“Əgər hələ də bədbəxt olmağı öyrənməmisinizsə, bütün kədərləriniz hədər yerə sərf olunub,” – Seneka itki qarşısında dözümlülük haqqında yazdığı qeyri-adi məktubunda anasına belə demişdi. Heç bir qəlbin həyat boyu itki ilə qarşılaşmadan keçə bilməyəcəyini – istər ölüm, istərsə də ürək ağrısı olsun, bütün sevginin özündə bunu ehtiva etdiyini – qəbul etmək üçün quru bir materialist olmağa ehtiyac yoxdur. İtirilən istər hisslər, istərsə də atomlar olsun, kədər amansız və saysız-hesabsız təzahürləri ilə gözlənilməz şəkildə gəlir. Coan Didion itki haqqındakı klassik xatirələrində bu çaşdırıcı faktı belə müşahidə etmişdi: “Kədər gələndə, heç də gözlədiyimiz kimi olmur.” Və gəldikdə, o, varlığımızın toxumasını sökür. Sevgi itiriləndə, biz özümüzün sevən hissəmizi itiririk – bu hissə sevginin miqyasından asılı olaraq, kim olduğumuzun bütünü ilə təxminən eyni ola bilər. Biz rəssam Enn Truittin çox poetik şəkildə adlandırdığı “yalnız saysız-hesabsız qarşılıqlı etimadların etibar edilməsi və yoxlanılması ilə əldə edilən... indi titrəyən, indi qərarlı, hər iki [tərəfdaşı] təəccübləndirə biləcək bir naxış halında dörd əl ilə toxunmuş o gözəl tam etimadı” itiririk.
Lakin biz həm də nəsə qazanırıq – itkinin yanan közlərindən, latın dilindəki “humus” (torpaq) sözü ilə ortaq kökə malik olan kül rəngli bir təvazökarlıq doğulur. Biz “torpaqdan” yaranmışıq – biz aşağı əyilirik, qabıq bağlayırıq və hər nəfəs sanki varlığımız olan planetin maqmatik mərkəzindən gəlir. Yalnız özümüzü tamamilə ona təslim etdikdə, özümüzü geri almağa, yüksəlməyə və yenidən yaşamağa başlaya bilərik.
Bu çətinliklə yaşanması mümkün olan təcrübədən necə keçmək olar – yazıçı və bütövlükdə möhtəşəm bir insan olan Elizabet Gilbertin TED-in kuratoru Kris Anderson ilə TED İntervyu podkastının ilk buraxılışındakı söhbətində qeyri-adi bir anlayış və qəlb incəliyi ilə araşdırdığı məsələ budur.
Gilbert uzun müddətli ən yaxın dostu, qəfil terminal xərçəng diaqnozu qoyulan və Gilbertin ifadəsi ilə desək, Rayyanın həyatının eşqi olduğunu dərk etməsinə səbəb olan gizli qapını açan tərəfdaşı Rayya Eliasın ölümünü xatırlayır:
Kədər... üstünüzə gəlir, o sizdən daha böyükdür. Siz kədərin özü tərəfindən kədər mənzərəsi boyunca hərəkət etdirilməyə təslim olduğunuz bir təvazökarlığa addım atmalısınız. Onun öz vaxt çərçivəsi, sizinlə öz marşrutu, sizin üzərinizdə öz gücü var və o, gələndə gələcək. Və gələndə, bu, bir başəymədir. Bu, bir oyulmadır. O, istədiyi vaxt gəlir və sizi oyur – gecənin ortasında gəlir, günün ortasında gəlir, iclasın ortasında gəlir, yeməyin ortasında gəlir. O gəlir – bu, son dərəcə güclü bir gəlişdir və siz daha çox əziyyət çəkmədən ona müqavimət göstərə bilməzsiniz... Tutduğunuz duruş budur: mütləq təvazökarlıqla diz çökürsünüz və o, sizinlə işini bitirənə qədər sizi silkələməsinə icazə verirsiniz. Və nəhayət, o, sizinlə işini bitirəcək. Və bitirdikdə, gedəcək. Lakin sərtləşmək, müqavimət göstərmək və onunla mübarizə aparmaq özünüzə zərər verməkdir.
Bədən və ağıl arasındakı intim bioloji əlaqəyə (əlbəttə ki, hisslərin toxumu budur) diqqət yetirərək, Gilbert əlavə edir:
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
