Marsdakı zəlzələ bu qayaların yuvarlanmasına səbəb olmuş ola bilər

Zəlzələlər tez-tez qayaların uçmasına səbəb olur. İndi isə Mars zəlzələlərinin də qayaları yuvarlaya biləcəyinə dair möhkəm sübutlar var.

Tədqiqatçılar sentyabrın 2-də "npj Space Exploration" jurnalında dərc olunan hesabatda bildirirlər ki, alimlər Qırmızı Planetin yaxın vaxtlarda baş vermiş zəlzələdən qısa müddət sonra çəkilmiş yüksək ayırdetməli görüntülərini təhlil edib və yuvarlanan qayaların qoyduğu yüzlərlə yeni iz aşkar ediblər. Belə qaya uçqunları Günəş sistemi daxilində toplanması çətin olan seysmik məlumatlar üçün bir vasitə kimi istifadə edilə bilər.

Məlumatlar 2018-ci ildə Marsa eniş edən NASA-nın "InSight" eniş aparatı vasitəsilə toplanıb. Növbəti dörd il ərzində onun seysmometri mindən çox Mars zəlzələsi qeydə alıb. Bu təkanların bir çoxu Mars ekvatorunun şimalında, Cerberus Fossae kimi tanınan regionda baş verib. Hindistanın Əhmədabad şəhərindəki Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasının planetoloqu, sadəcə bir adla tanınan Vijayan bildirir ki, bu, yamaclar, çatlarla dolu və hərəkətdə olan qayaları ilə dinamik bir landşaftdır. "Minlərlə və minlərlə qaya düşüb."

Vijayan və onun əməkdaşları "InSight" tərəfindən qeydə alınan və 2019-cu ilin iyulunda Cerberus Fossae-dən cəmi bir neçə on kilometr aralıda baş verən yaxşı izlənilmiş bir Mars zəlzələsinə diqqət yetiriblər. 2019-cu ilin iyun və 2020-ci ilin dekabr aylarında çəkilmiş şəkilləri müqayisə edən tədqiqatçılar 27 yeni xəttvari struktur aşkar ediblər. Onların hər biri onlarla və yüzlərlə fərqli izlərdən ibarət idi. Komanda bu strukturların böyük ehtimalla yamacdan aşağı yuvarlanan qayaların yaratdığı izlər olduğu qənaətinə gəlib.

Tarixi görüntülərdən istifadə edən tədqiqatçılar hesablayıblar ki, Cerberus Fossae-də orta hesabla hər il bu cür cəmi iki belə struktur formalaşır. Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyasının seysmoloqu və tədqiqat qrupunun üzvü Bivas Das deyir: "Bizdə əvvəlki qaya uçqunlarının statistikası var". Das bildirir ki, cəmi 18 ay ərzində 27 yeni strukturun qeydə alınması tamamilə gözlənilməzdir. "Bu, böyük bir artımdır." Komanda "InSight" tərəfindən qeydə alınan yaxınlıqdakı Mars zəlzələsinin buna səbəb olduğu qənaətinə gəlib.

Bununla belə, sirlər qalmaqdadır. Vadinin cənub tərəfində daha çox qaya olmasına baxmayaraq, bütün qaya uçqunları Cerberus Fossae-dəki görkəmli bir vadinin şimal tərəfində baş verib. Vijayan deyir: "Bu bizi çaşdırır". O qeyd edir ki, Cerberus Fossae-nin mürəkkəb landşaftı seysmik dalğaların hərəkətini dəyişə bilər, bu da titrəyişlərin müxtəlif ərazilərə necə təsir edəcəyini proqnozlaşdırmağı çətinləşdirir. "Dalğaların yayılması mürəkkəb olacaq."