşı olublar. Xaricdə təhsil almağa və ya tələffüz təlimi keçməyə sərf olunan vaxt da əhəmiyyətli fərq yaratsa da, eşitmə qavrayışı bu təcrübə fərqləri nəzərə alındıqda belə önəmli olub. Bu, orta səviyyəli bir təsir idi və hər iki təcrübədə özünü göstərib.