Niyə “zombi hüceyrələri” yaşlandıqca yığılır

Bizim kimi, hüceyrələrimiz də qocala bilər. Lakin bu qocalmış hüceyrələr bölünməyi dayandırsalar da, yox olmurlar; buna görə də onları bəzən "zombi hüceyrələr" adlandırırlar. Bununla belə, zombi hüceyrələr funksional olaraq hərəkətsiz deyillər; onlar hələ də yaraların sağalmasında mühüm rol oynayır, toxumaları bərpa etmək üçün kimyəvi yolla digər hüceyrələri cəlb edirlər. Təxmin edə biləcəyiniz kimi, yaşlandıqca bu zombi hüceyrələr bədənimizdə toplanır və indi Nature Aging jurnalında dərc olunan yeni bir araşdırma bunun səbəbini və bəlkə də onu necə geri çevirməyin mümkün olduğunu izah edir.

Albert Eynşteyn Tibb Kollecinin gerontoloqlar qrupunun rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar qocalma ilə əlaqəli dinamikaya – şaperon vasitəli autofaqiyaya (CMA) diqqət yetiriblər. Bu proses zamanı hüceyrələr zədələnmiş və lazımsız zülalları kənarlaşdırılmaq üçün kimyəvi yolla işarələyir. Sonra bədənin "zibilçiləri" (makrofaqlar) gəlib onları udurlar. Biz yaşlandıqca, CMA fəaliyyəti bütün bədəni əhatə edən zibil tətili kimi yavaşlayır və nəticədə yaranan zibil yığını neyrodegenerativ pozğunluqlar, metabolik xəstəliklər və damar problemləri daxil olmaqla, yaşla bağlı bir çox xəstəliyə səbəb ola bilər.

Daha çox oxuyun: “Hüceyrələriniz daim ölür”

Əsasən, hər hansı bir yaxşı distopik qorxu filmi kimi, bədənimizdə də zibil yığınları və çoxalmaqda olan zombilər var. Bu ikisi bir-biri ilə əlaqəli ola bilərmi? Bunu öyrənmək üçün komanda CMA fəaliyyəti olmayan makrofaqlara malik genetik mühəndislik üsulu ilə dəyişdirilmiş siçanlardan istifadə edib. Onlar aşkar ediblər ki, dəyişdirilmiş siçanlarda yara yerlərindəki zombi hüceyrələr daha sürətlə toplanır və yaraları daha gec sağalır.

Daha sonra onlar həm gənc, həm də yaşlı siçanlardan götürülmüş fibroblastlardan süni şəkildə öz zombi hüceyrələrini yaradıblar. Maraqlıdır ki, hər iki qrupda CMA fəaliyyəti kəskin şəkildə fərqlənib. Gənc hüceyrələr zombiləşdikcə CMA fəaliyyətini artırıb, lakin yaşlı hüceyrələr eyni aşağı səviyyəni qoruyub saxlayıb. Müəyyən zülalları parçalaya bilmədikləri üçün bu yaşlı zombi hüceyrələri zibillərini effektiv şəkildə küçəyə ataraq, yaxınlıqdakı hüceyrələrə zərər verib və onların zombiyə çevrilmə ehtimalını artırıb. Təəssüf ki, bu zibil həm də zibilçilərin zombi hüceyrələrini müəyyən etmək qabiliyyətinə mane olur.

Albert Eynşteyn Tibb Kollecinin tədqiqat müəllifi Ana Maria Cuervo verdiyi açıqlamada bildirib: “Yaşlı orqanizmlərdə həm qocalmış hüceyrələrdə, həm də onları təmizləməli olan immun hüceyrələrində yaşla bağlı dəyişikliklər bu zombi hüceyrələrin toplanmasına və xəstəliklərdə rol oynamasına imkan verir. Hüceyrə təkrar emalını bərpa etməklə, bədənin öz müdafiə mexanizmlərinə bu hüceyrələri daha effektiv şəkildə təmizləməyə kömək edə bilərik.”