Əgər siz burada, Yer kürəsinin səthində dayansanız, istər təcilin ən yüksək olduğu şimal qütbündə, istərsə də ən kiçik olduğu Huascarán zirvəsində, Yer kürəsinin mərkəzinə doğru 9,8 m/san² təcillə çəkiləcəksiniz: bu, cazibə qüvvəsinin yaratdığı təcil və ya Yer səthində "1 _g_" adlanır. Əlbəttə ki, Yer kürəsinin mərkəzindən məsafəniz, ayaqlarınızın altındakı planetin fırlanma sürəti, Yer qabığının və mantiyasının sıxlığı və tərkibi sabit olmadığı üçün kiçik dəyişikliklər baş verəcək, lakin bu dəyişikliklər qravitasiya təcilində yalnız 1%-dən az səviyyədə fərqlərə səbəb olur.
Buna görə də, əgər siz Yer səthindəki bu yerlərdən hər hansı birinə tərəzi gətirib üzərində dayansanız, tərəzidəki göstəricinin çəkinizi çox sadə bir düsturla verdiyini görəcəksiniz: kütləniz (m) Yer səthindəki cazibə təcilinə (1 _g_) vurulur. Əgər kütləniz 100 kq-dırsa, bu, istifadə etdiyiniz ölçü sistemindən asılı olaraq çəkinizin 220,5 funt və ya 980 nyuton olacağı deməkdir. Lakin kosmosdakı astronavt üçün, istər Beynəlxalq Kosmik Stansiyada olsun, istərsə də Aya gedərkən və ya oradan qayıdarkən, onlar tamamilə çəkisizdirlər: onların çəkisi sıfırdır. Bəs bu niyə belədir? Graeme Cree bunu bilmək istəyir və yazır:
“Təbii ki, mənbədən uzaqlaşdıqca cazibə qüvvəsi azalır. Əgər cazibə bir yerdə 'X'-dirsə və siz mənbədən məsafəni ikiqat artırsanız, cazibə yalnız '¼X' olacaq.
Yaxşı, mənim anlayışıma görə, siz yerin cazibəsini yerin nüvəsindən ölçürsünüz. Dəniz səviyyəsində mən nüvədən təxminən 4000 mil məsafədə olardım. Beləliklə, əgər mənim çəkim dəniz səviyyəsində 160-dırsa və mən nüvədən daha 4000 mil uzağa getsəm, çəkim 40 olmalıdır. Amma bu halda, niyə dəniz səviyyəsindən cəmi yüz mil və ya daha çox məsafədə, orbitdə çəkisiz oluruq?”
Sadə səslənən bu sual əslində olduqca dərindir və təcil ilə çəki arasındakı əlaqənin mahiyyətinə toxunur. Gəlin bunu birlikdə aydınlaşdıraq.
100 ildən çox əvvələ aid bu tərəzi, tərəzinin üzərindəki obyektlərin yaratdığı aşağıya doğru cazibə qüvvəsini daxili yay vasitəsilə tarazlayırdı. Yayın sıxılma miqdarı yuxarıdakı ağırlıqların aşağıya doğru olan qüvvəsindən asılıdır. Əgər yuxarıdakı ağırlıqların kütləsi və ya təcili dəyişərsə, tərəzinin göstəricisi də dəyişəcək.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
