Üç il əvvəl mən qəribə bir eksperimentə başladım—hətta bir şair üçün belə qəribə. Doqquz ay ərzində yuxularımı Harvard Universitetinin audio arxivindən götürülmüş şeir yazıları ilə "toxudum", sonra isə yaranan yuxuları kağıza köçürməyə çalışdım. Mən bu layihəni Dreamfall adlandırdım.
Mən MIT Media Lab-ın hədəflənmiş yuxu inkubasiyası cihazı olan Dormio-ya güvəndim. Əlcək kimi taxılan cihazın sensorları mənim hipnaqogiyaya, yəni oyanıqlıqla yuxu arasındakı o sərhəd zonasına enişimi izləyirdi; burada düşüncələr hallüsinasiya xarakterli görüntülərə yol açır. Mən bu astanadan keçərkən, Dormio əvvəlcədən yazılmış bir göstəriş (bu halda, bir şairin xırıltılı səsi) səsləndirirdi. Dəqiqələr sonra o, qonq səsi ilə işə düşür və qeydə almağa başlayırdı, mən isə yuxum yaddaşımdan silinməmişdən əvvəl onu halsız şəkildə danışırdım.
Daha çox oxu: “Qüsurlu yaddaş bir xüsusiyyətdir, nasazlıq deyil”
Bəs niyə doqquz ayımı ölü şairlərin səsləri ilə yuxuya gedərək keçirdim? Təxminən iyirmi il əvvəl məndə çap olunmuş səhifə üzərində hərəkət edərkən gözlərimi koordinasiya etməyi çətinləşdirən binokulyar görmə pozğunluğu yarandı. Mən oxumağın immersiv zövqündən məhrum oldum. Lakin yuxu görmək buna olduqca yaxın bir analoq təklif edirdi: bədən hərəkətsiz qaldığı halda, yalnız gözlərin soldan sağa hərəkəti ilə xəyali uçuş. Əgər yuxularımı ədəbiyyatla proqramlaşdırsaydım, kitabların itirilmiş dünyasına arxa qapıdan daxil ola bilərdimmi?
2023-cü ildə Nautilus ilə danışanda eksperimentimin nə verəcəyi barədə heç bir fikrim yox idi. Həmin yuxulardan götürülmüş hekayələr toplusu olan "The Taste of Rain in Buenos Aires" indi Etruscan Press tərəfindən nəşr olunub. Aşağıda bir hissəsi verilən "A Sunset-Touch" adlı hekayə 1967-ci ildə Harvardda mühazirə oxuyan Xorxe Luis Borxesin səs yazısı ilə "toxunmuşdu".
Borxes görmə qabiliyyətini itirdiyi vaxt Argentinanın Milli Kitabxanasının direktoru oldu. Buna baxmayaraq, o, yaddaşında daşıdığı kitabxanaya əsaslanaraq dünyanın hər yerində improvizə olunmuş mühazirələr oxumağa davam etdi. O, bir dəfə yazmağı "idarə olunan yuxu" kimi təsvir etmişdi. Onun Harvard mühazirələrindən yarım əsrdən çox vaxt keçdikdən sonra mən onun səsini Dormio-ya yüklədim və onun iddiasını sınaqdan keçirdim.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
