Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının əməkdaşları Gəncəsər monastırı ilə əlaqədar Ermənistan yaradılan qalmaqala dair bəyanat yayıblar.
Son günlərdə Ermənistanın Azərbaycanın Qarabağ ərazisində olan Qafqaz Albaniyası abidələri, xüsusilə də də Gəncəsər monastırı ətrafında süni şəkildə yaradılan məqsədlə yaradılmış hay-küy tarixi elm reallıqlarla heç bir əlaqəsi olmayan ucuz və mənasız duyğusu yaratmaq cəhdindən ibarətdir. Bu abidənin Albanyaya və onun yerli əhalisinə - albaniyaların məxsus olması təkzibedilməz tarixi-arxeoloji faktlar ilə çoxdan sübuta yetirilib. Bunu təsdiqləyən ən önəmli faktlardan biri Gəncəsər monastırının ermənilərinə heç bir aid olmayan Qafqaz Albaniyasının tarixi coğrafi ərazisində inşa edilməmişdir. Həmin ərazi Qafqaz Albaniyası dövlətinin əsas vilayətlərindən biri olub, onun tərkibində tarixi inkişaf yolu keçmişdir. Ərəb xilafəti süquta uğradıqdan sonra burada Alban çarlığının hakimiyyəti qismən bərpa olunmuşdur. XII-XIII əsrlərdə bu ərazidə Alban-Xaçın krallığı yüksəlmişdir. Bu knyazlığın hökmdarı Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimlərindən olan Həsən Cəlal (1215-1261) olmuşdur. Həsən Cəlal və həyat yoldaşı etibarilə məşhur Alban sülaləsi Mehranilər şəcərəsinə mənsubdur. Çar, yaxud mütləq hakim titulu daşıyan Həsən Cəlal dövrün mənbələrində knyazlar knyazı, Xaçın ölkəsinin knyazı, Albaniyanın çarı və s. kimi titullar ilə adlandırılırdı.
Həsən Cəlalın dövründə Azərbaycanın bu tarixi torpaqlarında iqtisadi, siyasi və mədəni tərəqqi baş verdi, onun dövrü Alban bərpası kimi xarakterizə olunmuşdur. Gəncəsər monastırı da bu renessansın möhtəşəm nümunəsi kimi inşa edilmişdir.
Gəncəsər monastırında albaniyalara məxsus bərabərtərəfli xaç işarəsindən istifadə olunmuşdur. Bərabərtərəfli xaç işarəsi albannarın möhürü funksiyasını yerinə yetirib. Monastır regionun yerli tikinti materialları ilə tikilmişdir.
Bundan başqa, Qarabağ ərazisindəki əksər abidələrdəki və Gəncəsər monastırındakı epiqrafik yazılar albanlara məxsus olan mətnlərdən ibarətdir. Bu epiqrafik yazılar Gəncəsər monastırının daş kitabəsidir. 1919-cu ildə Petroqradda Gəncəsər monastırının nəşr olunan və elə həmin dövrdə ermənilər tərəfindən məqsədli şəkildə məhv edilən Gəncəsər yazılarına dair kitabda bu abidələrin albaniyalara məxsus olduğu təsdiq edilmişdir. Monastırın üzərindəki freskalar (divar rəsmləri) bu abidənin albani irsinə kömək olduğunu bir daha əyani şəkildə sübut edir.
Ermənilər hələ sovet hökuməti dövründə, sonra isə işğal prosesi zamanında Gəncəsər monastırının erməniləşdirilməsi istiqamətində məqsədlə həyata keçirilmiş tədbirlər həyata keçirdi. Belə ki, monastırın albani epiqrafik abidələri məhv edilmişdir, yaxud sökülərək Ermənistana aparılmış və təhrif edilmiş erməni üsulları ilə əvəz edilmişdir. Eyni zamanda, Gəncəsər monastırı üzərində olan bərabərtərəfli albani xaçı fərqli forma malik olan qriqorian xaç işarəsi şəklinə salınmışdır. Monastırın içərisindəki Alban katolikoslarına məxsus məzarlara da müdafiə edilmişdir, qəbirlərin ilkin quruluşu dəyişdirilmişdir. Həmçinin işğal dövründə ermənilər bərpa adı ilə Gəncəsər monastırında Ermənistandan gətirilən tikinti materiallarından istifadə etməklə orijinal görkəminə xələl gətirilmişlər.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
