Minlərlə, bəzən isə milyonlarla il ərzində bütün dünyadakı dəniz planktonları spiral qabıqlarını bir istiqamətdə inşa ediblər. Sonra, qəflətən, spirallar hər yerdə eyni vaxtda istiqamətini dəyişib, daha sonra isə yenidən əvvəlki vəziyyətinə qayıdıb.
Bu mikroorqanizmlər foraminiferlər və ya foramlar adlanan növə aiddir. Tropiklərdən yüksək enliklərə qədər bütün okeanlarda tapılan bu canlılar Yer kürəsində ən çox yayılmış evkariot orqanizmlər sırasındadır. Birhüceyrəli protistlər çoxlu kiçik dəliklərlə örtülmüş sərt bir qabıq ifraz edirlər; əksər növlər dəniz dibində yaşayır, bəziləri isə cərəyanların təsirinə məruz qalan planktonlardır. Onlar öldükdə qabıqları bütün dünyada dəniz dibini örtərək, təxminən 560 milyon il əvvələ gedib çıxan Yer tarixinin təbii arxivini formalaşdırır.
Alimlər növlərin tərkibini öyrənməklə, yaxud izotopları və ya iz elementlərini ölçməklə toplanmış foram qabıqlarından keçmiş iqlimləri və okean şəraitini yenidən qurmaq üçün istifadə edirlər. İllər ərzində onlar qəribə bir fenomen müşahidə ediblər. İlbizə bənzər burulmuş qabıqlara malik çoxsaylı plankton foramları arasında bəzi növlər bir spiral istiqamətinə — sola və ya sağa — digərinə nisbətən daha çox üstünlük verir və bir növün fərdlərinin 97%-ə qədəri eyni istiqamətdə burulur. Bəzən isə yeni bir burulma istiqaməti qalıq qeydlərində sanki bütün okeanlarda eyni anda üstünlük təşkil edir. Bu maraqlı faktın müşahidə edildiyi 1950-ci illərdən bəri alimlər kvadrilyonlarla mikroorqanizmdə qabıq istiqamətinin eyni vaxtda dəyişməsinə nəyin səbəb ola biləcəyini anlamağa çalışırlar.
Bu yaxınlarda mikropaleontoloqlar 56 milyon il əvvələ gedib çıxan foramların nümunəvi tədqiqatlarından əldə edilən bir neçə növün qabıq burulma istiqaməti və ya xirallığı haqqında məlumatları inteqrasiya edib sintez etdilər. Bəzi tədqiqatçılar qabıq çevrilmələrinin temperatur dəyişiklikləri və ya digər iqlim amilləri ilə əlaqəli olduğunu ehtimal edirdilər. Lakin yeni tədqiqat fərz edir ki, qabıq istiqaməti özlüyündə adaptiv bir cavab deyil, daha çox kiçik bir alt populyasiyada başlayan və sonra geniş okean hövzələrinə yayılan əhəmiyyətli bir təkamül hadisəsinin təsadüfi göstəricisidir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
