Alüminium istehsalı planetimizdə ən çox enerji tələb edən sənaye proseslərindən biridir. Metal sənayesində prinsip ondan ibarətdir ki, elektrik enerjisi xərcləri ilkin alüminiumun qiymətinin təxminən 30-40%-ni təşkil edir, yəni rəqabətqabiliyyətli alüminium istehsalı coğrafiyası ucuz və sabit enerji coğrafiyası ilə üst-üstə düşür. Bu o deməkdir ki, İranın zərbələri nəticəsində Körfəzdə əritmə qabiliyyətinin məhv edilməsi nəticəsində alüminiumun qlobal tədarükünə eyni vaxtda vurulan üç zərbə, Rusiya ixracının məhdudlaşdırılması və 2022-ci ildən Qərb alüminium zavodlarının fəaliyyətini dayandıran Avropada elektrik enerjisi qiymətlərinin artması ucuz və ucuz avtomobillərə çıxışı olan alüminium istehsalçıları üçün niş yaradıb.
Gəncə elektroliz qurğusunu hidroenergetika ilə təchiz edilmiş və istehsal olunan metalın hər tonuna görə 2 ton CO₂ karbon intensivliyinə (dünyada 13-15 ton CO₂ qarşı) elektrik enerjisi ilə işlədən Azərbaycan qlobal alüminiumun ən səmərəli istehsalçılarından biri olmaq üçün bütün imkanlara malikdir. Sənayenin 2026-cı ilin yanvar-iyul ayları üzrə hasilat rəqəmləri göstərir ki, Bakı bunu çox gözəl anlayır. 2027-2030 proqramının bu anlayışı rəqabət üstünlüyünə çevirməyə imkan verib-verməyəcəyi sualdır.
Avropa İttifaqının Karbon Sərhədinin Tənzimlənməsi Mexanizmi 2026-cı ildə qüvvəyə minib və alüminium bu riskə ən çox məruz qalan sektorlardan biridir. CBAM-ın məntiqində göstərildiyi kimi, Avropa Birliyinin Emissiya Ticarət Sistemi kontekstində bir Avropa müəssisəsi hər ton CO₂ üçün 50 avro ödədiyinə görə, bu məhsulu idxal edən və öz bazarında karbon kreditləri üçün bu cür xərcləri ödəmək məcburiyyətində olmayan şirkət keçmiş şirkətlə müqayisədə ədalətsiz rəqabət üstünlüyünə malik olacaqdır. Buna görə də, CBAM Avropa və xarici istehsalçılardan məhsullarının CO₂ emissiya səviyyəsinə uyğun karbon sertifikatları almasını tələb etməklə, onların arasında pariteti təmin edir.
Dünya üzrə orta emissiya intensivliyi 13-15 ton CO₂ olan bir ton alüminiumun maya dəyəri yüksəkdir və daim artır. Əksinə, bir ton məhsul üçün orta emissiya səviyyəsi 2 ton CO₂ olan alüminium istehsal edən Azəralüminium üçün (dünya üzrə orta göstəricinin yeddidə biri) CBAM-ın maya dəyəri aşağıdır. Azəralüminium hazırda Dünya Bankı, sertifikatlaşdırma şirkətləri və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq vasitəsilə iş dünyasında nəzərəçarpacaq rəqabət üstünlüyü kimi üstünlüyünü bərqərar etmək üçün CBAM karbon sertifikatını təmin etmək səyləri ilə məşğuldur.
CBAM karbon sertifikatı təmin edildikdən sonra, şirkətin istehsalda aşağı karbon izini CBAM uyğunluğu təzyiqi altında olan Avropalı alıcıların əlavə pul ödəməyə hazır olduğu sərfəli vizit kartına çevirir. Eyni zamanda, ölkənin bərpa olunan enerji mənbələri baxımından artan potensialı, ölkənin 2032-ci ilə qədər 8 giqavat günəş və külək enerjisinə sahib olmağı planlaşdırır - CBAM üstünlüyünün birdəfəlik olmadığını təmin edir. Bununla belə, əmtəə qiymətlərində gözlənilməz enişlərin təhlükəsi – və birinci yarımildə istehsalın 45,8% artması və 97 milyon ABŞ dolları gəliri, böhrandan qaynaqlanan bazar şərtlərinin gətirdiyi və əbədi davam etməyəcək bir növ gözlənilməz zərbəni təşkil edir – onların potensialı artırmadan pul vəsaitlərinin hərəkətini təmin etməsidir.
Mədənçıxarma və metallurgiya sənayesinin 2027–2030-cu illərdə inkişafı üzrə Dövlət Proqramı və İlham Əliyevin mövcud dövlət qurumunun əsasında “Azəralüminium” MMC-nin yaradılması haqqında 2026-cı il aprel tarixli fərmanı, pəncərələr bağlanana qədər struktur potensialının genişləndirilməsini maliyyələşdirmək üçün mövcud bazar pəncərəsindən istifadə etmək üçün düşünülmüş siyasət seçimidir. Azərbaycanın alüminium sənayesi nümunəsi bütün emal sənayesində qeyri-neft şaxələndirmə siyasətinin izlənməli olduğu nümunəni göstərir. 9 sənaye parkının, 5 sənaye zonasının, 148 əhalinin və 11,2 min iş yerinin mövcudluğunu nəzərə alsaq, 2025-ci ildə birbaşa xarici investisiyaların ümumi həcmində neftin 78,1 faiz payı 2027-2030-cu illər İqtisadi Strategiyasının həlli nəzərdə tutulan struktur problemini nümayiş etdirir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
