İslamabad, Pakistan - Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə bazar ertəsi İstanbulda üç ölkənin yüksək rütbəli rəsmiləri arasında görüşdən sonra yeni qarşılıqlı müdafiə paktını rəsmi olaraq Məkkə Müdafiə Alyansı adlandırıblar. Fidan alyansın “digər dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə hörmət etmək və daxili işlərə qarışmamaq kimi beynəlxalq prinsiplərə” əsaslandığını və regionda “hər hansı digər ölkənin tərəfdaşlığına və iştirakına açıq” olduğunu bildirib. Görüş Vaşinqton və Tehranın bir ayda ilk dəfə zərbələr almasından bir neçə saat sonra baş tutub.
Pakistan Müdafiə Qüvvələrinin rəisi feldmarşal Asim Munir və baş nazirin müavini İshaq Dar bazar günü Türkiyəyə gəlib. Dar, ayrı bir səfərini yenicə başa vurduğu Londondan uçdu. Pakistan rəsmiləri son həftələrdə Misirin də müdafiə paktının özünü müzakirə etmək üçün deyil, ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsini bitirməkdə əsas vasitəçilik rolunu oynayan dördlüyün bir hissəsi kimi bazar ertəsi prosesə qoşula biləcəyini təklif etmişdilər.
Dörd nəfərdən ibarət qrup sonuncu dəfə avqustun 5-də Əmmanda, ondan əvvəl isə iyunda Qahirədə görüşüb və burada Pakistanın vasitəçiliyi ilə ABŞ və İran arasında İslamabad anlaşma memorandumunun imzalanmasını alqışlayıb. Baxmayaraq ki, bazar ertəsi diqqət qarşılıqlı təhlükəsizlik sazişini imzalayan üç ölkə üzərində idi. Avqustun 7-də Məkkədə Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasında imzalanan birgə müdafiə sazişi əsasında yaradılan Strateji Siyasi və Müdafiə Komitəsi indi həmin siyasi bəyannaməni - üç dövlətdən hər hansı birinə edilən hücumun hər üçünə hücum kimi qiymətləndiriləcəyini - əməliyyata çevirmək işinə başlayıb.
Onun institusional strukturunun əslində necə fəaliyyət göstərəcəyi, o cümlədən qarşılıqlı müdafiə müddəasının özünün nə vaxt işə salınacağı qeyri-müəyyən olaraq qalır. Pakistan nümayəndə heyətinə Dar, Munir və müdafiə naziri Xavaca Asif başçılıq edib. Türkiyəni xarici işlər naziri Hakan Fidan, müdafiə naziri Yaşar Gülər və Baş Qərargah rəisi Səlcuq Bayraktaroğlu təmsil edib.
Səudiyyə Ərəbistanının nümayəndə heyətinə xarici işlər naziri Feysəl bin Fərhan, müdafiə naziri Xalid bin Salman və Baş Qərargah rəisi Fəyyad ər-Ruveyli daxildir. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi və Türkiyə rəsmilərinin bildirdiyinə görə, gündəlikdə hərbi əməkdaşlıq, müştərək təlimlər, müdafiə-sənaye əməkdaşlığı, o cümlədən birgə istehsal və tədqiqat və terrorla mübarizə koordinasiyası yer alıb. Fidan avqustun 8-də Anadolu agentliyinə müsahibəsində deyib ki, daimi katiblik Səudiyyə Ərəbistanında yerləşəcək, strukturu və səlahiyyətləri hələ üç üzv arasında işlənəcək.
Bəziləri qarşılıqlı müdafiə bəndini NATO-nun 5-ci Maddəsi ilə müqayisə etsələr də, bir çox müstəqil analitiklər paktın NATO-nun əsasını təşkil edən vahid komandanlıq, daimi qüvvə və ya müştərək hərbi texnikaya malik olmadığını qeyd edərək, müqayisədən imtina ediblər. İslamabadın Siyasət Araşdırmaları İnstitutunun təqaüdçü briqadiri və baş əməkdaşı Tuğral Yamin, paktın fəaliyyətə başlaması üçün “ofis və ya katibliyin zəruri olduğunu” söylədi. O qeyd edib ki, bu ilin əvvəlində Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi ayrıca dəniz koalisiyasının yaradılmasından sonra Səudiyyə Ərəbistanında artıq qərargah yaradılıb.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
