Bu gün görkəmli ədəbiyyatşünas, şair, mətnşünas, biblioqraf, orta əsr əlyazmalarının kolleksiyaçısı Salman Mümtazın anım günüdür.
Kulis.az ədibin həyat və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
Azərbaycan mədəniyyət tarixinə adını qızıl hərflərlə yazmış Salman Mümtaz təkcə bir tədqiqatçı deyil, bütöv bir xalqın itirilmiş necədir dirildən, unudulmuş sənət incilərini qaranlıqdan işə çıxaran nadir şəxsiyyətlərdən biridir. O, ömrünü və bütün müxtəlifliklərini dilinin, klassik poeziyamızın və xalq yaradıcılığının qorunmasına, tədqiqinə həsr etmiş fədakar bir elm xadimidir.
Salman Məmmədəmin oğlu Əsgərov (Mümtaz) 1884-cü il mayın 20-də qədim Şəki (Nuxa) şəhərinin Gəncəli məhəlləsində tacir ailəsində dünyaya göz açmışdır. Atası Məmmədəmin tacir olduğu üçün ailə uzun müddət Orta Asiyada yaşamışdı. Salmanın uşaqlığı ağır sınaqlarla keçmişdir: atası genç yaşda 1887 ildə vəfat etmiş, sonra isə ailənin bütün var-dövləti müxtəlif bəlalara düçar olmuşdur. Lakin anası Məşhədi Zəhra xanın zəkası, iradəsi və uzaqgörənliyi sayəsində ailə Aşqabadda yenidən ayağa dura bilmişdir. Zəhra xanım xüsusi bir sandıq alaraq oğulları böyüyənədək onu qızılla doldurmuşdu və Salman Mümtaz sonralar həmin qızılların böyük hissəsini Azərbaycanın nadir əlyazma kitablarını toplamağa və xeyriyyəçiliyə sərf etmişdir.
Əşqabadda təhsil alan gənc Salman fitri zəkası və güclü hafizəsi sayəsində qısa müddətdə öz üzərində ciddi çalışmış, fars, ərəb, rus, türk və urdu dillərini mükəmməl şəkildə mənimsəmiş. Xüsusilə Şərq ədəbiyyatına və klassik poeziya olan oğulsuz marağı onu bu sahədə addımlamağa sövq etmişdir. 9 yaşlı Salmanın Aşqabadda dahi şair Mirzə Ələkbər Sabirlə həyatında ilk görüşü dönüş nöqtəsi olmuş, ədəbiyyata olan sevgisini daha da alovlandırmışdır.
XX əsrin əvvəllərindən etibarən Salman Mümtaz dövrün mütərəqqi mətbuatında, xüsusilə də Azərbaycan satirasının "Molla Nəsrəddin" jurnalında fəal iştirak etməyə başladı. O, "Xortdan bəy" və digər imzalarla, eləcə də öz əsl təxəllüsü ilə yazığı kəskin şeirlərdə və felyetonlarda cəmiyyətdə baş alıb gedən dini fanatizmi, xürafatı və nadanlığı şiddətlə tənqid edir. Onun Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Qurbanəli Şərifzadə ilə birlikdə ərsəyə gətirdiyi "Mozalan bəyin səyahətnaməsi" (1908) yaradıcılığının parlaq səhifələrindən biri idi.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
