İranda ölüm hökmünün tətbiqini pisləyən beynəlxalq bəyanatın dərcindən sonra yüksək rütbəli Fransa və İran diplomatik rəsmiləri arasında söz savaşı qızışıb. Paris beynəlxalq qınaqda mərkəzi rol oynayıb, İranı “qan tökməkdə” günahlandırıb, Tehran isə öz növbəsində Fransanın mövqeyini “açıq-aşkar ikiüzlülük” adlandırıb. Fransanın xarici işlər naziri Jan Noel Barrot X-də yazdığı paylaşımda İranın hərəkətlərini kəskin tənqid edərək yazıb: “Ədalət və ləyaqət tələbi ilə ayağa qalxan İran xalqına qarşı geniş yayılmış vəhşiliklərdən 7 ay sonra bu rejim artan sayda edamlar həyata keçirməklə qan tökməyə davam edir”. Fransa Xarici İşlər Nazirliyi də Parisin İrandakı edamları pisləyən kampaniyada mühüm rol oynadığını təsdiqləyərək bildirib ki, bəyanat ilkin olaraq 26 ölkə və Aİ-nin xarici siyasət komissarı tərəfindən imzalandıqdan sonra əlavə dövlətlər də qoşulub və imzalayanların ümumi sayı 32-yə çatıb.
Buna cavab olaraq İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi tənqidləri qəti şəkildə rədd edib və Fransa hökumətini ikili standartlar tətbiq etməkdə ittiham edib. Əraqçi X-də yazıb: "Fransa kimi ölkələr dünyaya "insan hüquqları" və beynəlxalq hüquq haqqında mühazirə oxumağı dayandırmalıdır. İkiüzlülük açıq-aşkar və utancvericidir". İranın xarici işlər naziri əlavə edib: "Sizin İsrailin Qəzzada törətdiyi soyqırımını və İrana təcavüzünü dəstəkləməyiniz, təsəvvür etdiyiniz hər hansı mənəvi yüksək zəmini məhv etdi". Diplomatik gərginlik çərşənbə günü birgə bəyanatın dərcindən sonra yaranıb.
Fransa, Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Almaniya və İtaliya da daxil olmaqla 30-dan çox ölkə, Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaja Kallas ilə birlikdə İranın etirazçılara qarşı ölüm hökmündən istifadə etməsini “mümkün olan ən sərt şəkildə” pisləyib. Bəyanatda deyilir ki, İslam Respublikası etirazçıları “müxalifəti susdurmaq” məqsədilə edam edir. İmzalayan tərəflər deyiblər: "İcmaları qorxutmaq və insan hüquqlarını həyata keçirdiklərinə görə insanları cəzalandırmaq üçün ölüm hökmünün tətbiqi heç bir şəraitdə əsassızdır və İran xalqı qorxmadan ifadə və dinc toplaşmaq hüquqlarından istifadə etməkdə azad olmalıdır." İştirak edən ölkələr Tehranı edamlara dərhal son qoymağa və saxlanılanları azad etməyə çağırıb.
Qarşıdurma İranda yeni edam dalğası ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və insan haqları qruplarının xəbərdarlıqlarının gücləndiyi bir vaxta təsadüf edir. Həbslərin və məhkəmə hökmlərinin son dalğası ötən ilin dekabr ayının sonlarına təsadüf edir, o zaman ilkin olaraq iqtisadi çətinliklər, qaçaq inflyasiya, yüksək yaşayış bahalığı və artan qiymətlər üzərində qurulan etiraz hərəkatı geniş yayılmış anti-hökumət nümayişlərinə çevrildi. İran rəsmiləri 3000-dən çox insanın öldürüldüyünü və zorakılığı ABŞ və İsrailin təşkil etdiyi “terror aksiyaları” ilə əlaqələndirsələr də, İran xaricindəki hüquq qrupları daha çox itki rəqəmləri barədə məlumat verib və təhlükəsizlik qüvvələrinin etirazçılara atəş açdığını bildirib.
Bu arada, ABŞ-İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı birgə hücumu və yeni Yaxın Şərq müharibəsinin başlanğıcı təhlükəsizlik tədbirlərini daha da gücləndirdi. Müşahidəçilərin fikrincə, o vaxtdan bəri hərbi münaqişə və etirazlarla bağlı həbslərin və edamların sayı dəfələrlə artıb. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və insan haqları qrupları ədalətli məhkəmə araşdırmalarının aparılmaması və məcburi etirafların çıxarılmasını əsas gətirərək məhkəmə tədbirlərinin gücləndirilməsindən narahat olduqlarını bildiriblər.
BMT-nin İnsan Haqları üzrə Ali Komissarı Volker Türk avqustun əvvəlində Tehranın edamlardan “qorxu və terror yaymaq” üçün istifadə etdiyini bildirib. O, martın 19-dan bəri ən azı 56 nəfərin milli təhlükəsizliklə bağlı ittihamlarla edam edildiyini, 100-dən çox adamın isə edam riski altında olduğunu bildirib. Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatının məlumatına görə, İran keçən il 2150-dən çox insanı edam edib və bu, ölüm cəzasının dünyada aparıcı istifadəçiləri arasında Çindən sonra ikinci yerdədir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
