822 dron: müharibənin yeni qiyməti

Bu həftə Ukrayna Rusiyaya indiyədək ən genişmiqyaslı hava hücumlarından birini həyata keçirdi. Moskva 822 dron rəqəmini açıqladı. Rəqəm özü diqqətçəkəndir, amma əsl hekayə başqa yerdədir: bu qədər dronu havaya qaldırmaq artıq ucuzdur, onları vurmaq isə yox.

Rəqəmlər belədir. Rusiya və İranın istifadə etdiyi Şahed tipli dronun maya dəyəri təxminən 20–50 min dollar arasında qiymətləndirilir. Onu vurmaq üçün atılan Patriot raketi isə 3 milyon dollardan bahadır. NASAMS raketi bir milyondan bir az artıq.

Yəni müdafiə tərəfi hər dəfə təxminən 85 dollar xərcləyir ki, hücum tərəfinin 1 dollarını dayandırsın.

Bu, hərbi məğlubiyyət deyil — iqtisadi məğlubiyyətdir. Müharibəni uduzmaq üçün döyüş meydanında uduzmaq lazım deyil; sadəcə rəqibindən tez pulun qurtarması kifayətdir. Kifayət qədər uzun müddət 85-ə 1 nisbətində xərcləsən, arsenalın deyil, büdcən tükənir.

Bu məntiq ordulara aid deyil, riyaziyyata aiddir. Və o, əsrlərdir bərqərar olmuş bir qaydanı tərsinə çevirir: adətən daha zəngin tərəf üstün olub. İndi isə daha ucuz tərəf üstündür.

Ukraynanın buna cavabı silah deyildi — qiymət oldu. Onlar 3–5 min dollara başa gələn tutucu dronlar hazırladılar. Uğur nisbəti 60 faizdən yuxarıdır. Bu, nisbəti tərsinə çevirir: indi müdafiə tərəfi hücum edənin 35 min dollarını 5 min dollara dayandırır.

Pentaqon bunu diqqətlə izləyir. ABŞ qoşunlarını İran istehsalı Şahedlərdən müdafiə etmək üçün eyni tutucu dronlardan istifadə olunub — Amerika arsenalının deyil, Ukraynada sınaqdan çıxmış min dollarlıq aparatların.

Burada rahatsızedici bir tərəf var. Ucuz hücum həmişə ucuz müdafiədən sürətli yayılır. Şahed tipli dron hazırlamaq üçün nə hava qüvvələri, nə pilot, nə də aerodrom lazımdır — sex, elektronika və koordinat kifayətdir. Sahibkarlıq baxımından giriş maneəsi demək olar yoxdur.

Bu o deməkdir ki, bir vaxtlar yalnız dövlətlərin gücü çatan imkan indi qat-qat kiçik oyunçular üçün əlçatandır. Müharibənin bahalı olması onu nadir edən amillərdən biri idi. O amil aradan qalxır.

Ona görə də bu həftəki 822 rəqəmi yalnız Ukrayna haqqında deyil. O, hər bir hava limanının, hər bir neft emalı zavodunun, hər bir enerji qovşağının artıq başqa cür qiymətləndirilməli olduğunu göstərir — çünki onlara hücum etmək artıq milyonlar deyil, on minlər tələb edir.

Müharibənin iqtisadiyyatı dəyişəndə, müharibənin özü də dəyişir. Bu dəfə dəyişiklik ondan ibarətdir ki, dağıtmaq qorumaqdan ucuzlaşıb.

Və tarixdə bu nisbətin hansı tərəfdə olması adətən uzun müddət kimin qazandığını müəyyən edib.